Et eksportynyń jaǵdaıy qandaı?

Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen Úkimettiń selektorlyq rejimdegi otyrysy ótti. Onda «2011-2015 jyldarǵa arnalǵan iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin damytý» keshendi baǵdarlamasynyń oryndalýy sóz boldy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov baıandama jasady. Otyrysty ashqan Premer-Mınıstr Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýynda jáne ja­qyn­da ótken keńeıtilgen Úkimet otyrysynda agroónerkásip kesheniniń básekege qabilettiligin arttyrý má­selelerine aıryqsha nazar aýdar­ǵanyna toqtaldy. Sóıtip, Úkimet aldynda Qazaqstandy aımaqtyq aýylsharýashylyq ónimderi boıynsha iri eksporttaýshylardyń birine aınaldyrý mindeti turǵanyn aıtty. Ony júzege asyrýdyń joba-jospary týraly baıandama jasaý úshin sala mınıstri A.Mamytbekovke sóz berdi. Rasyn aıtqanda, qazirgi tań­da aýyl sharýashylyǵynda óz kásibin ashamyn deýshilerge Úkimet tara­pynan úlken qoldaý men kómek kórsetilip jatqany málim. Tek qarjylyq járdemmen ǵana shektelmeı, is qylamyn degen aýyl adamdaryn arnaıy kýrstar­da oqytyp, bıznes josparyn sapaly isteýine qolushyn berip, ne­sıege alǵan qarjysyn qalaı jum­saý kerektigine deıin keńes bere­tin mekemelerdi ashyp otyr­ǵany da belgili. Osynshalyq múm­kin­dikti durys paıdalanbaı otyr­ǵan aýyldaǵy aǵaıyndardyń keı­bi­riniń búgingi tirshiligine qary­nymyz ashatyny jasyryn emes. Al endi negizgi taqyrybymyzǵa qaıta oralsaq. Mınıstr keltirgen málimetke qaraǵanda, sońǵy 2 jylda aýylsharýashylyq kásip­oryn­daryndaǵy iri qara maldyń ósý qarqyny – 15, sıyr 19,4 paı­yz­ǵa deıin ósipti. Fermerlik sharýa­shylyqtarda ol tıisinshe 20 jáne 26,1 paıyzǵa deıin artyp­ty. Byltyr iri qaranyń úlesi uıym­dasqan sharýashylyqtarda – 31, jeke qosalqy sharýa­shy­lyq­tarda 69 paıyzdy qurap­ty. Vedomstvo basshysy son­daı-aq mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýdyń jańa tásilderi týraly da taratyp aıtty. Fermerlik sharýashylyqtardy yntalandyrý úshin bıyldan bastap iri qaranyń árbir analyq basyna 18 myń teńgege deıin sýbsıdııa nor­matıvteri ulǵaıtylypty. Budan basqa, otandyq seleksııa­dan shyqqan asyl tuqymdy iri qarany satyp alýǵa sýbsıdııa kólemi 118 myń teńgeden 154 myń teńgege deıin artqanyn tilge tıek etti. «Osylaısha, yntalandyrý­shy memlekettik qoldaý sharalary esebinen jobanyń barlyq tehno­logııalyq tizbeginiń tıimdi ózara is-qımyly úshin negiz quryldy. Premıým sanatty joǵary sapaly sıyr etin eksporttaý bastaldy. 2013 jyly 4 myń tonnadan astam, onyń ishinde, premıým sanattaǵy 340 tonnaǵa jýyq sıyr eti bar et pen et ónimderi eksporttaldy», dedi mınıstr. Úkimet basshysy baıandamashyny bir emes, birneshe ret irkip, túsinikteme talap etti. A.Mamytbekov fermerlik sharýashylyqtardyń analyq malyn asyl tuqymdandyrýmen qamtý kórsetkishi boıynsha elimizde 10 úzdik jáne 10 nashar aýdan bar ekenine toqtaldy. Onyń sózine qaraǵanda, úzdik 10 aýdanda asyl tuqymdandyrýǵa 21-den 34 paıyzǵa deıin, kórsetkishi tómen aýdandarda 2 paıyzǵa deıin ǵana mal tartylypty. Osy arada Úkimet basshysy kórsetkishteri tómen 10 ákimdi jumysynan bosatý týraly máseleni oblys ákimderiniń aldyna tótesinen qoıdy. «Biz ótken jyly mınıstrliktiń alqa májilisine mal sharýashylyǵymen aınalysatyn barlyq aýdan ákimderin shaqyrǵan edik. Olardyń aldyna eksporttyq áleýetti damytý máselesi qoıylǵan bolatyn. Osy eki jylda mal sharýashylyǵyn damytýda sapaly ilgerileý maqsaty júkteldi. Nelikten ótken 2 jylda kórsetkishi nashar 10 aýdanda tıisti jumystar atqarylmaǵan?», dedi S. Ahmetov. Nege siz mınıstr retinde osy máseleni kótermeısiz? Bul týraly oblys ákimderinen de suraımyn. Negizgi jumysymen, ıaǵnı mal sharýashylyǵyn damytýmen aınalyspaǵan aýyldyq, aýdandyq ákimder nege qyzmetinen bosatylmaǵan!? Saýlyq mal basyn jaqsartý negizgi másele. Bul sharýa tikeleı Memleket basshysynyń baqylaýynda ekeni de belgili. Al mynadaı nátıjemen sizder mınıstrlik retinde maqsatty oryndaı almaısyzdar ǵoı. Sondyqtan, oblys ákimderi kórsetkishi tómen aýdan ákimderin qyzmetinen bosatý týraly sheshim shyǵarýy tıis, dep qaıyrdy sózin Premer-Mınıstr. Aýyl sharýashylyǵy mınıs­trinen keıin «QazAgro» UBH» AQ-tyń basshysy D.Aıtjanovqa sóz berildi. Ol etti qara mal sharýashylyǵyn elimizde damytý máseleleri men et ónimin alys-jaqyn shetelderge eksporttaý máselelerine toqtaldy. Salanyń erkin damýyna kelip jatqan kedergilerdi atap, olardy retimen sheshý joldaryn da áńgimeledi. Sóıte kelip, 18 mln. tutynýshysy bar Máskeý bazarynyń et sóreleri týraly da baıandap ótti. Onyń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi tańda sol bazarǵa et jetkizý sharalary qolǵa alynǵan. Nátıjesi aıtarlyqtaı táýir kórinedi. Máskeýdiń azyq-túlik saýda palatalary qazaqtyń qara maly men asyl tuqymdy qoıynyń, sondaı-aq, kúrketaýyǵynyń etin alýǵa peıildi eken. Sebebi, qazaqtyń et ónimderi ekologııalyq jaǵynan taza bolýmen qatar, halyqaralyq talaptarǵa saı. О́z kezeginde Premer-Mınıstr «QazAgro» ulttyq holdıngine iri qara mal etiniń eksporttyq áleý­etin arttyrý maqsatynda jeke ınvestısııalardy tartý týraly tapsyrma berdi. «Salaǵa qar­jy tartyńyzdar, sýbsıdııalaý máselesin sheshtik. Bizde qarjy da jetkilikti. Baǵdarlamaǵa qatysýshylar da qarajatsyz emes. Bizdiń boljam boıynsha, búgingi kúni agrobıznes 80 paıyzǵa deıin sýbsıdııalaýǵa daıyn. Mal bar. Oǵan qajet qurylǵylar men jem-shóp lızıngisin, buqalardy satyp alý baǵasynyń jartysyna jýyǵyn sýbsıdııalap jatyrmyz. Barlyq jaǵynan alǵanda sýbsıdııalar jasalyp otyr», dedi S.Ahmetov. Osyndaı ıgilikti paıdalanbaı otyrǵan adamdardyń nemkettiligine keıigen Úkimet basshysy, «Qulqy joqtar ǵana iri qara mal etiniń óndirisimen aınalyspaıdy. Ákimderdiń bul jumyspen nelikten shyndap shuǵyldanbaı otyrǵany belgisiz», dedi. Munymen birge, Aýyl sharýashylyǵy men Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrlikterine, «QazAgro» holdıngimen birlesip, mal etin eksporttaý boıynsha naqty usynystar engizýdi tapsyrdy. Úkimet otyrysynda Aq bas tuqymdy iri qara mal respýb­lıkalyq palatasynyń dırektory Qabyl Isabekulyna da sóz berildi. Ol qara maldyń jergilikti asyl tuqymynyń erekshelikteri men artyqshylyqtary týraly áńgimeledi. Onyń sózine nazar salsaq, maldyń bul tuqymynyń eti mol bolýmen qatar, óte dámdi kórinedi. Sondaı-aq, elimizdiń kez kelgen óńiriniń tabıǵatyna tez beıimdeletin qasıetin de aıtyp ótti. Premer-Mınıstr jergilikti asyl tuqymdy iri qara jónindegi baıandamany tyńdaı kelip, ózimizde osyndaı jaqsy tuqymdy mal turǵanda shetelderden nesine mal tasyp áýre bolamyz degendi aıtty. Aq bas tuqymdy maldy kóbeıtip, búkil respýblıkaǵa taratý úshin Úkimet tarapynan qandaı kómek bolsa da qymsynbaı suraý kerektigin eskertti. Otyrys qorytyndysynda Úkimet basshysy keshendi jos­pardyń oıdaǵydaı oryndalýy kóbine jergilikti atqarýshy organdardyń basshylaryna baılanysty ekenin atap aıtty. Sóıtip, birqatar oblys basshylarynyń aldyna osy baǵdarlamalardyń oryndalýyn baqylaýǵa tıisti, biraq qadaǵalamaıtyn aýyl ákimderiniń atqaryp otyrǵan laýazymyna laıyqtylyǵy týraly másele qoıdy. Munymen qatar, tıisti memlekettik organdarǵa keshendi jospardy oryndaý tıimdiligin arttyrý boıynsha basqa da birqatar tapsyrmalar berdi. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».