Aımaqta suıytylǵan gaz satýmen aınalysatyn «BSG», «Prombaza-7» jáne «KS-A»/«Kepil Sapa-A» dep atalatyn úsh seriktestik bar. Olardyń aıtýynsha, kólikke arnalǵan kógildir otyn tapshylyǵynyń týyndaýy elimizdegi gaz salasynyń 2020 jyldan bastap erkin saýdaǵa kóshýimen tikeleı baılanysty. «BSG» JShS kommersııalyq dırektory Mahabbat Jutaevtyń sózinshe, buryn suıytylǵan áleýmettik gazdyń 50%-yn memleket bólip berip, 50%-yn gaz satýshylar aýksıon arqyly ózderi satyp alyp otyrǵan. Qazir memleketten 30-aq paıyz bólinedi. Al 2021 jyldyń sońyna deıin gaz satýmen aınalysatyn kompanııalar suıytylǵan gazdy túgeldeý aýksıonnan satyp alýǵa kóshetin bolady.
– Biz tamyz aıynda elektrondy saýdaǵa qatystyq. Bul saýdada batyrmany kim birinshi bolyp bassa, sol utady, kim kúshti, sodan satyp alady. Naryqta bylyq kóp boldy. Basqa óńirler gazdyń bárin satyp aldy da, bizge túk qalmady. Oblys ákimdiginiń aralasýmen qyrkúıekte ǵana jaǵdaı durystaldy, – dedi M.Jutaev.
Kommersııalyq dırektordyń aıtýynsha, gaz naryǵynda oryn alyp otyrǵan turaqsyzdyqtyń taǵy úsh sebebi bar. Birinshiden, oblystaǵy gazdyń biraz bóligi Reseıge satylyp jatyr. Máselen, Qostanaı oblysynda suıytylǵan kógildir otynnyń bir lıtri 98 teńge bolsa, Reseıde 32 rýbl, ıaǵnı 180-190 teńge turady. Atqarýshy bılik shekara asyp ketip jatqan gazǵa tosqaýyl qoıa almaı otyr.
О́ıtkeni suıyq otyn shekaradan barterlik aýys-túıis sheńberinde ótip jatyr. Ekinshiden, zaýyttardy jańǵyrtý máselesi aqsap tur. Qazir Pavlodardaǵy munaı ónimderin shyǵaratyn zaýyt toqtap qalǵan. Úshinshiden, zaýyttar ishki naryqty qamtamasyz etýge onsha qulyq tanyta qoımaıdy. Olar ónimderin múmkindiginshe syrtqy saýdaǵa shyǵarýǵa umtylady. Sondyqtan salaǵa jaýapty mınıstrlik tarapynan kvota bólinip jatqanyna qaramastan, kógildir otyn naryǵy tyǵyryqqa tirelip otyr.
«BSG»-nyń kommersııalyq dırektory degenmen sońǵy ýaqytta naryqtaǵy jaǵdaı azdap turaqtana bastaǵanyn da aıtty. «Meniń oıymsha, qazan aıynda gaz tapshylyǵy bolmaýǵa tıis. Qazir bizdiń qorymyzda shamamen 300 tonnadaı gaz bar. Biraq bul 2-3 kúnge ǵana jetedi. Sondyqtan suıytylǵan gazdy talonmen berip jatyrmyz. Bul túgesilse, qazannyń 8-ine qaraı bırja arqyly qarasha aıyna dep satyp alǵan suıytylǵan gazdy sata bastaımyz. Al áleýmettik gaz 10 qazanǵa qaraı kelip túse bastaıdy, – dedi M.Jutaev.
Kógildir otynnyń bir lıtri Nur-Sultanda – 78 teńge, Atbasarda – 73, Al Qostanaıda 98 teńge turady. Gaz satýshylar munyń mánisin bylaısha túsindirdi: – Bırja – Almatyda, ıaǵnı Qostanaı odan shalǵaı jatyr. Mysaly, Qaraǵandy birden lıtri 55 teńgeden 6 myń tonna gaz satyp aldy. Odan keıin baǵa kóterilip ketti de, biz eń shalǵaı óńir retinde qymbat baǵamen satyp alýǵa májbúr boldyq. Bırjada bárin bot sheshedi. Bastyrmany ýaqytynda basqan bolamyz, biraq báribir keshigip qala beremiz. Biz bul másele jóninde shaǵym jazdyq. Qazir másele sheshilýge bet buryp jatqan syńaıly. Biraq bırjadaǵy baǵa asa tómendeı qoıǵan joq, dedi gaz satatyn kompanııanyń ókili.
Kásipkerlerdiń aıtýynsha, naryqtaǵy jaǵdaı tap osy kúıinde tura berse, Qostanaıda gazdyń baǵasy Reseı gazynyń qunymen teńesýi múmkin. Qazir benzın men suıytylǵan gaz baǵasynyń arasyndaǵy aıyrmashylyq azaıyp keledi. Osynyń saldarynan qazirdiń ózinde buǵan deıin jeńil kólikke gaz quıyp kelgen tutynýshylardyń birazy benzınge aýysa bastaǵan. M.Jutaevtyń boljamynsha, aldaǵy ýaqytta gazdyń bir lıtri 105 teńgege deıin qymbattaýy múmkin. Biraq jyl sońyna qaraı baǵa qaıta turaqtalady.
Oblystyq energetıka jáne TKSh basqarmasynyń basshysy Dáýren Asqarovtyń aıtýynsha, quzyrly oryndar da qarap otyrǵan joq, aımaqta dızeldi otyn men suıytylǵan gaz tapshylyǵyn joıyp, baǵany turaqtandyrý máselesi kópke uzamaı rettelýi tıis.
– Biz dızeldi otyn men gazdy meılinshe jedel tıep, oblysqa tezirek jetkizýdi qolǵa aldyq. Gaz mekemeleriniń basshylarymen kezdesip, túıtkildi máselelerdi talqyladyq, Energetıka mınıstrligine shaǵym joldadyq. Qazir soltústik óńirlerge bólinetin gaz kólemin ulǵaıtýdy surap otyrmyz, – dedi D.Asqarov.
Al oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Aslan Janyspaev dızeldi otyn men benzın naryǵyndaǵy baǵany retteýge jergilikti atqarýshy bıliktiń shamasy kelmeıtinin jetkizdi.
– Biz óz quzyrettiligimizdiń sheńberinde janarmaı men otyn qorynyń qanshalyqty ekenin jáne onyń baǵasy qandaı ekenin anyqtaý maqsatynda monıtorıng ótkizip, esep berip otyramyz. Bıyl dızeldi otynnyń baǵasy sharyqtap ketti. Jyl basynda lıtri 190 teńge bolǵan, qazirgi naryqta operatorlar lıtrin 234-235 teńgeden satyp jatyr. Oblysta janarmaı qory jetkilikti. Qazir dızeldi otyndy talonmen berip jatyrmyz, – dedi basqarma basshysynyń orynbasary.
Kezdesýden túıgenimiz – aldaǵy ýaqytta dızeldi otyn men suıytylǵan gazdyń baǵasy qymbattamasa, arzandamaıdy. Beıresmı sarapshylardyń sózinshe, janarmaıdyń qymbattaýy júk jáne jolaýshylar tasymalyna da áser etedi. Logıstıka 25 paıyzǵa qymbattaıdy. Tipti halyq tutynatyn taýarlardyń baǵasy ósip ketýi múmkin. Qazirdiń ózinde júk tasymaldaýshylardyń ortaq chatynda baǵany 25 paıyzǵa kóterý kerek degen úndeýler shyǵyp jatyr. Solardyń biri: «Qurmetti tasymaldaýshylar, júk kólikteriniń ıeleri men júrgizýshiler! 29 qyrkúıekten bastap klıentter men logıstıkalyq kompanııalardan júk jetkizý qunyn 25 paıyzǵa kóterýdi talap etý kerek. Qazannyń birinen dızeldi otyn tapshylyǵy bastalady. Qazir Reseıdiń Orsk óńirinen qymbat dızeldi otyn kelip jatyr. Onyń baǵasy burynǵydaı 200 teńge bolmaıdy. Ony umytyńdar. Endigi dızeldi otyndy 260-280 teńgeden alatyn bolamyz!», deıdi.
Janarmaı qymbattaǵan saıyn aýylsharýashylyq ónimderi qymbattaı túsetinin dıqandar da aıtyp otyr.
– Aýylsharýashylyq daqyldary men kókónistiń baǵasy dızeldi otynmen tyǵyz baılanysta rettelip otyrady. Aýylda kómir qymbattap ketýi múmkin. Qazir kómirdiń ortasha baǵasy – 16-17 myń teńge, al shalǵaı aýyldarǵa jetkenshe 25 myń bolady. Al endi janarmaı kóteriletin bolsa, baǵa 30 myńǵa deıin jetýi múmkin. Ortasha bir otbasyna 8 tonna kómir kerek desek, shalǵaı aýylda turatyn ár otbasy bir qysqa jetetin kómir alý úshin 210 myń teńge shyǵyndaıdy. Oǵan aǵash otyndy qosyńyz, ol da arzan emes, 100 myń teńgege deıin barady, – dedi dıqandardyń biri.
