Tarıh • 26 Qazan, 2021

Maıdannan 10 uly aman oralǵan ana

334 ret kórsetildi

Gazetimizdiń 8-shi qyrkúıek kúngi sanyna «Tyrnalar jyry» atty jazbamyz jarııalanǵan-tyn. Ol maqalada Soltústik Osetııa-Alanııa respýblıkasynyń Alagırsk aýdanyna qarasty taýly qyratta ornalasqan Dzýarıkaý atty aýyldan Uly Otan soǵysyna attanǵan Gazdanovtardyń jeti ulynyń birde-biri tiri oralmaǵany jaıly jazylǵan edi. Al bul jolǵy jazba joǵarydaǵy qaıǵyly oqıǵanyń kelesi qyry ispettes.

Ýkraına Respýblıkasy Cherkask oblysynyń Korsýn-Shevchenkovskıı aýdanynda Brovahı atty qystaq bar. О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary bul eldi mekende Makar jáne Evdokııa Lysenkolar otbasy ómir súrgen. Bul erli-zaıyptylardan edel-jedel týǵan úımeli-súımeli 11 uly jáne 5 qyzy bolypty. О́tken tarıhtan bilemiz, 1930-shy jyldardyń basynda bizdiń Qazaqstan sııaqty Ýkraınany da ashtyq jaılady. On bir uldyń úlkeni Evtýh zulmat jyldary kásip izdep Kıevke attanady. Ol sol kúıi óli-tirisi belgisiz habarsyz joǵalady. Al 16 balanyń ákesi Makar 1933 jyly isher asqa jarymaı qınalǵan otbasyn ýaıymdap, qusalyqpen sheıit ketken.

Sóıtip, juttan aman qalǵan 10 ul men 5 qyzyn analary Evdokııa Danılovna Lysenko áýpirimdep baǵyp-qaǵyp, olar eptep eńse kótere bergende burq etip soǵys bastalmaı ma. Qyzyq bolǵanda jesir kempirdiń 10 uly: Htodos, Petro, ​​Ivan, Vasılıı, Mıhaılo, Stepan, Nıkolaı, Pavlo, Andreı men Aleksandr barlyǵy maıdanǵa attanyp, táńirdiń qalaýy, taǵdyrdyń jazýy túgeldeı qan maıdannan  ot ornyna aman-esen oralypty.

Osy bir óte sırek kezdesetin oqıǵany shet jaǵalatyp, juqa qaıyryp aıtar bolsaq, soǵys bastalǵanǵa deıin aýylda traktorshy bolǵan Nıkolaı Lysenko nemisterdiń alǵashqy tebine tap bolyp, qosyny qynadaı qyrylyp jaraly kúıde jaý qolyna túsip, odan qutylyp aqyry 1944 jyly qara shańyraǵyna aman jetipti.

Al uldyń segizinshisi Pavlo Lysenko bolsa, soǵysqa bastan-aıaq qatysyp, nemister jeńilgen soń Eýropany jaýdan tazartý isine jumylypty. Sóıtip, ap-sap basylǵan soń 1947 jyly úıine oralǵan. Myna qyzyqqa qarańyz: birde Pavlo jaý tylynda túngi barlaýda júrip, abaısyzda nemistermen qoıan-qoltyq shaıqasqa túsedi. Ol endi óldim-aý degende kóldeneńnen bir keńes jaýyngeri kómekke kelip, qutqarady. Qarasa, bul adam týǵan aǵasy Mıhaılo Lysenko eken. Osy Mıhaılo Majarstandy azat etý maıdanynda erlik kórsetip, «Dańq» ordeniniń ıegeri atanypty. Jeńisti Erevan aýrýhanasynda jatyp qarsy alypty.

Osyndaǵy 10 aǵaıyndynyń ishinde jalǵyz Vasılıı Lysenko ǵana ofıserlik shenge jetken. Ol vzvod jáne batareıa komandıri mindetin oıdaǵydaı atqaryp, eline aman oralsa, jaıaý ásker sapynda balǵan Andreı Lysenko maıdanda aýyr jaralanyp, bir aıaǵynan aıyrylyp aýylǵa qaıtqan. Kelgen soń peshshi bolyp kásibin aıyrǵan.

Aǵaıyndylardyń eń jasy Aleksandr Lysenko 1944 jyly 18 jasynda soǵysqa attanyp, Berlındi alǵan áskerdiń aldyńǵy shebinde shaıqasqan. Reıhstagtyń qulaǵanyn kózimen kórgen. Soǵystan keıin áskerı boryshyn ótep baryp, asyqpaı otbasyna oralypty. Al Ivan Lysenko bolsa Polshany azat etý kezinde nemisterdiń qolyna túsip, odan áıtip-búıtip qashyp shyǵyp, Qyzyl Armııamen qaıta qaýyshyp aqyry tiri kelgen.

Htodos Lysenko Býdapeshtti azat etý kezinde nemister qurǵan mınaǵa tap bolyp, bir aıaǵynan aıyrylady. Sóıtip, aýylyna arbamen oralsa, Stepan Lysenko gvardııalyq 83-shi tank dıvızııasy quramynda Smolenskini azat etý shaıqasynda basynan aýyr jaralanyp, bir jarym jyl emdeledi. Sodan jazylyp shyǵyp, nemister tize búkken soń Qıyr Shyǵysta japon mıllıtarısterin joıýǵa at salysyp, 1947 jyly úıine kelipti. Petro Lysenko maıdan dalasynda telefonıst mindetin atqarǵan eken. Soǵysta bir qolynan aıyrylyp, týǵan aýyly Brovahıge oraldy.

gnrrı

Osylaı 10 ulyn maıdanǵa attandyryp, amandyǵyn tilep úıdegi bes qyzyna pana bolǵan Evdokııa keıýanany soǵystan keıin úkimet Kıevke shaqyryp «Batyr ana» ordenimen marapattapty. Jaryqtyq 1967 jyly 73 jasynda baqılyq bolypty. 1984 jyly Brovahı aýylyna batyr ana Evdokııa Danılovnaǵa arnap úkimet eńseli eskertkish turǵyzypty. Osy eskertkishtiń ashylýyna 10 uldyń 9-y qatysady. Tek Vasılıı bul qyzyqty kóre almapty.

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar