JASAI BERSIN ELDIGIMIZ MÁŃGILIK!
17 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna dástúrli Joldaýyn jarııa etkeni belgili. Otanymyzdyń 2050 jylǵa qaraı álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna enýin qamtamasyz etýdi kózdeıtin uzaqmerzimdi strategııanyń ústimizdegi jylǵa arnalǵan basymdyqtary belgilengen Joldaýda bıliktiń zańnamalyq tetigine de erekshe nazar aýdarylǵan bolatyn. Eń bastysy, bıylǵy Joldaý elimizdiń
rýhyn kóteretin, uly maqsattarǵa jetkizetin
«Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń jarııalanýymen de qundy bola túsken edi.
«Parlament» beti búgin bir taqyrypqa – Elbasy Joldaýyna arnalyp otyr. Onda sóz alatyn depýtattar Prezıdent Joldaýynyń barlyq baǵyttarynyń mańyzdylyǵy týraly aıta otyryp, Elbasy tapsyrmalaryn qamtamasyz etýde qarymdylyq kerek ekendigine erekshe nazar aýdarady.
JASAI BERSIN ELDIGIMIZ MÁŃGILIK!
17 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna dástúrli Joldaýyn jarııa etkeni belgili. Otanymyzdyń 2050 jylǵa qaraı álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna enýin qamtamasyz etýdi kózdeıtin uzaqmerzimdi strategııanyń ústimizdegi jylǵa arnalǵan basymdyqtary belgilengen Joldaýda bıliktiń zańnamalyq tetigine de erekshe nazar aýdarylǵan bolatyn. Eń bastysy, bıylǵy Joldaý elimizdiń
rýhyn kóteretin, uly maqsattarǵa jetkizetin
«Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń jarııalanýymen de qundy bola túsken edi.
«Parlament» beti búgin bir taqyrypqa – Elbasy Joldaýyna arnalyp otyr. Onda sóz alatyn depýtattar Prezıdent Joldaýynyń barlyq baǵyttarynyń mańyzdylyǵy týraly aıta otyryp, Elbasy tapsyrmalaryn qamtamasyz etýde qarymdylyq kerek ekendigine erekshe nazar aýdarady.
EREN MÚMKINDIKKE IE ELMIZ
Elbasy Máńgilik El uǵymynyń tolyq mán-maǵynasyn, mazmunyn ashyp aıtyp berdi. Bul árbir osy memlekettiń azamaty úshin eń negizgi qundylyq dep bilemin. Maqsat-múddeni máńgilik elge qyzmetke jumsap, keleshek urpaq úshin, olardyń urpaqtaryna jetetin el bolýy jolynda búgin men keler kúnge qaltqysyz qyzmet etý degen sóz. Demek, biz memleketimizdi, ekonomıkamyzdy, rýhanı baılyǵymyzdy, halqymyzdyń ómir súrý deńgeıin jáne ol deńgeıdiń sapalylyǵyn, ıaǵnı osynyń barlyǵyn kótere túsýimiz kerek. Máselen, árbir otbasy óziniń balasynyń, nemeresiniń bolashaǵyn oılasa, Elbasy Máńgilik El maqsatyn alǵa qoıyp otyr. Bul – shyn máninde uly maqsat. Endi osy ıdeıaǵa búkil qazaq birikse, meniń oıymsha, barlyq armanymyzdy qolymyzben ustaımyz.
Elbasy qazaq tiline qatysty óte jaqsy aıtty. Áleýmettik saýaldamalar qorytyndysy boıynsha bir jyldyń ishinde ǵana ózge ult ókilderi arasynan qazaq tilin bilemin degenderdiń sany 10 paıyzǵa ósken. Qazaq tili ınternetke kirdi, ǵylymnan, memlekettik organdardan oryn ala bastady, al endi ony ary qaraı damytý qazaqtyń ózine, ózimizge baılanysty. Tildi damytýǵa zań júzinde bolsyn, qarjylyq jaǵynan bolsyn memlekettik qoldaý bar. Qysqasyn aıtqanda, qazaqtyń ósip-órkendeýine, bıik asýlardy baǵyndyrýyna, ozyq elderdiń qatarynan oıyp oryn alýyna tolyq múmkindik bar.
Kamal BURHANOV,
Májilis depýtaty.
ULTTYQ USTYNYMYZǴA AINALADY
Memleket basshysynyń jyl saıynǵy dástúrli Joldaýyn halyq asyǵa kútedi. О́ıtkeni, Elbasynyń joldaýlarynda elimizdiń osy jáne taıaý jyldardaǵy saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı damýynyń negizgi baǵyttary aıqyndalady. Bıylǵy Joldaýdaǵy Elbasynyń «Máńgilik El» ıdeıasy búkil qazaqstandyqtardy básekege qabiletti 30 eldiń qataryna enýine uıytqy bolatyn bizdiń ulttyq ıdeıamyzǵa aınalýy tıis.
Joldaýda ekonomıkamyzdyń irgetasy bolyp tabylatyn shaǵyn jáne orta bıznestiń ishki jalpy ónimdegi úlesin 20%-dan 2050 jylǵa qaraı 60 paıyzǵa jetkizý mindetiniń qoıylýy, qoǵamymyzda «men degeni bar» orta tap qalyptastyrýǵa tolyq múmkindik beredi. Sonymen qatar, Memleket basshysy ekonomıkanyń kúretamyry bolyp tabylatyn energetıka salasyn damytý úshin elimizde atom elektr stansasyn salý týraly Úkimetke naqty tapsyrma berdi. Qazaqstan – álemde ýran óńdirýshi alpaýyt memleketterdiń biri. Biz kóbinese ýrandy tolyq óńdeýden ótkizbeı, syrtqa arzan baǵamen eksporttaımyz. Álemdegi eń arzan, ekologııalyq taza, ári tıimdi qýat kózi – atom energııasy. Sondyqtan da, elimizdegi óndirilip jatqan ýrandy tereń óńdeýden ótkizetindeı álemniń aldyńǵy qatarly tehnologııasyn endire otyryp, atom elektr stansasyn salý elimiz úshin asa tıimdi joba bolady dep esepteımin. Muny baıbalam saıasatqa aınaldyrýdyń qajeti joq.
Eýropa elderi, AQSh, Japonııa, Qytaı jáne t.b. memleketterdegi energetıkalyq resýrstardyń negizgi bóligin osy atom elektr stansalary berip jatqanyn kópshilik bilýi tıis. XXI ǵasyr jańa ınnovasııanyń, onyń ishinde nano-tehnologııa men bıo-tehnologııanyń, energetıkalyq resýrstardyń jańa túrleriniń ǵasyry ekenin moıyndaýymyz kerek. Sol sebepti, básekege qabiletti bolý úshin qolda bar múmkindikterdi ýystan shyǵaryp almaý – bizdiń urpaqtyń basty mindeti.
Murat BAQTIIаRULY,
Senat depýtaty.
MEMLEKETTIK TIL MEREIIMIZDI О́SIRSIN
Elbasy ár jylǵy Joldaýlarynda memlekettik til týraly arnaıy aıtyp ótedi. Sebebi, biz tutas qoǵam bolyp, ultymyzǵa qaramaı, memlekettik tildi tolyq meńgermeıinshe, myqty memleket qura almaımyz. Elbasy buǵan deıin de «memlekettik til – halyqty biriktirýshi basty faktor» ekenin shegelep bergen edi. Bul jolǵy Joldaýynda da memlekettik til týraly óziniń óte keń kólemdegi oıyn jerine jetkizip aıtty. Ony uqqan jan bul turǵydaǵy kózqarasyn ózgertip, qazaq tiline den qoıary anyq.
Prezıdent Joldaýynyń parqyna barǵan adam, qazaq tili Máńgilik Eldiń Máńgilik Tili bolyp bekitilgenin uqty. Demek, búgingi kúnnen tik kóterilip, Úkimetten bastap elimizdiń ár azamaty memlekettik tildiń óziniń zańdy ornynda qyzmet etýine atsalysýy kerek. Bile bilgenge, bul eldik sharany qysqa merzimde júzege asyryp, Máńgilik El muratyna aınalǵan memlekettik tildi zańdy ornynda paıdalaný Úkimettiń de, basqamyzdyń da basty mindetimiz bolýǵa tıis. Elbasy qazaq tili týraly osyny meńzedi dep uqtym.
Keıbir azamattarymyz renjise de sózdiń shynyn, oıdyń anyǵyn ashyq aıtaıyn. О́zi turyp jatqan eldiń memlekettik tilin jetik bilmeıtin adam Otanynyń tolyqqandy patrıoty bolyp sanalmaıdy. Onyń jarqyn mysaldaryn dúnıedegi kez kelgen elden kórýge bolady. О́zimiz kóp jaǵdaıda úlgi alyp úırengen Reseıge qaraıyqshy. Onda, tipti, 5-6 aıǵa nápaqa izdep barǵan mıgranttarǵa da orys tilin bilýdi mindettep jatyr. Biz Reseıdiń osyndaı jaqsy qyrlaryn úırenip, óz elimizde paıdalanýymyz kerek.
«Qazaqstan halqy Assambleıasy» osy máseleni, ıaǵnı, memlekettik tildi óz tuǵyryna qondyrý isin jıi kótere bastady. Buǵan qoǵam tarapynan qoldaý bar. Tek Úkimet pen qos palata bir pátýaǵa kelip, memlekettik til týraly pármendi zań qabyldasa bolǵany. Sonda ǵana Prezıdenttiń memlekettik til týraly 2025 jylǵa deıin júzege asyrýǵa tapsyrǵan mindetteri tolyq oryndalady. Áıtpese, búgingi kúngideı uzyn quryq, keń tusaýmen sozbuıdaǵa salyp júre bersek, qalǵan 5-10 jyl da zaýlap óte shyǵady. Sondyqtan, Úkimet pen áriptesterime aıtar ótinishim, memlekettik til týraly pármendi bir zańdy erterek daıyndap, múmkindiginiń barynsha tezirek qabyldaǵan jón. Sebebi, sonda ǵana Máńgilik Eldiń bolashaǵy bulyńǵyrlanbaı, anyq kórinetin bolady.
Rozaqul HALMURADOV,
Májilis depýtaty.
ÁR JOLYNYŃ TEREŃ MÁNI BAR
Joldaý el erteńine nemkettilikpen qaramaıtyn árbir azamat úshin aıryqsha mańyzǵa ıe dep bilemin, sebebi, onda aıtylǵan máseleniń qaı-qaısysy da, tipti, bólip-jaratyny joq, barlyǵy birdeı óte joǵary mánge ıe. О́zim agrarlyq komıtettiń múshesi bolǵandyqtan, keıin maǵan agroónerkásip keshenin ınnovasııalyq baǵytqa túsirý, Otanymyzdy et jáne sút ónimderin eksporttaıtyn óńirlik iri elge aınaldyrý, egin sharýashylyǵynda sýdy kóp qajet etetin tıimdiligi tómen daqyldar kólemin qysqartý, olardy kókónispen, maıly jáne azyqtyq ónimdermen almastyrý jolyna bet burý boıynsha naqty mindetterdiń qoıylýy erekshe oryndy. Aýyldy, aýyl sharýashylyǵyn kóterý maqsatynyń qoıylýy túp-tamyry aýyldan shyǵyp óngen árbir qazaq úshin ózekti. О́ıtkeni, onda ulttyq sana, rýh, til tazalyǵy, dástúr men tanymnyń qundylyqtary qasıettelip saqtalǵan. Endeshe, aýylǵa kóńil aýdarýdyń artynda ózindik bet-beıne saqtaýdyń úlgisi jatyr.
Astyq ósirýden, ony eksporttaýdan biz álemdegi myqty memleketterdiń qataryndamyz. Bul jerde Elbasy Qytaıdy mysalǵa ala otyryp, jerdi tıimdi paıdalaný jaıyn aıtty. Máselen, onda kólemi birdeı jerden eki fermer eki túrli, biri tómen, biri eki ese joǵary ónim alady, sondaı kezde zań boıynsha jer ónimdi tómen alǵan dıqannan alynyp, tıimdi paıdalanýshyǵa beriledi. Sondyqtan onda jańa tehnologııalardy engizip, ónimdilikti úzdiksiz arttyryp, jumysyn álemdik standarttar negizinde júrgizetinder utyp otyrady.
Qazir Parlamentte Jer kodeksi qaralyp jatyr, oǵan kóptegen usynystar túsýde. Bizde shynynda bálenbaı gektar jerdi alyp, ony ıgermeı jatqandar jetkilikti. Sondyqtan Joldaýda bul máselege Memleket basshysynyń basa mán bergeni men úshin, jalpy el úshin óte mańyzdy.
Ulasbek SÁDIBEKOV,
Májilis depýtaty.
О́MIR – TUNYP TURǴAN KÚRES
Kúni keshe jarııalanǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyn zııaly qaýymmen birge Táýelsizdik saraıynyń úlken, alqaly zalynda tyńdadym. Joldaýdyń ón boıynda Prezıdent elimizde júzege asyrylyp kele jatqan oń ózgeristerdi aıtyp, alda atqarylatyn jumystarǵa jan-jaqty toqtaldy.
Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýy el turǵyndarynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn aıtarlyqtaı arttyrýǵa arnalǵan mańyzdy qujat bolyp tabylady. Nursultan Ábishulynyń el turǵyndarynyń áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa qatysty aıtqandarynyń bári búkil el azamattaryn qýantqany anyq. Ásirese, jalaqynyń, stıpendııanyń ósetindigi kóńilden shyqty. Memleket basshysy eki qolǵa bir jumys taba almaı júrgenderge basty nazar aýdarýdy usyndy. Sonymen birge, áleýmettik álsiz toptarǵa: múgedekter, járdemaqyǵa ómir súrip kele jatqan jáne ózge de jandarǵa jumys berý qajettigine toqtaldy.
Bul saýaldar bizdiń óńirlerge shyqqan saparymyzda udaıy kóteriledi. Naqty mysal retinde aıtar bolsam, Qostanaı oblysyna barǵan saparymda meniń qabyldaýymda bolǵan Lısakovsk qalasyndaǵy jalpy negizdegi qart adamdar men múgedekterge arnalǵan Qarttar úıi qyzmetkerlerimen kezdesýimde osynda jumys jasaıtyn áleýmettik qyzmetkerlerdiń eńbekaqysynyń óte az ekendigi aıtylyp, olar jalaqysyn kóterýdi ujym bolyp suraǵan edi. Astanaǵa kelgen boıda saýaldy Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine joldadym. Osy salada jumys atqaryp júrgen azamattardyń kózge kórinbes eńbekterin baǵalap, jalaqysyn kóterý Elbasymyzdyń kezekti Joldaýynan oryn alǵany meni qatty tánti etti.
Buǵan qosa, Elbasymyzdyń 2010 jylǵy Joldaýynda aıtyp ketken halqymyzdyń densaýlyǵyn saqtaý, sport oıyndaryna úlken mán berip, jappaı sportpen shuǵyldanýǵa shaqyrý maqsatynda «Deneshynyqtyrý jáne sport týraly» Zańǵa ózgerister engizip, birqatar sharalardy júzege asyrý qajettigi kórinýde. Mine, depýtat retinde buıyrtsa, osy jolda eńbek etpekpin. О́ıtkeni, bul Joldaýda aıtylǵan «Máńgilik Elde» turatyn halyq densaýlyǵyn kúsheıtýge jáne jastarmen patrıottyq jumys júrgizýdi anaǵurlym jandandyra túsýge yqpal etetini anyq.
Men 2006 jyldan beri sporttyń «qoıan-qoltyq jekpe-jek» federasııasynyń prezıdentimin. Úshsaıystan ǵana sport sheberi normatıvin oryndaǵan maǵan sporttyń bul túri onshalyq tanys emes. Alaıda, osy federasııany basqarǵanyma qýanyshtymyn jáne bul isti depýtat bolǵan soń da odan ári jalǵastyrýdamyn. Ereksheligi sol, bul – sporttyń eń myqtylar aınalysatyn túri. Sebebi, munda sambonyń, bokstyń jáne 20-dan astam basqa da sport túrleriniń elementteri bar. Al bul – kúsh qurylymdary úshin mamandar daıyndaýda jáne jastarǵa patrıottyq tárbıe berýde taptyrmaıtyn sporttyq daıyndyq túri. Ásilinde, deneshynyqtyrý men sportty jan-jaqty ári tıimdi damytý – bizdiń memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatynyń mańyzdy ári quramdas bóligi.
Mysaly, áskerge jańadan shaqyrylǵan jastardyń arasynda onyń dene bitimi men rýhanı kúsh-jigerin qalyptastyrý, óskeleń jas urpaqty sportpen aınalysýǵa beıimdeý – azamattyq boryshty óteýde barynsha kókeıkesti másele. Jalpy alǵanda, jas jigit úshin ómirdegi eń kúrdeli synaq, bul – azamattyq boryshty, ıaǵnı áskerı mindetti óteýge daıyndyq ekendigi daýsyz. Munyń bir ereksheligi, áskerde alýan túrli sport úıirmelerine qatysý, salamatty ómir saltyn qalyptastyrýdy nasıhattaý, san túrli sporttyq-buqaralyq is-sharalardy uıymdastyrý, bári-bári memlekettik deńgeıde júzege asyrylady. Sondyqtan da, jergilikti jerlerdegi mektepterde árbir jasóspirimge bastapqy áskerı daıyndyqtyń qyr-syryn úıretip qana qoımaı, olardyń boıyna Otandy qorǵaı bilý men áskerı qyzmetke daıyn bolýdyń alǵysharttaryn sińirý qajet.
«Jany saýdyń – táni saý» degen halyq danalyǵy osyndaıda aıtylǵan bolsa kerek. Bul rette Elbasy Qazaqstan Qarýly kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sportqa qatysty aıtqan myna bir naqyl sózin eske alǵym kelip otyr. «Sport – adam tánin ǵana emes, janyn da shynyqtyrady. Men jas kezimde sporttyń klassıkalyq kúres túrimen shuǵyldandym, ol eseıip elge qyzmet atqarǵan kezeńderde kóp kómegin tıgizdi. Kúres adamnyń erik-jigerin nyǵaıtyp, alǵa qoıǵan maqsatqa jeteleıdi. О́mir – tunyp turǵan kúres. Sondyqtan men barlyq qazaqstandyq jastardy sportpen shuǵyldanýǵa shaqyramyn. Qazaqstandyq óskeleń urpaqtyń dene qaıraty kúshti, tanymdyq jaǵynan baı bolýy kerek. Bul árbir azamatqa úlgi-ónege bolýy tıis dep oılaımyn», degen edi Elbasy.
Mine, osyndaı is-sharalardy júzege asyrǵan jaǵdaıda ǵana jastardyń boıyna Otanǵa degen súıispenshilikti daryta alamyz. Búgingi kúnniń basty talaby da, mine, osy!
Abaı TASBOLATOV,
Májilis depýtaty, Halyqaralyq ister qorǵanys
jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi.
