Oblystyq ınspeksııanyń basshysy Rústem Qarekenovtiń aıtýynsha, ǵarysh serigi arqyly belgi taratyp otyratyn kıikbaýdyń sırek kezdesetin janýarlar mekendeıtin ortada kúzetti kúsheıtýde jáne bókenderdi brakonerlerden qorǵaýda kóp kómegi tıedi. Torǵaı óńirindegi túz erkesine kóbine Aqtóbe jáne Qaraǵandy oblystarynan keletin brakonerlerden qaýip tónedi eken.
Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń qyzmetkerleri 28 qyrkúıekten beri alty analyq bókenge moıynbaý taǵypty. Mamandardyń aıtýynsha, arnaıy qurylǵy analyq bókenge ǵana taǵylady, kıiktiń tekesine tıisýge bolmaıdy. Moınyna baý taǵylǵan teke bir jylǵa jetpeı ólip qalady eken. Al analyq bóken úsh jylǵa deıin moıynbaýdy elemesten búlkildep jelip júre beredi.
Oblystyq ınspeksııaǵa qarasty janýarlar dúnıesi jáne ańshylyq sharýashylyq bólimi bastyǵynyń mindetin atqarýshy Rýstam Bıdibaevtyń aıtýynsha, janýarlar kúzetindegi mamandar kıiktiń qaı mańda júrgenin 2-3 jylǵa deıin osy moıynbaý arqyly kórip-bilip otyrady. Arnaıy baqylaý qurylǵysy odan árige shydamaıdy, belgi beretin magnıti qýatyn joǵaltqan soń, túsip qalady eken.
Kıikti aýlap, janýarǵa moıynbaý taǵý – asa jaýapty ári qıyn sharýa.
– Bókenderdi tormen ustaımyz, buǵan kem degende 4-5 adam kerek. Túzdiń erke taǵysyn aldymen jerge jyǵyp, 2-3 adam tyrp etkizbeı ustap turady. Odan keıin kózin jaýyp, jyldam moıynbaý taǵamyz. Moıynbaý taǵyp jatqanda, bókenniń bıometrııalyq málimetterin de ólshep úlgeremiz. Osynyń bárine 5-6 mınýtta úlgerýimiz kerek. Onyń ózindik sebebi bar, kıik qolǵa túsken soń janýardyń qorqynyshtan tula boıy dirildep, qan qyzýy kóteriledi. Shapshań qımyldamasań, tipti qolyńda ólip ketýi de ǵajap emes. Sondyqtan mundaıda tez qımyldap, únemi kıiktiń qan qyzýyn baqylap otyrý mańyzdy. Biz keıde janýardyń moınyna baý taǵyp úlgermeı qalamyz. Dene qyzýy shekten tys joǵarylap bara jatsa, dereý erkine jibere salamyz. Biraq bıyl bári oıdaǵydaı ótti, – dedi Rýstam Bıdibaev.
Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy bıyl 25 kıikke moıynbaý taqqan. Sonyń altaýy Qostanaı oblysynda júr. Assosıasııa ókilderiniń aıtýynsha, elimizde kıiktiń Ústirt, Betpaqdala jáne Oral popýlıasııasy bar, solardyń bárine ǵaryshtyq belgi taratqyshy bar moıynbaý taǵylady.
Qazaqstanda kıikti aýlaý jáne oǵan moıynbaý taǵý ádistemesi 2009 jyly ázirlengen. Sodan beri 180 bóken ǵaryshtyq taratqyshpen baqylanady. Bul úıirli janýarlardyń minez-qulqyn zertteýge de kómektesedi. Sońǵy 12 jyl ishinde jınalǵan málimetter kıikterdiń qaı óńirde tóldep, qaı jerde qystaıtynyn aına qatesiz anyqtaýǵa, sondaı-aq popýlıasııa arealdarynyń shekaralaryn shataspaı ajyratýǵa múmkindik týǵan. Mamandar, tipti, bókenderdiń kóship-qonýyna qandaı temir joldar men kólik joldary kedergi keltiretinine deıin belgilep qoıǵan.
Qostanaı oblysy
