Qazaqsha sóıleý – qazaqsha oılaýdan

Tildiń jegjat­tyq­qa da tikeleı qatysy bar. Má­selen, mynadaı oqıǵa bolǵan. Tal­dyqorǵan óńiriniń bir jigiti Kókshetaý qalasynyń qyzyna úı­lenbekshi bolady. Jigittiń ata-anasy qazaqtyń barlyq salt-dástúrine sáıkes syrǵasyn taǵyp, quda túsip, Kókshetaýda qyz uzatý toıy ótedi. Toı aıaqtalǵan soń Taldyqorǵannan kelgen bas quda kókshetaýlyqtarǵa: «Qudalar, bizge kelin bolatyndaı qyz tárbıelegenderińizge rahmet. Men kelindi alyp qaıtamyn, biraq úılený toıyn jasamaımyn. О́ıtkeni, men óz elimde til janashyry retinde abyroıǵa bólengen adammyn. Sizderde qyz uzatý toıy tek orys tilinde ótti. Men toı jasasam, qudalarym oryssha sóılep tursa elime ne deımin. Sondyqtan osylaı sheshtim» deıdi. Sodan qyz berýshiler jaǵy: «Quda, biz jazdyq-jańyldyq, bizge bir aı ýaqyt berińiz, qazaqsha úıreneıik» dep ázer kóndiripti. Mine, jegjat arasynda qamshylaý osylaı bolsa kerek. Bir aıdan keıin Tal­dy­qor­ǵanda ótken úılený toıynda kók­shetaýlyqtar jastarǵa tilegin qazaqsha aıtypty.

Tildiń jegjat­tyq­qa da tikeleı qatysy bar. Má­selen, mynadaı oqıǵa bolǵan. Tal­dyqorǵan óńiriniń bir jigiti Kókshetaý qalasynyń qyzyna úı­lenbekshi bolady. Jigittiń ata-anasy qazaqtyń barlyq salt-dástúrine sáıkes syrǵasyn taǵyp, quda túsip, Kókshetaýda qyz uzatý toıy ótedi. Toı aıaqtalǵan soń Taldyqorǵannan kelgen bas quda kókshetaýlyqtarǵa: «Qudalar, bizge kelin bolatyndaı qyz tárbıelegenderińizge rahmet. Men kelindi alyp qaıtamyn, biraq úılený toıyn jasamaımyn. О́ıtkeni, men óz elimde til janashyry retinde abyroıǵa bólengen adammyn. Sizderde qyz uzatý toıy tek orys tilinde ótti. Men toı jasasam, qudalarym oryssha sóılep tursa elime ne deımin. Sondyqtan osylaı sheshtim» deıdi. Sodan qyz berýshiler jaǵy: «Quda, biz jazdyq-jańyldyq, bizge bir aı ýaqyt berińiz, qazaqsha úıreneıik» dep ázer kóndiripti. Mine, jegjat arasynda qamshylaý osylaı bolsa kerek. Bir aıdan keıin Tal­dy­qor­ǵanda ótken úılený toıynda kók­shetaýlyqtar jastarǵa tilegin qazaqsha aıtypty.

«Bizdiń tilimiz memlekettiń barlyq júıesinde qoldaný úshin, barlyq jerde kerek bolý úshin biz ózimizdi ózimiz qamshylaýymyz ke­rek, ózimiz soǵan atsalysýy­myz kerek», dedi Elbasy Qa­zaq­stan halqyna arnaǵan bıyl­ǵy Joldaýynda. Bul sózdi tike­leı árbir qazaqqa, árbir qazaq­stan­­dyqqa, ásirese, memleket saıa­satyn júr­gizip otyrǵan árbir mem­lekettik qyzmetkerge qara­tylyp aıtylǵan sóz dep uǵynamyn. О́ıtkeni, El­basy 2006 jylǵy Joldaýynda aıt­qan «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin» degen sózi áli de bolsa keıbir qazaqtardyń sanasyn oıata qoıǵan joq. «Qamshylaý» degen sóz jasyń neshede bolsa da, kásibiń ne bolsa da Máńgilik El bolýǵa umtylǵan týǵan elińniń basty tilin úırený úshin ótkenge salaýat aıtyp, árkim osy tilde sóıleý úshin janyn qınap, ýaqytyn aıamaýy kerek. Tilge baılanysty burynnan aıtylyp kele jatqan sózderdiń búgingi túp qazyǵy – Joldaýda aı­tylǵan Máńgilik El ıdeıasynyń úlken bir arqaýy memlekettik tili­mizben tikeleı sabaqtas ekendigin jaqsylap uǵyný.

Ana tilin úırený álimsaqtan bergi ata-babalarymyzdyń máń­gilik, táýelsiz el bolý jolynda tók­ken qanynan, qıǵan janynan qıyn emes. Táýelsizdik dáýirinde bel­gili bir tildik orta qalyptasty, oqý quraldary jetkilikti, elek­­tron­dyq baǵdarlamalar barshy­lyq. Máń­gilik El ıdeıasyn júzege asyratyn aryndy da, aqyl­dy urpaq ósip keledi. Qazaq mektepteri kó­beıýde, orta jáne joǵary oqý oryn­darynda qazaq bólimderi ashyl­ǵan. Jetpeıtini – keıbir qandas­tarymyzdyń óz ana tilin kúnde­likti qajettilikke aınaldyr­maı, ana tili degende arlanbaı nem­kettilik tanytýy. Aldyna maqsat qoıyp, «Men qalaıda ana tilimdi úırenemin» dep, kúnine júıeli túrde daıyndalsa, ondaı adamǵa barlyq jaǵdaı bar. Eger ata-ájesi bolsa, nemeresi úshin, áke-sheshesi bolsa balasy úshin, jas bolsa, týǵan eli úshin ana tilin úırenýi kerek. Úırengende Elbasymyz aıt­qan Máńgilik Elimizdiń qajetine ja­raımyn dep sana jetegimen de, jú­rek qalaýymen de úırenýi qa­jet-aq.

Qazaq tili bul tildi meńger­me­gender jańsaq oılaıtyndaı kedeı, tek qarapaıym turmystyń ǵana tili emes, qazaq tili – san ǵasyrlar boıy Uly dalanyń qarym-qatynas quraly bolǵan, sonaý kóne zamannan búginge deıin baı aýyz ádebıeti, shalqar jazba ádebıeti, mádenıet pen ǵylym, fılosofııa jasalǵan baıyrǵy da jasampaz, alýan reńkti, alýan boıaýly bederli de beıneli til. Danyshpan Abaıdyń, kósem Álıhan men Ahmettiń, kemeńger Muhtardyń, aıbyndy Baýyrjannyń, syrshyl Qasym men Muqaǵalıdyń tili. Osy tilmen ata-babalarymyz ulan-ǵaıyr eldi ǵasyrlar boıy basqarǵan. Bılerimiz osy tilde ýáj aıtyp, handarymyz osy tilde pármen jasap, batyrlarymyz osy tilde uran kótergen. Ájelerimiz tutas áýlet tárbıelep, analarymyz besik terbetken, jastarymyz syr alysqan. «Táýelsizdik» de­gen tátti sózdi, «Egemendik» de­gen eljiretken lebizdi ózińniń ana tilińde estigenge, aıtqanǵa ne jet­sin! Ana tilinde sóıleý ult retin­degi rýhanı táýelsizdigiń. Adam ba­lasy úshin táýelsizdiktiń ulysy – rýhanı táýelsizdik. Rýhanı táýel­sizdiktiń eń basty aıǵaǵy – ana tilimiz. Qazaq halqyna Alla taǵa­la belgilep bergen búgingi til­men aıtsaq, brendi onyń baı da beıneli aýyz ádebıeti. Elbasy tapsyrmasymen «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda jaryq kór­gen aýyz ádebıetimizdiń qory jınaq­talǵan júz tomdyq «Babalar sózi» tili­miz­diń asa qýatty eken­digin pash etpeı me?!

Tańdy tańǵa uryp jyr aıtqan, terme tókken halqymyzdyń ulttyq tálimi osy jyr men termeniń ishinde órilgen. Tyńdap otyryp, oı qorytyp qarsylasynyń taban astynan aıtqan suraǵyna óleńmen ýáj qaıtaratyn aıtysty qaıda qoıarsyń?! Halqynyń oıyn bılikke qara óleńmen jetkizgen qanshama aıtysker aqyn­dar ótken qazaqta. Qudaıǵa myń qaıtara shúkir, kezin­de solaqaı saıa­sat toqtatqan aıtys, táýelsizdik tańy­men qaıta sharyqtady. Jaqynda «Nur Otan» partııasynyń uıyt­qy bo­lýy­men ótkizilgen aıtys­ta Aınur Tur­synbaeva men Bal­ǵyn­bek Ima­shevtiń jumbaqtasa sóz saıys­qanyn kórdik. Aınur Qazaq­stan­daǵy úsh tildiń jaǵdaıyn, úsh kóı­legine teńep: «Bir kóılegim bar qymbat, shetelge shyqqanda kıemin, bir kóılegim bar, jınalystar men keleli keńesterde kıetin, bir kóılegim bar, úıde ǵana kıemin», dedi. Mine, qazaqtyń aqyn qyzy, bılikte júrgen aǵa-ápkelerine, zamandastaryna osylaısha oı tastady, memlekettik tilimizdiń áli de dittegen jerge je­te almaı jatqanyn tamasha aıta bildi. Mine, tilimizdiń qudireti, tereńdigi.

Elbasy óz Joldaýynda da mem­le­kettiń barlyq júıesinde qazaq tili qoldanylýy úshin bárimizdi atsalysýǵa shaqyrǵany – qazaq tilin barlyq jınalystarda, keńes­terde kúndelikti halyqqa qyz­met­te endirý kerek degeni. Jol­daý­da aıtqan sońǵy úsh jylda memlekettik tildi damytýǵa on mıllıard teńge jumsalsa, sonyń birazy ilespe aýdarma quraldaryn satyp alýǵa arnaldy. Kezinde Úkimet basshysynyń qaýlysymen qarajat jumsalyp alynǵan osy quraldar qazirde qoldanylmaı qańtarylyp tur. Al bıliktegilerdiń deni qazaqtar. Ár jınalysta ári ketkende bir qyzmetker 10-15 mınýt sóıleıdi eken. Endi osy 10-15 mınýtta, negizinen alǵanda, bary-joǵy 200-300 sóz qoldanylady. Bul sózder – kúndelikti qyzmetinde qoldanylatyn sózder. Mine, osy sózderdi janyńdy qınap, ózińdi-óziń qamshylap úırenip al, jattap al, jadyńda saqta, qoldan dep otyr Elbasy. Tipti basqany bylaı qoıǵanda, «Sálem – sózdiń anasy» deıdi qazaq. Kóptegen keńselerde deni qazaq bola tura turyp, kúni búginge deıin birimen biri qazaqsha amandasýǵa da qulyqtary joq. Amandasýdy bilmeıdi emes, biledi, orys tilinde amandassam, mádenıettirekpin, bilimdirekpin dep oılaıtyn bolýlary kerek.

Bıliktiń bıigine shyǵyp alyp, ózin qyzmetke jaldap otyrǵan halqymen ana tilinde sóılese almaıdy. Mine, osyndaı jańsaq oılap, qate paıymdap júrgender ózderin dál osy jerde qamshylaýy kerek. Elbasynyń Jarlyǵy boı­ynsha búkil Qazaqstandaǵy bı­lik júıesi 2006-2010 jyldar aralyǵynda isqaǵazdaryn mem­le­kettik tilde júrgizýge tolyq kóshkenin bilemiz. О́kinishke qaraı, qazir júz paıyz isqaǵazdary qazaq tilinde dep júrgen boıama aq­parat aýdarmashylardyń eńbe­gi. Qyzmetkerlerdiń barlyǵy der­lik orys tilinde jazyp, qajet bol­ǵanda ǵana qazaq tiline aýdartady. Al kez kelgen mekemedegi ondaǵan, tipti júzdegen kúndelikti aǵymdaǵy qujattar tipti, aýdarylmaı, tek orys tilinde qalady. Sóıtip, Qazaq elinde túpnusqa qujattyń tili, jumys tili orys tili bolyp qalǵan. Parlamenttiń Halyqaralyq qatynastar, qor­ǵa­nys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy M.Áshimbaev, depýtattar Q.Sultanov, Z.Balıeva halyqaralyq qatynastar qujat­taryn ázirleý jóninde zań jobasyn daıyndap, talqylaýǵa usynǵan. Bul zań jobasynyń daıyndalýyna Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń álem­­niń ózge memleketterimen ózara kelisimsharttaryn ratıfıka­sııalaý týraly zańdardy qabyl­daǵanda, qazaq tilindegi mátinde qate­ler jiberilýine baılanys­ty 8-9 már­te nota jiberilgen. Osyn­daı kem­shilikter keleshekte oryn almas úshin osy zań daıyndaldy.

Halyq danalyǵynda «Er ji­git jú­regin halqyna beredi, janyn Allaǵa beredi, namysyn esh­kimge bermeıdi» delinedi. О́z eli­mizde kóshe toly qate jazýdy kó­rip, namystanbaý bizdiń áli de sal­ǵyrt­tyǵymyzdan shyǵar. Ár­bir qazaq salǵyrttyqqa salyn­baı, nem­ket­tilikke boı aldyrmaı qazaqshasy joq nemese qate jazylǵan jarnama kórse, ol mekemege kirip bir-eki ret eskertip, tyńdamasa Til týraly zańnyń 19-21-baptaryn buzdy dep pro­kýra­týraǵa, bolmasa sotqa shaǵymdanýy qajet. Dastarqan basynda, kóshede kijingenshe, óziń atqarar isti ózgege y­syra salǵansha iske kóshý qajet. Elbasy qamshylaý dep osyny aıtyp otyr.

«Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ke­te­di» deıdi dana halyq. Sol altaý­dyń birinshisi – adamnyń je­ke basy, ekinshisi – otbasy, úshin­shisi – týystary, tórtinshisi – jegjat-ju­raǵaty, besinshisi – aýyly, ujymy, altynshysy – Otany. Osydan baryp «Otan – otbasynan bastalady» deıdi. Adam, birinshi, jaqsylyqty, otansúıgishtikti óziniń jeke basyna jasaý kerek, jeke basqa kelsek, árbir qazaqstandyq qazaq tilinde amandasýy kerek. Ekinshisi, árbir qazaq óziniń aty-jónin qazaq tilinde qatesiz jazýy kerek. Keńes ókimetiniń qylyshynan qany tamyp turǵanda óziniń aty-jónin Baýyrjan Momyshuly dep jazǵan, batyr Baýkeń bizge úlgi bolýy kerek. Bul jóninde táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda qazaq zııalylary Elbasyǵa hat jazdy. Elbasy 1996 jyly 2 sáýirde № 2923 arnaıy Jarlyq shyǵardy. Nege ekeni belgisiz, osy Jarlyq quzyrly mekemeler tarapynan nasıhattalmaıdy. Nasıhattalmaq túgili ózderi de osy Jarlyqty qaperine almaıdy. Qaı qazaq qaı zamanda ulyn -evıch, qyzyn -evna dep shaqyrýshy edi. Pálensheniń uly, túgensheniń qyzy deıdi. Al ata-anasy baryp qazaq tilinde meniń balamnyń aty Tilekqabyl dep, aýyzsha aıtady, al hal aktiler tirkeý bólimindegi qyzmetker ony Telekabel dep jazyp bergen. Endi osyny ózgertý úshin qazirgi normatıvtik qujatqa sáıkes ákesiniń, sheshesiniń, óziniń týý týraly kýáligin ákelýi kerek. Ne úshin? Búgingi kúni 85 paıyzy qate jazylǵan aty-jónimen júrgen halyq nege sandalýy kerek? Ata-anasy qazaq tiliniń orfoepııasymen durys aıtty, al endi qazaq tiliniń grammatıkasyn, orfografııasyn buzǵan memlekettik qyzmetkerdiń qateligi úshin nege ata-ana áýrege túsýi kerek?! Bul da oılanatyn másele. MAM, BǴM, Ádilet mınıstrligi birlesip qazaq tiliniń grammatıkasyna, orfografııasyna qaıshy jazylǵan adamdardyń aty-jónin qazaq tiliniń zańdylyǵyna sáıkes durystap jazyp berý týraly normatıvtik qujat qabyldaýy kerek. Bul másele de ondaǵan jyl­dardyń birneshe alqaly jıyn­darynda kóterilip, nátıjeli qu­jatqa qol jetkizbeı keledi.

Jeke basqa qatysty taǵy bir nárse. Árkim bankomat arqyly termınaldan aqsha alý úshin sondaǵy úsh tildiń bireýin tańdaıdy. Kú­ni búginge deıin óziniń tıesili aqsha­syn qazaq tilinde alatyndar az. Basym kópshiligi oryssha nus­qasyn tańdaıdy. Bul arada qazaqqa ultjandylyq kerek, bul arada ǵana emes-aý, dúkende de, bazarda da, shashtarazda da, qaıda barsań sol jerdiń bárinde óz tilin talap etetin naǵyz aza­mat­tyq ultjandylyq qajet. Ult­jan­dylyq jetispegendikten de bizge kóptegen qyzmet kórsetý oryn­darynda ulttyq, azamattyq quqyǵymyzdy buzyp, ana tilimizde emes, basqa tilde qyzmet kórsetedi. Eger osyny talap etse, aıaǵynda sol adamnyń óz ana tilin talap etýin áldebir oǵash qylyqtaı qabyldaıdy. Bul qoǵamnyń qazaq tiline degen suranysynyń bolmaı jatqandyǵyn aıǵaqtaıdy. Árbir otbasynda kez kelgen qazaq otbasynyń tili, qazaq tili bolýy kerek. Qazaq úshin qazaq tili birinshiden ana tili, ekinshi memlekettik til. Anasyn syılap ótken halyqqa budan artyq qandaı qamshylaý kerek. Muhammed paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) hadı­sinde: «Eı, pendem, men seniń árqaı­syńa ózińe laıyq túr berdim, til berdim, dil berdim, din berdim», – deıdi. Sonaý HH ǵasyrdyń basyn­da Alash aqyny Sultanmahmut Toraıǵyrov: «Bolǵanda atam qa­zaq, anam qazaq, men nege qazaq­tyqtan saqtanamyn!» depti. Iá, qazaq bolyp jaratylǵan soń, sol jaratylysyńdy saqtaý mindetiń, ózińniń shynaıy tabıǵatyńdy saqtamaı ulttyń ulany bolam deý túsinbestik.

Ár qazaq tek óz otbasynda qazaq tiliniń saltanat qurǵanyna qanaǵattanbaı, aǵaıynynyń, áýletiniń balalaryn qazaq mek­tebine berýine yqpal etý kerek. Keńestik dáýirden beri qa­zaq mektebinde jetkilikti bi­lim berilmeıdi degen jańsaq pikir­den búgin arylýymyz kerek. Má­selen, Astana qalasyn alaıyq. Halyqaralyq, respýblıkalyq, qa­lalyq olımpıadalardan jáne ǵy­lymı jobalardan qazaq tilinde bilim beretin «Zerde», daryndy qyz balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik lıseıi, daryndy ul balalarǵa ar­nal­ǵan qazaq-túrik lıseıi, №38, №50 mektep-lıseıler únemi alǵash­qy oryndardy bermeıdi. Ult­tyq biryńǵaı testileýde de orys­tildi mektepterge qaraǵanda, qazaq mek­tep­teriniń kórsetkishi joǵary. 2012-2013 jylǵy oqý jylynyń qory­tyndysy boıynsha barlyǵy 72 «Altyn belgi» ıegeriniń 45-in qa­zaq mektebiniń oqýshylary ıem­denipti, mine, osydan soń qa­zaq mektebiniń bilimi tómen degen jal­­ǵan qaýesetti kimderdiń tara­ta­ty­­nyna tańǵalasyń. Kópte­gen ata-analar ózderi qazaq ti­lin­de sóı­lemegendikten de bala­la­ry­na ulttyq tárbıe bere almaı­tyn­dyq­taryn uǵynbaıdy. Tilsiz ult­tyq tár­bıe bolýy múmkin emes. Til bar jer­de ǵana tárbıe de, dástúr de bolmaq.

Tórtinshiden, tildiń jegjat­tyq­qa da tikeleı qatysy bar. Má­selen, mynadaı oqıǵa bolǵan. Tal­dyqorǵan óńiriniń bir jigiti Kókshetaý qalasynyń qyzyna úı­lenbekshi bolady. Jigittiń ata-anasy qazaqtyń barlyq salt-dástúrine sáıkes syrǵasyn taǵyp, quda túsip, Kókshetaýda qyz uzatý toıy ótedi. Toı aıaqtalǵan soń Taldyqorǵannan kelgen bas quda kókshetaýlyqtarǵa: «Qudalar, bizge kelin bolatyndaı qyz tárbıelegenderińizge rahmet. Men kelindi alyp qaıtamyn, biraq úılený toıyn jasamaımyn. О́ıtkeni, men óz elimde til janashyry retinde abyroıǵa bólengen adammyn. Sizderde qyz uzatý toıy tek orys tilinde ótti. Men toı jasasam, qudalarym oryssha sóılep tursa elime ne deımin. Sondyqtan osylaı sheshtim» deıdi. Sodan qyz berýshiler jaǵy: «Quda, biz jazdyq-jańyldyq, bizge bir aı ýaqyt berińiz, qazaqsha úıreneıik» dep ázer kóndiripti. Mine, jegjat arasynda qamshylaý osylaı bolsa kerek. Bir aıdan keıin Tal­dy­qor­ǵanda ótken úılený toıynda kók­shetaýlyqtar jastarǵa tilegin qazaqsha aıtypty.

Qazaqsha sóıleý úshin qazaqsha oı­laý kerek. Oılaý úshin qazaqsha án-kúı, terme, jyr tyńdap, kıno kó­rip, kitap oqý kerek. Jalpy, til úı­re­nýde balabaqshadan da, mektepten de otbasynyń róli zor. Ata-anasy úıretpegen tildi oqý oryndarynyń úıretýi qıyndaý. Sondyqtan, qazirgi ata-analar jańsaq basyp, óz balalaryna ózderi úırete almaǵan tildi balabaqsha, mektep, repetıtor arqyly úıretpekshi bolyp, áýrege túsip júr. Otbasynda óz halqynyń abzal qasıetterin, asyl dástúrlerin úırenbegen ul men qyzdyń erteń otbasy quraryn, bireýiniń otaǵasy, áke bolaryn, bireýiniń kelin, ana bolaryn kóp ata-analar oılamaıtyn sııaqty. Eger Qazaqstanda turyp, qazaq tilin bilmese, kúni erteń qazaq tili búkil el aýqymynda saltanat qurǵanda olar qoǵamnan qalaı laıyqty ornyn tappaq, olardan óngen balalar qalaısha ulttyq tárbıe alyp shyqpaq, osyny dál qazir, búgin oılanǵan jón.

Táýelsizdik alǵaly beri til­diń jyryn aıta-aıta, bálkim, ol keı­bi­reýlerdi jalyqtyrǵan da bolar. Baz bir qazaqtar oryssha sóıleýdi ábden ádetke aınaldyrǵandary sondaı, ana tilinde sóılemeýdiń uıat ekenin de, namys ekenin de, syrt kózge oǵash ekenin de túsinbeıdi. Bile bilsek, ana tilinde sóılemeý – túp­tiń-túbinde ózgelerdiń bizdi qur­mettemeýine ákeledi. Bul orystildi saıttarda búginniń ózinde jazylyp jatyr. Bizdiń oıymyzsha, uıattyń úlkeni – ózińniń halqyńnan uıalý. О́zderi oryssha oqyǵan, tárbıelengen qandastarymyz eń aldymen týǵan halqynan uıalsa, sonyń basty belgisi óziniń urpaǵyn ana tilinde oqytý bolmaq. Elbasy Joldaýynda aıtylǵan Máńgilik El muratyna jetýimiz úshin aldymen qazaq bolǵanymyz abzal. О́ıtkeni, Máńgilik muratqa basqa eldiń tilimen, ózge jurttyń dástúrimen qalaı jetpekpiz, barshamyz oılanatyn saýal.

Elbasymyz óz Joldaýynda: «Endi eshkim ózgerte almaıtyn bir aqıqat bar. Ana tilimiz Máńgilik Elimizben birge Máńgilik Til boldy!» dedi. Iá, qazaqtyń qazaq bolyp jasamaǵy, Qazaq eliniń bolashaqqa nyq qadam basyp, senimdi serpinmen ilgerileýi – tek ekonomıkalyq, áleýmettik damýmen ǵana baılanysty emes, memleketimizdiń órkenıet bıigine jetýi onyń rýhanı óristeýimen de tikeleı sabaqtas deıtin bolsaq, onda osy baıandy kóshte qazaq tiliniń alar mańyzy aıryqsha, orny alabóten.

Orazkúl ASANǴAZY,

Parlament

Májilisiniń depýtaty.