Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kóregen saıasaty men kóshbasshylyq qasıetiniń arqasynda búkil álemge tanymal, irgesi birtutas, jańa memleket qurylǵanyn tilge tıek ete kele, «Egemendik degenimiz – jalań uran men jalyndy sóz emes. Biz úshin eń mańyzdysy – ár azamattyń Táýelsizdik ıgiligin sezine alýy. Onyń basty kórinisi – eldegi beıbit ómir, qoǵamdaǵy turaqtylyq pen tynyshtyq. Sondaı-aq halyqtyń turmys sapasynyń jaqsarýy jáne jastardyń bolashaqqa nyq senimmen qaraýy», dep, aldaǵy ýaqytta da barlyq bastamanyń osy baǵytta jalǵasatynyn atap ótti.
Ár azamat Táýelsizdik ıgiligin sezinýi úshin bizdiń memleketimiz úsh onjyldyq beleste egemendiktiń ár sátin qalt jibermeı, ár qadamyn muqııat oılastyryp áreket etti. Elbasynyń kóregen saıasatymen ár jylǵa, ár maqsatqa naqty josparlar qurylyp, damý baǵdarlamalary jasaldy. Kózdelgen mejeniń barlyǵy ýaqytynan buryn eńserilip, azǵana ýaqyt ishinde Qazaqstan álemdegi ornyqty, bedeldi memleketke aınaldy.
Búgingi tańda el bıligin qolyna alǵan Qasym-Jomart Kemeluly strategııalyq jobalar men júıeli reformalardy jańa saıası baǵytta laıyqty jalǵastyryp keledi. Demek, bizdiń eldegi tabys pen jetistik kilti – Elbasynyń keleshekti kóre bilgen kemeńgerliginen jáne Memleket basshysy júrgizip otyrǵan saıası sabaqtastyqtyń beriktiginen dep tujyrymdaýǵa bolady.
Táýelsizdik jylnamasynyń tórtinshi onjyldyǵynda barshamyzǵa júktelgen jaýapkershilik pen kóterilgen máseleler Memleket basshysynyń jyl basyndaǵy «Táýelsizdik – bárinen qymbat» atty maqalasymen úndesip jatqany da kóńil qýantady.
Prezıdent: «Táýelsiz el bolý ony jarııalaýmen nemese memlekettiń irgetasyn qalaýmen shektelmeıdi. Táýelsizdik úshin naǵyz kúres kúndelikti eńbekpen, úzdiksiz ári dáıekti eldik saıasatpen máńgi jalǵasady. Biz qýatty táýelsiz memleketimizben ǵana ult retinde jer betinde saqtalamyz. Osy aınymas aqıqatty berik ustanýymyz qajet. «Táýelsizdik bárinen qymbat!» degen bir aýyz sóz máńgi uranymyz bolýǵa tıis», degen edi.
Ár qazaqstandyq úshin Táýelsizdik jolyndaǵy kúres – óz qyzmet ornynda, qorshaǵan ortasynda, otbasynda adal eńbek etip, ózi jaýapty salanyń damýyna aıanbaı úles qosýy dep bilemin. Prezıdent aıtqandaı, jalań uran men jalyndy sóz emes, naqty ispen nátıje kórsetý. Ult bolyp uıysyp, jurt bolyp jumylý arqyly pandemııadan keıingi kezeńdegi ekonomıkalyq jáne áleýmettik ahýaldy zaman talabyna saı jandandyryp, Ortalyq Azııadaǵy, álemdik arenadaǵy kóshbasshylyq rólimizdi nyǵaıtýǵa kúsh salý. Qasym-Jomart Kemeluly óz sózinde «Qarapaıym zattar ekonomıkasy», «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasynyń merzimin 2022 jylǵa uzartyp, Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn retteý men damytý agenttiginen atalǵan másele boıynsha naqty sheshimder kútetinin jetkizdi. Sonymen qatar azyq-túlik baǵasy, mal sharýashylyǵy, aýyl sharýashylyǵyn tehnologııamen jabdyqtaý máselesin de aınalyp ótpedi. Sonyń ishinde sıfrlandyrý júıesin jolǵa qoıyp, IT-sektordy damytýdy tapsyrdy.
Osy oraıda qazaq bilimi men ǵylymynyń qarashańyraǵy – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Prezıdent tapsyrmalaryn kezeń-kezeńimen júzege asyrýǵa ázir. Máselen, 100 myń joǵary bilikti IT-mamanyn daıarlaý úshin aqparattyq tehnologııalar fakýltetinde jańa oqý baǵdarlamalary qarastyrylyp, stýdentter sany jyl saıyn kóbeıtiledi. Bıyl jeti mamandyq ashylyp, 400 stýdent, 200-ge jýyq magıstrant, 34 doktorant qabyldandy. Aldaǵy jyly 900-ge jýyq bakalavr, 150-den astam magıstr, 35 doktorant – barlyǵy myńnan astam IT-mamany qolyna dıplom alady. Jańa tehnologııalardy meńgergen, básekege qabiletti, bilikti IT-mamandaryn oqytý aıasyn keńeıtý Prezıdent talabyna saı kúsheıtiletin bolady.
Prezıdent Joldaýynda densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý, indetpen kúres sharalaryn kúsheıtý, medısına ónimderin zerthanalyq jáne tehnıkalyq synaqtan ótkizetin ortalyq qurý, elimizdiń bıologııalyq qaýipsizdigin boljaýmen aınalysatyn Ulttyq júıe jasaqtaý máselesi de kún tártibine qoıyldy.
Osyǵan sáıkes, QazUÝ-dyń medısına, bıologııa jáne hımııa fakýltetteri men kafedralary birlese otyryp jańa ǵylymı ázirlemeler daıyndap, irgeli zertteýler júrgizip, taldamalar jasaýǵa, atalǵan saladaǵy bilikti mamandardyń tájirıbesin jetildirýge basty nazar aýdarmaq.
QazUÝ mamandary men ǵalymdarynyń BǴM komıtetiniń jumys tobynyń quramynda DDU-nyń QazCovid-19 vaksınasyn sertıfıkattaýǵa qujattardy daıyndaýǵa sarapshy retinde qatysqanyn atap ótkim keledi.
Sonymen qatar QazUÝ men Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýty (BQPǴZI) vırýsolog-mamandardy birlese daıarlaý týraly kelisimge keldi. Elimizde alǵash ret QazUÝ bıotehnologııa kafedrasynyń, bıologııa jáne bıotehnologııa fakýltetiniń jáne bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǴZI BSL-2 jáne BSL-3 zerthanalarynyń bazasynda vırýsolog-mamandardy daıarlap shyǵarady. Aldaǵy jyly bıotehnologııa kafedrasynyń meńgerýshisi Aıda Qystaýbaeva vırýsologııa boıynsha qos dıplom baǵdarlamasyn ashýdy josparlap otyr. Paris Saclay ýnıversıtetimen aldyn ala kelisim bar, stýdentter eki semestr boıy Parıj ýnıversıtetiniń úzdik zerthanalarynda bilim alady. Bıologııa fakýltetinde bıoenergetıka laboratorııasyn ashý kózdelýde.
Memleket basshysy jańa oqý jylynyń basynda pedagogıka salasy qyzmetkerleriniń aılyǵyn ósirý úshin aldaǵy úsh jylda 1,2 trıllıon teńge jumsalatynyn jarııalap, ustazdar qaýymyn erekshe qýantty. Sonyń ishinde jetekshi ǵalymdarymyzǵa turaqty jáne óz eńbegine laıyqty jalaqy tóleý máselesin sheshýdi mindettedi.
1 qyrkúıekten bastap QazUÝ-da oqytýshylardyń jalaqysy ulttyq oqý oryndary arasyndaǵy eń tómengi deńgeıden aldyńǵy qatarǵa shyqty. Endigi jerde oqytýshy – 285 myń teńge, aǵa oqytýshy – 312 myń teńge, qaýymdastyrylǵan professor – 389 myń teńge, professor – 500 myń teńge alady. Budan basqa, fılosofııa doktory (PhD), ǵylym kandıdaty, ǵylym doktory dárejesi, biliktilik deńgeıi úshin qosymsha aqy belgilendi. Sondaı-aq joǵary reıtıngti sheteldik basylymdarda ǵylymı maqalalar jarııalaǵan oqytýshylar men professorlarǵa jylyna eki ret syıaqy tóleý qarastyryldy. Jaqynda Scopus derekter bazasynda maqala jarııalaǵan 234 ǵalym 74,8 mln teńge qarjylaı syıaqymen marapattaldy.
Qazaqstan Prezıdentiniń irgeli ǵylymdy damytý úshin grant merzimin qazirgideı úsh jylmen shektemeı, bes jylǵa deıin qarastyrý usynysyn da ǵalymdarymyz qýana qabyl aldy. Sózsiz, bul birinshi kezekte ǵylymı izdenisterdiń nátıjeli bolýyna úlken septigin tıgizedi.
Jerasty qazba baılyqtaryn ıgerip, ónerkásipte jaratý maqsatynda Prezıdent elimizde Biryńǵaı ulttyq geologııalyq qyzmeti qurylatynyn aıtty. Bul ekonomıka men ǵylymdy biriktiretin úlken qurylym bolmaq. Biz ýnıversıtetimizdegi geografııa jáne tabıǵatty paıdalaný fakýlteti bazasynda osy baǵytta tereń ǵylymı taldamalar men zertteýler júrgizýge daıynbyz.
Joldaýda jurt kóńilinen shyqqan taǵy bir taqyryp – memlekettik til. Qasym-Jomart Kemeluly: «Ata Zań boıynsha Qazaqstanda bir ǵana memlekettik til bar. Bul – qazaq tili. Bolashaǵyn Otanymyzben baılanystyratyn árbir azamat qazaq tilin úırenýge den qoıýǵa tıis. Bul otanshyldyqtyń basty belgisi deýge bolady», dedi.
Memleket basshysy buǵan deıin de qazaq tiliniń memlekettik til retindegi rólin kúsheıtip, ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý qajettigin málimdegen. Sondaı-aq «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Qazaq tiliniń jaǵdaıy týraly aıtqanda, memleketimizdiń negizin qalaǵan Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń aıryqsha eńbegin atap ótýge tıispiz. Ol elimizde memleketqurýshy ulttyń sany edáýir az bolǵanyna qaramastan, Qazaqstannyń Táýelsizdigin jarııalady. Sondaı aýmaly-tókpeli kezeńniń ózinde Nursultan Ábishulynyń tikeleı yqpal etýimen Parlament qazaq tilin memlekettik til dep jarııalady.
Memlekettik qyzmetke, onyń ishinde halyqpen tyǵyz jumys isteıtin laýazymǵa taǵaıyndaý kezinde kásibı biliktiligine qosa, qazaq tilin jaqsy biletin azamattarǵa basymdyq berý kerek. Parlamentte nemese baspasóz máslıhattarynda memlekettik tilde sóılep, pikir almasa almaıtyn memlekettik qyzmetker uǵymy, eń aldymen, qazaq azamattarynyń arasynda anahronızmge aınalýǵa tıis», dep naqtylap ótken.
Bul tapsyrmalardy buljytpaı oryndaý jáne aıtpaı-aq túsinip jasaý – bizdiń mindetimiz. О́ıtkeni memlekettik til – Táýelsizdiktiń basty belgisi. Talaı tarıhty bastan keshirsek te, ana tilimiz óziniń qadir-qasıetin joǵaltpaı keledi. Degenmen qazaq tili jazba ádebıette kórinis taýyp qana qoımaı, tolyqqandy ǵylym tiline aınalýy tıis. Ol deńgeıge jetý úshin ulttyq namyspen, jigermen qosa, ǵalymdarymyzdyń izdeniske toly eren eńbegi men tereń bilimi kerek. QazUÝ ǵalymdary memlekettik tildi ǵylym tiline aınaldyrýdy qolǵa alyp, ǵylymı jańalyqtardyń qazaq tilinde jazylýyna basymdyq beredi.
Qazaqstan Prezıdenti sóz sońyn: «Myqty memleket bolý úshin ulttyń uıysa bilýi aıryqsha mańyzdy. Shyn máninde uıymdasqan utady. «Yntymaq júrgen jerde yrys birge júredi» dep halqymyz beker aıtpaǵan. Bizdiń kúsh-qýatymyz – berekeli birlikte. Endeshe birligimizdi bekemdep, el úshin eńbek eteıik! Qasıetti Otanymyz máńgi jasaı bersin!» dep aıaqtady.
Endigi jerde árqaısymyz Memleket basshysy júktegen jaýapkershilikterdi sezinip, barlyq bastamalardy laıyqty júzege asyrýǵa mindettimiz! О́ıtkeni Joldaý tujyrymy – Táýelsizdikti saqtaý, el úshin eseli eńbek etý.
Janseıit TÚIMEBAEV,
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektory
