Abaı • 01 Qyrkúıek, 2021

Abaıdyń alǵashqy sapary

325 ret kórsetildi

Eldegiler nege jar salmaıdy degen oı keledi. Aqparat seli sát saıyn­ shaıyp turǵan mynadaı zamanda ondaı qundylyqtar qaqas qaldy, bálkim. Bıyl Qarqaralydaǵy Qunanbaı qajy meshitine – 170 jyl. Shalkıiz jyraýdyń «Bir jaqsymen dos bolsań, azbas-tozbas múlki eter» degeni Qunanbaı men Alshynbaı arasyndaǵy dostyqqa keletin shyǵar, teginde. Qarqaralyǵa joly túskender soqpaı ketpeıtin eki oryn bolsa, biri – sol meshit. Jalǵyz oryn bolsa jáne ózi. Ádebı, mádenı, tarıhı, kıeli, qasıetti deńiz – barlyǵyna jarasa beredi. Sóıte tura bir basyna máselesi de jetedi meshittiń... Búgin sheshpegende qashan? Biz biraq onyń shetin qyltıtamyz da, jónimizge kete beremiz.

1851 jyly qyrkúıek aıynda ashylǵan desedi meshitti. 1845 jyl­dyń tamyzynda týǵan Abaı alty jas úlken bolady sonda. «Alty jasar Alpamys» saryny keledi oıǵa. Kınodaǵy emes, ertegi-jyr úlgisindegi túri. Alty jasynda er atanbaýshy ma edi Alpamys?! Bala da, batyr da, dana da ózi. Uqsastyq deımiz be, kezdeısoq kóremiz be, áıteýir sol meshit ashylǵanda bolashaq uly aqyn alty-aq jasta eken. Oqý­shy, stýdent kezimizde «Abaı jo­lynan» Ibrahımniń ákesimen Qar­qa­ralyǵa saparyn oqyǵanda, eresek shaǵyn elestetýshi edik. Kórkem shyǵarmadaǵy shyndyq desek te, aqynnyń qatarynan ozyp týǵanyna bul da bir mysal. Áıtpese, ákesi Qunanbaı bes-altydaǵy balasyn tekke alyp júre me?

Qarqaraly dýanyna Qunanbaı myrzanyń aǵa sultan bolǵany, Abaıdyń barǵany, Qarqaralynyń bir top qazaǵy aqyn Shójeni qoltyqtap, qoshtap, qurmettep óleń suraǵany – bári-bári osy meshit tarıhymen tyǵyz baılanysty áńgimeler romanda. Ásirese, esten ketpeıtini – bala Abaıdyń Bójeıge bergen sálemi men Bójeıdiń Abaıǵa bergen batasy. Sonda úlkenderdiń jaýlyǵyn kek tutpaǵan bala Abaı beınesiniń de artynan Uljandaı tekti ananyń asyl ónegesi qylań berip qalmaı ma?! Bul meıli kórkem shyndyq, ıa tarıhı shyndyq bolsa da, Muhtar Áýezov shyǵarmasynyń asyl dánegi der edik.

«Qarqaralyǵa júrerinde atyna mingeli jatqan Abaıǵa anasy Uljan óziniń aq saýsaqtaryn jıren attyń jalyna salyp, bylaı dep ún qatady:

– Balam, úlkender birde tatý, birde araz bola beretin. «Kúndestiń kúli kúndes» degendi sen bilmeı-aq qoı. Bójekeńdi kórgen jerde sálemińdi túzý ber. Bir kezde jaqsy jaqynyń edi. Kim tentek, kim maqul? Qaıdan bildiń? Ákeń dushpan dese, sen ádil bol! Jamandyqqa kim tabyl­maıdy deısiń, janashyrdan aıyrylma! – deıdi.

Qarqaralyǵa barǵannan keıin bala shákirt Bójekeńdi alystan kórip qa­lady da lezde, kókiregine qolyn qoıyp, daýystap:

– Assalaýmaǵaleıkúm!.. – dep ıilip sálem beredi. Qasyndaǵy Baısal túrin tyjyraıtyp, anturǵannyń bala­synyń sálemin nege alasyń de­gendeı alaıa Abaıǵa qaraǵanda Bójekeń:

– Balam, jónińdi aıtshy, bizdi kórseń, sálem ber dep ákeń aıtyp pa edi, joq ózdigińmen istediń be? – dedi.

– Bójeke, ákem emes, ózim berip turǵan sálemim sizge!..

Bul jaýapty estigen soń Bójeı bar yqylasymen balaǵa jaqyndap:

– Ákeń aıtpaı, óziń bilgen bolsań, batamdy bereıin. Kózińnen jaqsy janar kórdim ǵoı, shyraǵym, endiginiń júgi sende qalar, balam! Jolyń bolsyn! Jalǵyz-aq ózgeni berse de, ákeńniń qattylyǵyn bermesin! – dep betin sıpap júrip ketedi».

Qunanbaı men Bójeı qyrǵı qabaq, araz. Ony bala bolsa da Abaı biledi. Qııadan qarap, alysty shalǵan anasynyń sózi qaperinde. Bul jerde nurly aqyl men jyly júrek – Bójeıde. Baısal tyjyraıǵanda miz baqpaǵan Bójekeńniń osy qasıeti – naǵyz parasat ıesiniń áreketindeı kórinedi. Qunanbaı myrzamen alysýǵa jaraǵan Bójeı tegin bolsyn ba?! Abaıdy tanyp tur ǵoı. Aıqas ústinde jaqtastary Qunekeńdi nysanaǵa alǵanda, atqyzbaı aman alyp qalyp, sońynan ózi soqqyǵa jyǵylǵanda: «Men seni oqqa qımap em, sen meni boqqa qıdyń ba, Qunanbaı?!» degen Bójeıdiń iriligi men kisiligi óz aldyna bólek áńgime. 

Oǵan deıin bolys bolǵan Qunanbaı myrzanyń aǵa sultan atanyp, meshit salyp, ataǵy aspandaǵan tus. Sodan beri de ne kórmedi bul meshit?! Soq­tyqpaly, soqpaqsyz ǵumyr keship, myń­men jalǵyz alysqan aqynmen bul da taǵdyrlas. Bara-bara qudaısyz sholaq belsendiler órtep jibermek te bolǵan kórinedi. Aıshyǵyn atyp ta túsirgen zaman bolypty. Bári bir osy kúnge meshit jetip otyr. «Qarqaraly basynda jalǵyz arsha», sodan soń meshit bar. Allanyń úıi desedi el. Shóp te shyǵatyn jerine shyǵady. Bala Abaıdyń Shyńǵystaýdan keıin kórgen jaryǵy Qarqaraly bolyp tur ǵoı. Jigittiń úsh jurty bolsa, Abaıdyń óz jurtynan keıingi na­ǵashy hám qaıyn jurty da Qar­qa­raly topyraǵy. Arqaǵa at basyn tiregenderdiń kóbi Qarqaralyny kórsem deıdi. Joly túskenderi Qar­qa­ralydan, Qunanbaı qajy meshi­tinen shyǵa salyp Shaıtankólge jóneledi. Biraq kim qalaı barady Qarqaralyǵa? Bul endi basqa áńgime.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elordada Ulttyq Onim kórmesi ashyldy

Elorda • Búgin, 16:52

Dollar 425 teńgeni qurady

Qarjy • Búgin, 16:33

Aqtóbede jol apatynan eki adam qaza tapty

Aımaqtar • Búgin, 13:35

Uqsas jańalyqtar