Júrgizilgen zertteýler barysynda transshekaralyq aýmaqtardan, sarqyndy sýlardyń tógindileri baıqalatyn jerlerden synamalar alyndy. Sý obektileriniń, onyń jaǵalaý aımaǵynyń jaı-kúıine kózben sholý júrgizildi, gıdrologııalyq tekserýler júrgizildi. Lastanýdyń boljamdy kózi oryndarynda aýanyń lastaný deńgeıin 6 kórsetkish (kúkirtti sýtek, formaldegıd, ammıak, kúkirt dıoksıdi, azot oksıdi, azot dıoksıdi) boıynsha ólsheý jáne sý sapasyna gıdrohımııalyq taldaý 33-38 kórsetkish boıynsha júrgizildi.
Keshendi tekserý qorytyndysy boıynsha Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynyń aýmaǵynda sý sapasynyń 4 jáne 5-klasy, Atyraý oblysynda – 1-4-klasy anyqtaldy.
Batys Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda Jaıyq ózeniniń sý synamalarynda OBT5 (5 táýlik ishinde ottegin bıohımııalyq tutyný), fosfattar men jalpy fosfor, ammonıı-ıon, jalpy temir, magnıı jáne hlorıdter boıynsha Biryńǵaı jikteý júıesine sáıkes sý sapasynyń 1-klasy (eń jaqsy sapa) normalarynyń asyp ketýi baıqalady.
Joǵaryda atalǵan lastaýshy zattardy shamadan tys mólsherde tabý qardyń erýinen, jaǵalaýlardyń shaıylýynan jáne sý tasqyny kezeńinde sý deńgeıiniń joǵarylaýy nátıjesinde sýdyń lastanýynan týyndaýy múmkin.
Sondaı-aq, atmosferalyq aýa synamalary alyndy. Monıtorıng nátıjeleri boıynsha shekti jol beriletin konsentrasııalardyń artýy anyqtalǵan joq.
Oblys aýmaǵynda tógindilerdi júzege asyratyn kásiporyndar «Jaıyqjylýqýat» AQ, «Batys sý Arnasy» JShS bolyp tabylady, alaıda keshendi zertteý júrgizý kezinde bul kásiporyndardyń sý sapasyna áseri anyqtalǵan joq.
Atyraý oblysynda keshendi tekserý barysynda Inder, Mahambet aýdandarynda, Atyraý qalasynyń aýmaǵynda, Jaıyq ózeniniń saǵasynda, ıaǵnı Kaspıı teńiziniń ózenmen qosylǵan jerinde aýa, sý synamalary alyndy.
Jaıyq ózeninde OHT (ottegini hımııalyq tutyný), temir, munaı ónimderi, magnıı, nıtrıt anıon, OBT5 boıynsha sý sapasynyń 1-klasy normalarynan asý anyqtalǵan.
Odan bólek, Inder aýdany Inderbor kentindegi aýdanda kommýnaldyq qaldyqtar, avtokólik quraldarynyń qaldyqtary, aǵash jáne t.b. anyqtaldy. Inderbor kentiniń Ortalyq kópiriniń joǵarǵy jáne tómengi bólikterinde ıesiz kemeler sý astynda qalyp, ózendi lastaǵany anyqtaldy.
Nátıjesinde atmosferalyq aýada zııandy zattardyń ShJK artý jaǵdaılary anyqtalǵan joq.
Oblys aýmaǵynda tógýdi júzege asyratyn kásiporyndar «Atyraý Sý Arnasy» KMK, «Atyraý jylý elektr ortalyǵy» AQ, «Jaıyq-Atyraý bekire balyq ósirý zaýyty» RKMK, «Atyraý bekire balyq ósirý zaýyty» RKMK, «Atyraý munaı óńdeý zaýyty» JShS bolyp tabylady. Keshendi tekserý júrgizý kezinde osy kásiporyndardyń sý sapasyna áseri anyqtalǵan joq.
Aqtóbe oblysynda Jaıyq ózeniniń salasy bolyp tabylatyn Elek ózeniniń sý synamalarynda ammonıı-ıon, OHT, qorǵasyn, fenol, magnıı, ftorıdter, hrom (6+), nıtrıtter jáne mıneraldaný boıynsha sý sapasynyń 1-klasy normalarynan asý baıqalady.
Elek ózeniniń ekojúıesine áser etetin oblys aýmaǵyndaǵy lastaný kózi qoj úıindisi bar «Qazhrom» TUK» AQ fılıaly – Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty, «Aqtóbe JEO» AQ, shlam jınaǵyshtary bar «Aqtóbe hrom qosylystary zaýyty» AQ bolyp tabylady.
О́zenniń tómengi aǵysynda Aqtóbe qalasyn sýmen jabdyqtaý jáne sý burýmen aınalysatyn «Aktobe su-energy group» AQ tazartý qurylystary ornalasqan. Kásiporyn sý tasqyny kezeńinde shartty túrde tazartylǵan sarqyndy sýlardy Elek ózenine josparly aǵyzýdy júzege asyrady.
Elek ózeni sýlaryn lastaý kózderi ózen arnasyna tikeleı jaqyn ornalasqan jáne sý tasqyny kezeńinde ózenge qaldyqtaryn ornalastyratyn kóptegen mal sharýashylyǵy sharýashylyqtary bolýy múmkin.
Sondaı-aq, Elek ózeniniń aǵysymen Alǵa qalasyndaǵy burynǵy Kırov atyndaǵy hımııa zaýytynyń býlandyrǵysh toǵandary lastaný kózi bolyp tabylady.
Keshendi tekserý barysynda atmosferalyq aýa synamalary da alyndy, lastaýshy zattardyń ShJK artýy anyqtalǵan joq.
