QAZAQSTAN О́RKENDEGEN EL QURATYNYNA KÚMÁN JOQ

Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýy árdaıym tartymdylyǵymen, árdaıym keleshekke qaraı asyra maqtansyz jáne esh­qandaı asyp-tasýsyz umty­ly­symen ári keń aýqym­dy­lyǵymen erekshelenedi. Qazaqstan Prezıdentiniń 2010 jylǵy qańtardyń sońǵy kúninde eldiń Parla­mentinde jarııalaǵan halyq­qa jańa Joldaýy osy só­zi­mizdiń aıǵaǵy bolyp tabylady.

Joldaýdyń árbir ıdeıa­syn­da, árbir jolynda jáne árbir sıfrynda kóshbas­shy­nyń eldiń ulttyq damýynyń strategııasyna naqty esep­tel­gen senimi, tańdap alyn­ǵan keń kólemdegi pragma­tı­kalyq memlekettik jospar­la­ry men jobalary, eń ma­ńyzdysy, Qazaqstan hal­qy­nyń el basshylyǵy men úkimetiniń saıasatyn qol­daý­y­na ıe bolýy aıqyn se­ziledi. Eń bastysy, bıylǵy jylǵy Joldaýdy zer sala otyryp oqyp shyqqa­ny­ńyz­da, resýrstary, ıntel­lek­týa­ly, ónerkásibi men ǵylymy, áleýeti orasan osynaý alyp eldiń barsha halqynyń ómir súrý sapasyn jaqsarýdaǵy jańa serpinge baǵyttal­ǵa­ny­na kóz jetkizer edińiz. Pre­zıdent Nursultan Nazar­baev­tyń Joldaýynyń bar­lyq tarmaqtary – jańa on­jyldyqqa arnalǵan mem­le­ket damýynyń jalpyǵa or­taq strategııasy, onyń ma­kro­ekonomıkalyq damýy­nyń mindeti, qazaqstandyq qoǵam damýynyń turaqty­lyǵy jáne onyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men eldiń syrtqy saıası basym­dyqqa deıingi joly – ishki saıası turaqtylyqqa, etnos­aralyq toleranttylyqqa, adam sapasynyń joǵaryly­ǵyna, ortaq qoǵamnyń gýma­nıtarlyq damýyna negiz­del­gen, teń múmkindikke ıe ındýstrııaly eldiń damýyn­daǵy postkeńestik Qazaq­stan­nyń naqty ózgerýi ıdeıa­syna tujyrymdamalyq turǵyda qurylǵan. Álemdik qarjy-ekono­mı­kalyq daǵdarystyń sal­da­rynan týyndaǵan qıyn­dyqtardy basynan ótkergen ýkraınalyqtar úshin Qazaq­standy daǵdarysty júıeli túrde qarsy alǵan jáne odan eshqandaı da shashaýsyz shyq­qan el retinde bilip qana qoımaı, sondaı-aq Prezıdent N.Nazarbaevtyń Joldaýynda ázirlengendeı, daǵdarystan keıingi damýdyń uzaq merzimdi strategııa­symen tanys bolý erekshe qyzyqty bolǵan bolar edi. Prezıdenttiń jańa Jol­daýy eldiń uzaq merzimge arnalǵan basty maqsaty men basymdyqtaryn belgilegen, 1997 jyly qabyldanǵan “Qa­zaqstan-2030” Strate­gııa­synyń zańdy jalǵasy. Nursultan Nazarbaev da­mý­dyń jańa kezeńindegi min­detterdi naqtylap berdi. Atap aıtqanda, olar: údemeli ın­dýstrııalyq jáne ınf­ra­qurylymdyq damý esebinen ekonomıkalyq ornyqty ósim, ósimniń ınnovasııalyq stra­te­gııasy, ulttyq ekono­mı­kanyń básekelestigin arttyrý, bar­lyq áleýmettik ólshemder boı­ynsha qazaq­standyqtardyń ómir súrý deńgeıin edáýir art­tyrý, et­nos­aralyq kelisimniń saq­talýy, senimdi ulttyq qaýip­sizdik. Osynaý mindetterdiń aýqy­my men kólemi tańdan­dy­rady: sóz ondaǵan paıyz­dyq ósim týraly bolyp otyr! Alaıda, Qazaqstannyń ótken on jyldaǵy damýyna kóz jiberseńiz, Prezıdenttiń jospary – tek qurǵaq sóz emes, ǵylymı negizdelgen, Qazaqstan halqy senetin ári qoldaıtyn strategııalyq da­mýdyń pragmatıkalyq baǵ­darlamasy ekenin túsinesiz. Qazaqstannyń mundaı saıasaty onyń óńirlik jáne álemdik saıasattaǵy jáne saýda-qarjy salasyndaǵy halyqaralyq deńgeıde bedeli de yqpaldy oıynshy bolýyn qamtamasyz etti. Prezıdent Nazarbaevtyń jyl saıynǵy halyqqa Joldaýyndaǵy “Syrt­qy saıasat” atty ta­raýynyń kúshi kóptegen mem­leketterdiń astana­la­ryn­da tyńǵylyqty zertteldi degen senimdemin. Qazaqstannyń 2010 jyly buryn Keńester Oda­ǵynyń quramynda bolǵan Ortalyq Azııa elderiniń ta­rıhynda tuńǵysh ret EQYU-ǵa tóraǵa bolýy tańdan­dyr­maı qoımaıdy. Qazaqstan­nyń tóraǵalyǵy – eldiń táýelsizdik alǵan 18 jyldyq tarıhyndaǵy myqty ekono­mıkasy men demokratııalyq memlekettiń qarqyndy da­mý­yndaǵy tabysynyń shy­naıy kórinisi. Qazaqstan Prezıdenti ulttyq múddeni qamtamasyz etý, eldiń halyqaralyq bede­lin arttyrý jáne ulttyq, óńirlik jáne jahandyq qaýip­sizdikti nyǵaıtý jolyn­daǵy júrgizip otyrǵan bel­sendi jáne baıypty syrtqy saıasa­ty halyqaralyq qaýip­sizdik­tegi negizgi máseleler boıyn­sha, sondaı-aq EQYU-ny damytý máseleleri jó­nin­degi konsen­sýstyq alańdy keńeı­týge jáne nyǵaıtýǵa sáıkes keletinine esh kúmán joq. Ýkraına Qazaqstanmen dostyqty jáne yntymaq­tas­tyqty nyǵaıtýǵa strategııa­lyq turǵyda mán beretinin atap ótkim keledi. Bul sózime Ýkraına Prezıdenti V.Iаný­ko­vıchtiń ústimizdegi jylǵy 7 sáýirde Qazaqstanǵa jasaǵan resmı sapary, onyń bary­synda birqatar negizgi eki jaqty qujattarǵa qol qoıy­lýy jáne uzaq merzimdi ke­zeńge arnalǵan yntymaq­tas­tyqtyń jospary belgilen­geni aıqyn dálel bola alady. Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy yntymaq­tas­tyqtyń mańyzyn ekonomı­kalyq qarym-qatynastar, turaqty qurylym sıpaty men oń qarqyndy ósim qu­raıdy. 2008 jyly Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy taýar aınalymynyń kólemi 5 mıllıard dollardan asty. 2009 jyly, álemdik qarjy daǵdarysyna qaramastan, óz­ara tıimdi saýda kórsetkishi 3,4 mıllıard dollardy qurady jáne Qazaqstan Ýkraınanyń negizgi saýda áriptesteriniń arasynda 3-4 ustanymda nyq turǵanyn atap ótpekpiz. Ýkraına-Qazaqstan eko­nomıkalyq yntymaqtastyǵy basymdyǵynyń tolyq tizi­min otyn-energetıka kesheni, Qazaqstan men Eýropadan munaı men gazdy jetkizýdi kózdeıtin kólik tasymaly, Qara teńizde ýkraınalyq teńiz aılaǵyn paıdalanýǵa qazaqstandyq kompanııa­lar­dyń qatysýy jáne Azııa-Tynyq muhıty óńirine ar­nalǵan rynokqa shyǵý úshin Ýkraınanyń kóliktik múm­kin­dikteri, bizdiń elderimiz arasyndaǵy, sonyń ishinde aeroǵarysh salasyndaǵy ǵy­lymı-tehnıkalyq ynty­maq­tastyq boıynsha baı­la­nystar quraıdy. Osy oraıda, Ýkraına-Qazaqstan parlamentaralyq baılanystaryn erekshe atap ótkim keledi. Eki eldiń Par­lamenti úshin halyqaralyq problemalar men eki jaqty barlyq spektr boıynsha syn­darly pikir almasýlar dástúrge aınaldy jáne eki eldiń zań shyǵarýshylyq bıligindegi ózara túsinis­tik­tiń mańyzdylyǵy Ýkraına men Qazaqstannyń tatý kór­shilestik qarym-qatynas­ta­rynyń barlyq júıesin tolyqtyrady ári baıytady, TMD keńistigindegi turaqty­lyq pen qaýipsizdik múdde­sine qyzmet etedi. Qazaqstan Prezıdentiniń jańa Joldaýyn oqı oty­ryp, Nursultan Nazar­baev­tyń: “Biz ne, qashan, qalaı ja­salatynyn jáne qury­latynyn is júzinde aılar boıynsha bilemiz”, degen só­zine senesiz. Osy uly eldiń saıası kóshbasshysy men onyń úkimetiniń halyqtyń qoldaýyna súıengen senimi, onyń progreske umtylysy – dostas Qazaqstan esh kú­mánsiz táýelsiz, órkendegen, turaqty memleket quraty­nynyń kepili. Vladımır LITVIN, Ýkraına Joǵary Radasynyń tóraǵasy.