Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynda Qazaqstan qoǵamynyń turaqty damý strategııasyn iske asyrý men el táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı «Qazaqstannyń turaqty damýy strategııasy aıasyndaǵy qoǵamnyń mádenıeti men qundylyqtaryn zertteý» ǵylymı baǵdarlamasyn iske asyrýmen baılanysty ótken «Qazirgi álemniń mádenıeti men qundylyqtary» taqyrybyndaǵy respýblıkalyq dóńgelek ústelde qoǵamdyq sananyń jańǵyrýy, mádenı jáne rýhanı qundylyqtardy saqtap qalý máselesi talqylandy.
Instıtýt dırektory Serik Seıdýmanov jıyndy kirispe sózimen ashyp, búgingi Qazaqstan qoǵamy úshin rýhanı, mádenı qundylyqtardyń ózektiligine toqtaldy. Osy oraıda ulttyń jańǵyrýyna tirek bola alatyn qazaqstandyq qoǵamnyń mádenıeti men qundylyqtarynyń ınnovasııalyq áleýetin aıqyndaý qajettigi kórinis beredi. Sonymen birge elimizdiń qazirgi jaǵdaıynda turaqty damýyn qamtamasyz etý, qoǵam mádenıeti, tarıhymyz ben saıası mádenıet qundylyqtary jáne normalaryn ınstıtýttandyrý, dinı qundylyqtar tujyrymdary, ereksheligi, ultaralyq jáne dinaralyq dıalog máselelerine kóńil bólý búgingi zaman talabynan týyndap otyr. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Nazarbaevtyń kóptegen eńbekterinde jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaevtyń joldaýlarynda Qazaqstandy júıeli jańǵyrtýdy reformalaýdyń tarıhı mańyzdylyǵy aıtylýda. Bul úderiste Qazaqstannyń barlyq etnos ókilderiniń mádenıeti, tarıhy, mentaldy álemi men rýhanı, dinı ártúrliliginiń róline erekshe nazar aýdaramyz. Osyǵan oraı elimiz óziniń mádenı órkenıetiniń ereksheligine jáne zamanaýı álemdegi ozyq elderdiń mádenı damýynyń úlgilerine de arqa súıeýi qajet. Qazirgi jaǵdaıda Qazaqstanda turyp jatqan barlyq etnos ókilderiniń ulttyq mádenıeti, tarıhy, mentaldy álemi men dinı ártúrliliginiń mańyzy zor. Sondyqtan da basty qundylyqtar men strategııalyq ıdeıalar ǵylymı zertteýlerdiń nysany bolýymen qatar transgýmanızmniń qazirgi jaǵdaıynda jáne ártúrli mádenıetterdiń yqpaldastyǵynda jalǵasyn tabýy qajet», dedi S.Seıdýmanov. Ol sonymen birge búgingi Qazaqstannyń qundylyqtar álemine Batystyń ǵana emes, Taıaý jáne Ortalyq Shyǵystyń áseri bar ekenin, sondaı-aq ıslam fýndamentalızmi, Ortalyq Azııa elderindegi etnosaıası damýyna yqpalyn júrgizgisi kelip otyrǵan aýǵan máselesine de alańdaýshylyǵyn bildire kelip, «Mádenıet jáne zamanaýı qoǵamnyń qundylyqtary bizderde tarıhı ótkenimizge oralýǵa, búgingi kún men keleshek jaıynda oılanýǵa májbúrleıdi. Táýelsiz Qazaqstannyń ulttyq ıdeıasy qundylyqtarǵa qaýip tóndiretin mádenıetaralyq, etnosaralyq qatynastardyń úılesimine, azamattyq qoǵamnyń jáne saıası bıliktiń arasyndaǵy qarama-qaıshylyqtardy retteýge yqpal etýi tıis. Yntymaqtastyq pen mádenıetter dıalogy ǵana adamdar arasynda órkenıetti, tolerantty ustanymnyń damýyna yqpal etedi. Táýelsizdiktiń 30 jylynda elimizdiń memlekettik basqarý júıesi negizinen ártúrli múddelerdiń úılesimine negizdelip keldi», dedi óz sózinde.
Jıyndy «Til memlekettiń jáne mádenıettiń negizgi qundylyǵy» taqyrybynda Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, ǴA korrespondent-múshesi Aqan Bıjanov jalǵastyrdy. «Memlekettiń qazirgi damý jaǵdaıynda tildiń róli qoǵam mádenıetiniń negizgi qundylyǵy retinde ulttyq damýdyń barlyq salasynda artyp keledi», degen A.Bıjanov til taqyryby qazaq qarpin latynǵa aýystyrý kezinde erekshe mánge ıe bolǵandyǵyna toqtaldy.
«Zamanaýı mádenı paradıgmalardaǵy ıslam qundylyqtary» taqyrybyn qozǵaǵan ınstıtýttyń bas ǵylymı qyzmetkeri, ǴA korrespondent-múshesi Natalıa Seıtahmetova búgingi álemdik mádenı týrbýlenttilik jaǵdaıynda qundylyqtardy qaıta baǵalaý máselesin qozǵap, HIH ǵasyrdyń áıgili fılosofy Frıdrıh Nısshe aıtyp ketkendeı, «barlyq qundylyq ataýlyǵa qaıta baǵa berý» qajettigi týyndap otyrǵanyn jetkizdi. II Dúnıejúzilik soǵystan keıingi kezeńde de qundylyqtardy baǵalaý máselesiniń oryn alǵandyǵyna toqtalǵan professor N.Seıtahmetova «Jalpy, aksıologııalyq fılosofııa turǵysynan alǵanda ol únemi ózgeristerdi bastan keshirýde. Sol sııaqty bizdiń búgingi jaǵdaıymyzda da aldymyzda tańdaý, óz kózqarasymyzdy dáleldeý qajettigi tur», dedi.
Qazaqstan sııaqty polıetnosty jáne polıkonfessııaly qoǵam jaǵdaıynda dıalog pen ózara túsinistik týraly máseleniń ózekti ári strategııalyq mańyzy joǵary ekendigin «Turaqty damý jaǵdaıynda qazaqstandyq qoǵamnyń bazalyq qundylyqtary» eńbegine arqaý etken osy ınstıtýttyń bas ǵylymı qyzmetkeri, akademık Ábdimálik Nysanbaev jáne «Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty» ShJQ RMK Fılosofııa ortalyǵynyń jetekshisi, professor Serik Nurmuratov halyqtyń rýhanı ómirin qalyptastarý men qazaq etnosynyń rýhanı ómirin zertteýdiń jekelegen jalpyádistemelik máleleleri, sondaı-aq qazaqstandyq qoǵamnyń negizgi qundylyqtaryn fılosofııalyq turǵydan zertteý máselesimen bólisti.
Sarapshylar mádenıetaralyq dıalog pen rýhanı qundylyqtardy qalyptastyrý máselesindegi ǵylymı refleksııa ótkenniń qundylyq-semantıkalyq shyǵý tegine bastap qana qoımaı, sonymen birge qazirgi jáne bolashaq týraly oılanýǵa májbúrleıtinin alǵa tartady. Eldiń rýhanı jańǵyrýynyń joldary men tetikterin izdestirý jaǵdaıynda, ásirese, Qazaqstan sııaqty polıetnosty jáne polıkonfessııaly qoǵam jaǵdaıynda dıalog pen ózara túsinistik týraly másele ózekti ári strategııalyq mańyzdy. Halyq rýhanı qundylyqtarǵa jáne ótkenniń rýhanı murasyna, sondaı-aq álem jáne adamzattyń qazirgi dúnıetanymdyq kózqarasyna boılamaı ózin ózi shynaıy tanı almasy anyq.
