Elbasy Qazaqstan ǵylymynyń áleýetin arttyrýdy Joldaýdyń negizgi strategııalyq arqaýy retinde kórsetti
Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan jańa Joldaýynda bilim men ǵylymǵa jáne jastar tárbıesine basa nazar aýdaryldy. Osy baǵyttar boıynsha Úkimetke, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine, jergilikti atqarýshy organdarǵa naqty tapsyrmalar berildi.
Elbasy ár jylǵy Joldaýynda taǵdyrly maǵynasy bar uǵymdy engizedi. Mysaly, ótken jyly jastardyń sana-sezimine «jańa qazaqstandyq patrıotızmdi» qalyptastyrý máselesine mańyz berildi. Bıylǵy Joldaýynda Elbasy «halyqtyń jańa ómir sapasy» degen uǵymdy engizip otyr. О́mir sapasy – ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń standarttaryna sáıkes anyqtalady. Osy standarttarǵa tolyq sáıkestigin dáleldegen ótken ǵasyrda 3-aq memleket bolǵan. Ol – Japonııa, Fınlıandııa, Sıngapýr, al jaqynda oǵan tórtinshi bolyp Ońtústik Koreıa qosyldy.
Barlyǵymyzǵa belgili, ómir sapasy tikeleı bilim sapasyna baılanysty. Al sapaly bilim tek qana ǵylym arqyly berilýi múmkin. Sondyqtan da Elbasy Qazaqstan ǵylymynyń áleýetin arttyrýdy Joldaýdyń negizgi strategııalyq tezısi retinde kórsetti. Ekonomıkanyń joǵary tehnologııalyq jańa salalaryn qurý úshin ǵylymdy qarjylandyrýdy ishki jalpy ónimniń 3%-nan kem emes deńgeıge deıin arttyrýdy talap etedi, dedi Prezıdent. Osyǵan baılanysty ınnovasııalyq zertteýlerdi qoldaý, ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrý jónindegi zańnamany tezirek jetildirgen jón dep bilemin. Sonymen qatar, sheteldik jańa tehnologııalardy Qazaqstanǵa paıdaly jumys isteý maqsatymen transfertteýdi de basty nazarda ustaý qajet.
Osy baǵytta TarMÝ halyqaralyq bilim berý keńistiginde ıntegrasııany tereńdetý, oqytýshylardyń ǵylymı-zertteý múmkindikterin keńeıtý jáne bilim alýshylardyń akademııalyq utqyrlyǵyn damytý maqsatynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ýnıversıtetteriniń (ShYUÝ) jelisine resmı túrinde qabyldandy. Iаǵnı ýnıversıtet stýdentterdi joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıin bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 3 mamandyqtan «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný», «Jerdi melıorasııalaý, baptaý jáne qorǵaý» jáne «Gıdrotehnıkalyq qurylys jáne ǵımarattar» ShYUÝ sheńberinde oqytýdy usynady. Sonymen qatar, ýnıversıtet Belarýs-Qazaqstan ǵylymı-bilim konsorsıýmyna múshe boldy. Konsorsıým aıasynda Belarýs joǵary oqý oryndarymen birge 8 joba ázirlenip, olardy 2014-2016 jyldary qarjylandyrýǵa bıýdjettik ótinimder resimdeldi. Usynylǵan jobalardyń ishinde, ásirese, qazaq dıqandary úshin «Dándi daqyldardy qaıta óńdeý negizinde jańa turpattaǵy ónimder alý úshin tehnıkalar men tehnologııalar ázirleý» jobasynyń mańyzy erekshe dep sanaımyn. Bul jobada dándi daqyldardy suryptaý koeffısıentin 93-96 paıyzǵa jetkizetin ámbebap tehnologııalyq nobaıy boıynsha dándi daqyldardy óńdeýdiń resýrs únemdeý tehnologııasyn jáne jańa tehnıkasyn engizý qarastyrylǵan. Joba eldegi dándi daqyldardy óńdeıtin jáne un ónimderin shyǵaratyn kásiporyndardyń qatysýyn jáne qoldaýyn qajet etedi.
Aýqymdy ǵylymı jobalardyń taǵy biri – M.H.Dýlatı atyndaǵy TarMÝ jáne Belarýs ulttyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary qatysatyn «Ǵımarattardyń qadalyq irgetastaryn qalaý úshin resýrs únemdi uńǵymaly temir-beton qadalardy tájirıbelik saraptaý jáne ázirleý» jobasy. Soqqyǵa shydamdy jáne ekonomıkalyq turǵydan tıimdi qadalar otandyq qurylys salasynyń ınnovasııalyq damýynyń jańa beleske kóterilýine múmkindik beredi dep senemiz. Bul jobaǵa baılanysty ýnıversıtet «PetroKazahstan Kýmkol Resorsız» AQ-pen kelisimshartqa turdy.
Jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen májilisinde Premer-Mınıstr Serik Ahmetov О́ńirlik damý mınıstrine qurylys materıaldardyń sapasyn saraptamadan ótkizý maqsatymen arnaıy zerthanalardy qurýdy tapsyrdy. Osyndaı saraptamalyq jumystardy júrgizý úshin ýnıversıtet bıylǵy jyly qajetti qural-jabdyqtardy alyp otyr. Eger jergilikti bılik qoldap, arnaıy lısenzııa alynyp, oǵan suranys bolsa, ýnıversıtettiń oblysta osyndaı zerthana ashýǵa tolyq múmkindigi bar.
TarMÝ, sonymen birge, Jambyl óńirindegi iri patent ıelenýshi bolyp tabylady. Jyl saıyn ýnıversıtet ǵalymdary jańa qurylǵylar men jabdyqtarǵa, mehanızmderge, qurylys materıaldaryna orta eseppen elimizdiń 30-dan astam ınnovasııalyq patentin jáne avtorlyq kýálikterin alady. О́kinishke qaraı, olardyń kóbisi qaǵaz júzinde qalyp, naqty óndiriske engizilmeı keledi. Mysaly, ótken jyldyń mamyr aıynda bizdiń qalada «Qazaqstannyń úzdik taýary» atty aımaqtyq konkýrs ótti. Ol konkýrsqa ýnıversıtet 10 joba usynǵan bolatyn. Onyń 3-ýi jeńimpaz atandy. Olar: gazobeton shyǵarý tehnologııasy; Moıynqum aýdanynda ósetin sıstanhe (saı saǵyzy) tamyrynan tamaq jáne kosmetologııa ónimderin daıyndaý tehnologııasy jáne jel elektrstansalaryna arnalǵan jumys qalaqshalaryn jasaý tehnologııasy. Osy jobalardy óndiriske engizý maqsatynda 2013 jyly 13 mamyrda №12 hattamasymen oblys ákiminiń sheshimi qabyldanǵan. Ol sheshimde aıtylǵan jobalardy óndiriske engizý jáne oǵan qajetti qarajatty bólý týraly tıisti basqarmalarǵa tapsyrma berilgen. О́kinishke qaraı, bul tapsyrmalar osy kúnge deıin sheshimin tappaı keledi. Sondyqtan ýnıversıtet ǵalymdarynyń ǵylymı izdenis nátıjelerin naqty óndiriske engizý máselesi boıynsha úmit úzbeı, qoldaý kútemiz. Uly fılosof, uly aǵartýshy, uly aqyn Abaı Qunanbaıuly ótken ǵasyrlardyń ózinde-aq: «Ǵylym tappaı maqtanba» degen ǵıbratty jyr jazyp, onda «Bolmasań da uqsap baq, bir ǵalymdy kórseńiz. Ondaı bolmaq qaıda dep, aıtpa ǵylym súıseńiz. Sizge ǵylym kim berer, janbaı jatyp sónseńiz? Dúnıe de ózi, mal da ózi, ǵylymǵa kóńil bólseńiz» demep pe edi?!.
Árıne, bir maqalada Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasymen astasyp jatqan bıylǵy Joldaýyna tolyqtaı pikir bildirý qıyn. Biraq bir nárseni barlyǵymyz durys qabyldap, durys túsinýimiz qajet. Elbasy únemi bolashaqty boljap, bolashaqtyń qamyn oılaıdy. О́ıtkeni, kúshti, qýatty memleketter ǵana uzaqmerzimdi josparlaýymen daralanady. Sondyqtan, «Qazaqstan-2050» Strategııasy men «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty bıylǵy Joldaý barlyq salany qamtıtyn jáne úzdiksiz ósýdi qamtamasyz etetin jańǵyrýdyń naqty baǵyty men baǵdary bolyp tabylady. Oǵan qatysty Elbasynyń paıymdary men kózqarasy biz úshin asa mańyzdy. Al Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý – barsha buqara úshin ortaq paryz, abyroıly mindet!
Mahmetǵalı SARYBEKOV,
Muhamed Haıdar Dýlatı atyndaǵy Taraz
memlekettik ýnıversıtetiniń rektory.
Jambyl oblysy.
