Alaıda mundaı aýqymdy jobalarǵa qyrýar qarjy jumsalatyny sózsiz. Saıttardyń birinen jalǵyz bir ǵana kınokartınany qazaq tiline aýdarý úshin kem degende 40 mln-ǵa jýyq teńge jaratylady degendi oqydyq. Mamandar dollar quny qubylyp turǵan tusta bul soma munan keıingi ýaqytta artpasa kemimeıtinin aıtady. Máselen, «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń «О́zińnen basta» jobasy aıasynda qazaqshaǵa aýdarylǵan «Muzdy ólke 2» (AQSh) shym-shytyryq mýltfılmine 50 mln teńge jumsalypty. Soǵan qaramastan «Bolashaq» korporatıvtik qory men «Meloman» kompanııasy atsalysýymen qyryqqa jýyq mýltfılmniń qazaq tiline dýblıajdalýy – balaýsa balapandar úshin aıtarlyqtaı mol qazyna. Olardyń arasynda Walt Disney sekildi aıtýly stýdııanyń da fılmderi bar. Alaıda qazaq kınosyndaǵy sońǵy on jyl merzimge kóz tiksek, tárjimalanǵan fılmder sany asa kóp emes. Qazaqtyń ózindeı keń jaılaý tiline zárý kórermen búgingi tańǵa deıin Devıd Natter, Alan Teılor, Aleks Greıvz, Federıko Fellını, Vıttorıo De Sıka, Klod Shabrol, Fransýa Trıýffo, Akıra Kýrosava sekildi álem tanıtyn maıtalman rejısserlerdiń klassıkalyq týyndylarymen tanys emes.
Qazir jurtshylyq kez kelgen fılmdi kóbine ınternet arqyly tamashalaý múmkindigine ıe. Bul rette taǵy da opynatyn tustarymyz kóp. Máselen, otandyq «Kıno kór» (telehıkaıalar men mýltfılmderdi, treılerdi jáne t.b. kontentterdi bólisetin qazaq tildi joba) saıtyndaǵy qazaqshaǵa aýdarylǵan sheteldik fılmder toptamasynda nebári 146 fılm men 92 mýltfılm ǵana bar eken. Al esesine sheteldiń Fmovies, CartoonHD, MovieTV4U, Zmovie.TV, «Klassık sınema onlaın», MoviesPlanet, Just Click To Watch, IGLO, Movie Tube Online, Watch-movies-online, GoMovies, Solarmovie sııaqty t.b. saıttary kınokartınalar toptamasy jaǵynan álemde kósh bastap tur desek, artyq aıtqanymyz emes. Sondaı-aq TMD-daǵy eń iri onlaın-kınoteatr – Ivi-diń aýdıtorııasy aı saıyn 48 mıllıonnan astam kórermendi quraıdy. Internet qoldanýshylar aı saıyn 70 mıllıonnan astam saǵatyn ivi-de ótkizedi degen derekter de úlken oıǵa jeteleıdi. Munda 60000-nan asa (telehıkaıalar, mýltfılmder men fılmder) týyndy usynylady. Biraq aıyby – basqa tilde. Osydan kelip, ókinishke qaraı, búginde qazaqstandyq kórermender Gollıvýd, Bollıvýd sııaqty alpaýyt kınokompanııalardyń týyndylaryn kóbine orys tilinde kórýge májbúr. Kıno – tárbıe quraly desek, qazaq tiliniń qazirgi ahýalyndaǵy túıtkilderdiń bir ushyn kıno tilinen izdegen abzal. Jastar, mekteptegi balalar nege qazaqsha sóılemeıdi deýimizdiń kiltıpany da osynda. Kıno tili qudiretti. Sondyqtan sheteldik fılmderge deıin qazaqsha sóıletý basty mindettiń biri ekeni daýsyz.
«Qazirgi tańdaǵy mańyzdy máselelerdiń biri – kınoteatrlarda kórsetiletin qazaq tilindegi fılmder sanynyń tym jutańdyǵy, tipti joqtyń qasy ekendigi. Bolǵan kúnniń ózinde praım-taım kezinde qoıylmaıdy. Tipti qazaq tilinde dybystalǵan sheteldik fılmderdiń jaǵdaıy da dál osyndaı. Máselen, 2019 jylǵy maýsym aıynyń sońynda «Oıynshyqtar hıkaıasy-4» anımasııalyq fılmin Nur-Sultan qalasynyń kınoteatrlary 95 ret (bir kúnde) kórsetti. Onyń tek alty seansy ǵana qazaq tilinde boldy. Osy tektes jaǵdaılar óte jıi kezdesedi. Sondaı-aq kınoteatrlarda halyqqa usynylyp júrgen ónimniń tek 3 paıyzy ǵana – qazaq fılmderi», deıdi belgili kınotanýshy Názıra Rahmanqyzy. Munyń sebebin maman elimizdegi kınoteatrlardyń jekemenshiktiń qolyna ótip ketýimen túsindiredi. Olardyń qojaıyndary qazaq tildi fılmderdiń praım-taımǵa qoıylmaýyn «qazaq tildi kórermen joq, olaı bolsa suranys ta joq» degen syltaýǵa ysyra salatynyn alǵa tartady. Alaıda is júzinde bul ustanym shyndyqqa janasa bermeıtinin tilge tıek etken ónertanýshy: «2018 jyly Han shatyr men Mega Silk Way-de Eýrazııa halyqaralyq kınofestıvali aıasynda «Muzbalaq» pen «Kúltegin» mýltfılmderi kórsetildi. Oryn jetpegen balalar baspaldaq pen ekran aldyna jınalyp qarady. Eki kúndegi kórsetilim boıynsha balalardyń sany birneshe myńnan asyp ketti», deıdi. Endeshe, kınony memlekettik tilimiz ústemdik quryp turatyn birden-bir salaǵa aınaldyrý – ýaqyt talaby.
