El erteńine kerek kadrlar daıarlana ma?

Grant arqyly oqýǵa bolady

Eńbek naryǵyndaǵy suranys pen jumys berýshilerdiń zamanaýı talap­tary mamandardyń jyl saıyn ja­ńa daǵdylardy ıgerýine yqpal etedi. Jaýapty vedomstvo jańa maman­dyq­tardyń tizimi ázirlengende osy bir zań­dylyq eskerilgenin jazdy. Eń mańyz­dysy – osy mamandyqtardyń negizinen tegin, memlekettik grant esebinen, stı­pendııa alyp oqýǵa bolatynynda. Máselen, jańadan engizilgen oqý baǵdar­la­malarynyń ishinde aqparattyq-kommý­nıkasııalyq tehnologııalar (AKT) salasyna qatysty mamandardy daıarlaýǵa kóptep grant bólingen. 2021 jyly AKT salasyndaǵy mamandardy daıarlaýǵa 10 myńǵa jýyq grant bólindi, bul 2018 jylmen salystyrǵanda eki ese kóp.

Tıisti mınıstrliktiń janyndaǵy Jo­ǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamentiniń dırektory Ádilet Toıbaev: «Sońǵy jyldary Qazaqstannyń eńbek naryǵynda IT mamandarǵa sura­nys­tyń kúrt ósýi baıqalady. Búginde aq­parattyq tehnologııalar ómirdiń bar­lyq salasyna engizilgen. Joǵary oqý oryndary mamandarǵa qoıylatyn qa­zir­gi talaptarǵa sáıkes keletin bilim berý baǵdarlamalaryn ázirledi. Bilim be­rý baǵdarlamalaryn engizý barysyn­da joǵary oqý oryndary jumys berý­shi­lerdiń pikiri men suranysyn eskerdi. Mysaly, jumys berýshiler aqparattyq júıelerdi qorǵaý boıynsha kadrlar daıar­laý qajettigi týraly habarlady. Jańa baǵdarlamalardyń basty artyqshylyǵy –
eńbek naryǵynda qajet praktıkalyq bilim alýǵa baǵyttalǵan. IT baǵyty bo­ıyn­sha kóp jańa baǵdarlama bar. Má­se­len, IT quqyq, IT medısına», dedi.

Osy suranysqa baılanysty jańa oqý jylynan bastap ýnıversıtetter Big Data Analysis (aýqymdy derek­ter­di taldaý), «Jasandy ıntellekt tehno­logııasy», «Krıptologııa», «IT quqyq», Digital Engineering, «Robo­t­teh­nıkalyq júıeler», Data Science, «Kı­berfızıkalyq júıeler», «Ro­bot­tan­­dyrylǵan ushqyshsyz ushý apparat­tary», «IT menedjment», «Sıfrly eko­no­mı­ka» sııaqty baǵdarlamalar bo­ıyn­sha myń­daǵan bolashaq baǵdar­la­ma­shyny oqytady.

Degenmen suranys tek IT salasynda ǵana emes. О́zge óndiristegi kadr tap­­­shylyǵyn joıýdy búginnen bas­taý ke­rek ekeni belgili. Sondyqtan otan­dyq ýnıversıtetter jańa oqý baǵ­­dar­­la­malary boıynsha bolashaq ın­­je­nerlerdi, qurylysshylar men peda­gog­terdi, menedjerlerdi, ekonomıster men zańgerlerdi jáne basqa da mamandar­dy oqytýdy bastap ketti. Máselen, «Iаdro­lyq medısına», «Smart City tehnologııalary», «Matematıkalyq ekonomıka, statıstıka jáne derekterdi taldaý», «Bilim berýdegi fızıka», «Ǵylymı tarıh», New media, «Taý-ken isindegi 3D modeldeý ınjeneri», «Nanomaterıaldar jáne nanotehnologııalar» syndy mamandyqtar ashylǵan.

Mamandyqtardyń bári jańa emes

Jańa zamanǵa saı jańa mamandyq­tar­dy engizip, onyń birqatary boıynsha stýdentterdi qabyldap, oqytýdy bas­tap ketken joǵary oqý ornynyń biri – Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq teh­nı­kalyq zertteý ýnıversıteti. Atal­ǵan oqý ordasynyń oqý isi jónindegi pro­rektory Baqyt Ahatuly osy bir ǵana ýnı­versıtette 19 mamandyq ashylǵanyn aıtty.

«Jańa bilim berý baǵdarlamalaryn engizýde «Jańa mamandyqtar atlasyna» súıendik. Bul – óndiris pen na­ryq­tyń suranysyn zerttep jasalǵan tizim. О́zimiz de qajettilikke qaraı kadr daıar­laýǵa múddeli boldyq. Sóıtip biz «In­jenerlik geologııa», «Sý resýrstary», «Bıomedısınalyq ınjenerııa», «О́ndiristik gıgıena jáne baqylaý» se­kil­­di mamandyqtardy ashtyq. Bul úshin álem­dik ýnıversıtetterdiń josparlaryn, qaı mamandyq boıynsha qandaı kásibı pánderdiń oqytylatyny zerdelendi. Bıyl birinshi jyl jańa mamandyqtarǵa stýdentterdi qabyldadyq. Biraq áli de kóp talapker jańa jaǵdaıdan, jańa­lyq­tardan, jańa mamandyqtardyń ashyl­ǵa­nynan habarsyz. Sol sebepti osy oqý jylynda birden kóp stýdentti jına­ǵan joqpyz. Sonyń ózinde BAQ pen áleý­m­et­tik jelidegi habarlandyrýlardyń nátı­je­sinde ár mamandyqqa 15-ten 40 adamǵa deıin jınaldy. Bıyl barlyǵy 2 356 talapker oqý ornymyzdyń stýdenti atansa, sonyń 12-15 paıyzy jańa mamandyqtarǵa oqýǵa tústi», deıdi.

Sátbaev ýnıversıteti ókiliniń aı­týyn­sha, ashylǵan 19 mamandyqtyń bári bir­deı buryn eshqashan oqytylmaǵan deýge kelmeıdi. О́ıtkeni keıbir bilim berý baǵdarlamalary kezindegi naryq talaby boıynsha tizimnen alynyp tas­ta­lyp, soǵan sáıkes kadr daıarlaý isi toq­­tatylǵan. О́ndiristiń suranysy men ta­la­by arqyly joıylyp ketken sondaı ma­mandyqtardy qaıta jańǵyrtýdy jón kóripti.

«Desek te buryn múldem oqytyl­ma­­ǵan baǵdarlamalar da bar. Aıtalyq, «Bıo­medısınalyq ınjenerııa» maman­dy­ǵy qazirgi zamanǵa, búgingi naryqqa asa qajet. О́zderińiz biletindeı, elimizge kóptegen medısınalyq qurylǵy shetelden ákelinedi. Al onyń bir jeri isten shyqsa, jóndeıtin adam joq. Mine, «Bıomedısınalyq ınjenerııa» ma­mandyǵyn bitirýshi túlekter adam ómi­rin saqtaýǵa qajetti quraldardy ja­s­aý­shy, jobalaýshy, jóndeýshi maman bo­lyp shyǵady. Árıne, osy tusta «Jańa mamandyqqa túsken stýdentterdi kimder daıarlaıdy?» degen suraqtyń týatyny zańdy. Jańa mamandyqqa lısenzııa al­maı turyp oqytýshylardy qaıta daıarlaýdan, shetelderge jiberip kýrstardan ótkizip alamyz. Memlekettik grant bólingendikten memlekettik tapsyrys negizinde oqý quraldaryn satyp alamyz. Bul oqytýshylarǵa jaqsy kómekshi bolady», deıdi Baqyt Ahatuly.

О́ndirispen baılanys – keleshekke kepil

Rasymen de, óndiris oryndarymen tyǵyz baılanys ornatqanda ǵana er­teńgi kúni túlekter jumyssyzdar qa­ta­ryn kóbeıtpeıdi. D.Serikbaev atyn­daǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnı­versıteti jańa mamandyqtar tizimin jasaq­taǵanda osy qaǵıdany ustanatynyn jetkizdi. Atalǵan oqý ornynda bilim berý baǵdarlamasy mazmunynyń ózi óndiris ókilderimen birlese ázirlengen kórinedi. Bul týraly joǵary oqý ornynyń akademııalyq qyzmet jónindegi prorektory Jadyra Qońyrbaeva: «Innovasııalyq jáne jańa bilim berý baǵdarlamalary «Qazsınk» JShS, BI Group, «Topaz» JShS, «Bagratıon» JShS, «Maıly daqyldardyń tájirıbelik alańy» JShS, Shyǵys Qazaqstan oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasy, Travmatologııa jáne ortopedııa ǴZI, «Shyǵys-aqparat» JShS, «Altaı» telearnasy jáne t.b. seriktes kásiporyndarmen kelisilgen. Jumys berýshilermen baılanys únemi saqtalady, oqý qyzmetin josparlaý men uıymdastyrý teorııalyq daıyndyqtyń óndiristik praktıkamen (dýaldy oqytý júıesi) ushtasýy negizinde júzege asady. Mysaly, Áleýmettik medıa-marketıng (SMM) oqý baǵdarlamasy «Shyǵys-aqparat» JShS-men birlesip ázirlendi», dep túsindiredi.

Ýnıversıtette bıylǵy oqý jylynda 4 túrli jańa mamandyq ashylǵan. Jańa bilim berý baǵdarlamasynyń keı­biri tipti jumys berýshilerdiń tap­sy­­rysy boıynsha engizilgen eken. Mysaly, oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qarmasy men oblystyń jetekshi oqý oryndary medısına ınjenerlerin daıar­­laıtyn «Medısınalyq tehnolo­gııa» baǵdarlamasynyń tapsyrys berý­shi­si boldy. Al «Robottandyrylǵan ush­qysh­syz apparattar» ınnovasııalyq baǵ­darlamasy adamdardy ónerkásiptik sek­torda avtomattandyrylǵan júıemen almastyrý qajettigine jaýap bol­maq. О́ıtkeni endi bizge robottyq kólik je­li­leri men júıelerin basqara alatyn mamandar qajet. Baǵdarlama Novo­sibir mem­lekettik tehnıkalyq ýnı­ver­sı­te­ti­men jáne Býdapeshttegi Obýda ýnı­ver­sıtetimen birge júrgiziledi. Jobaǵa «Kazsınk» JShS, NormalWork JShS kásiporyndary seriktes bolyp otyr.