Atqan oqtaı, shapqan attaı zymyrap bara jatqan ushqyr ýaqyt. Sochıde aıdaý jolǵa at qosqan alamannyń bastalǵany kúni keshe sııaqty edi, mine, endi onyń kómbesiniń kókjıegi kórinetin kezeń de ıektiń astyna kelip qalypty. Munda keshegi kúndi shyǵaryp tastaǵanda, alda bar-joǵy úsh jarys kúni ǵana turypty. Bulaı bolatyny, 20 aqpanda Olımpııa oıyndary bir kúndik tynys alady da, sportshylar odan ári 21-i men 23-i aralyǵynda ǵana jarys joldaryna shyǵady. Sondyqtan medaldar jıyntyǵyn pyshaq ústinen bóliske salatyn osy synaqtar barlyq máseleniń túıinin sheship te beredi. Bul kómbeniń tik tartatyn aqyrǵy dúrbi joly kóbege kezek kóshirgenin kórsetedi. Bylaısha aıtqanda, Oıyndardyń kerýeni kúnge qaraı birjola bet túzedi.
Osy aralyqta top basyndaǵy biriniń basqan izin biri sypyryp kele jatqan shoqshadaı shoǵyrdyń sharbaǵyndaǵy tartys qyza tústi. Sol sebepti biz esebin jazyp otyrǵan 18 aqpannyń túnine qaraı nátıjeleri túgel belgili bolǵan 7 saıystyń qorytyndysyna saı komandalyq báseke kestesine taǵy da tolaıym túzetýler endi. Ázirge 8 altyn medaliniń kúshimen tek nemister ǵana top basyndaǵy birinshi turaǵynan myzǵymaı tur. Al odan keıingi jeti oryn túgelge jýyq topalań tıgendeı tórt aýnap tústi. Sonyń nátıjesinde altyn júldeler sanyn 7-ge jetkizgen norvegter endi almandardyń arqa tusyna kelip qaldy. Budan ári Gollandııa, AQSh, Reseı, Shveısarııa, Belarýs jáne Kanada irkes-tirkes bolyp keledi. Túptiń túbinde toptyń eń basyndaǵy úshtiktiń osylardyń ortasymen úıirlesetini qazir esh kúmán týdyrmasa kerek.
Gollandtyqtar tuǵyrdy taǵy túgel aldy
Taǵy da Gollandııa konkıshileriniń asyqtary alshysynan turdy. Bul joly olardyń 10 000 metrge júgirgen atan jilik, arqar múıiz jigitteri úsh júldeni ózara bólisip alyp, bylaıǵy jurtqa tatym da tatyrmady. Biz munyń osylaı bolýǵa tıis ekenin aldyn ala túısinip edik. Buǵan eshqandaı áýlıelik-ánbıelik áreket áser etken joq, tek Sochıdegi birinshi olımpııalyq rekordty jasap, chempıon atanǵan «Tańǵajaıyp Svenniń», ıaǵnı Sven Kramerdiń sodan bir kún buryn buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen ótkizgen baspasóz máslıhatyna kezdeısoq kirip qalyp, onyń bergen málimdemesinen bul jerde «shaıannyń qaıda qystaıtynyn» eptep ańǵaryp qalǵanbyz.
Sol suhbatynda Sven Vankýverde «on myńdyqta» ketip qalǵan esesin tap osy joly qaıtaratynyn aıtyp, qasam ishken. Jáne ol startta ózimen ózi básekege túsetinin, eger talasqa qosylatyndar tabylsa, olardyń óz otandastary Iorrıt Bergsma men Bob de Iong qana bola alatyndaryn ashyp aıtqan. Buǵan qosa, staıerlik qashyqtyqtyń taǵy bir top tarlandary jarysqa qatyspaıtyndaryn jetkizip, kúni buryn kúrdeli kómbeniń taǵy bir kúrmeýin kemitip bergen. Bas tartqandar tobynda Vankýverdiń qola júldegeri reseılik Ivan Skobrev, norvegter Hovard Bıokko men Sverre Lýnde Pedersen qara kórsetti. Osylardyń da bir dábi bolǵan shyǵar, tolǵamaly aq baltany qolǵa ustaǵan tolymdy erdiń sol degeni degen eken. Aınyp ketkeni tek óziniń ekinshi tuǵyrǵa túsip qalǵany boldy. Al jeńiske 12 mınýt 44,45 sekýnd nátıjesimen olımpııalyq rekord jasaǵan Iorrıt Bergsma jetti. Osylaısha Olımpıadanyń osy kezge deıin tirkelgen bes rekordy túgel konkıshilerdiń alqalaýymen ómirge keldi. Olardyń úsheýin Gollandııanyń jibek baýly qyrandary óz esepterine jazdy.
«Alqyzyl qyzǵaldaqtar» eliniń atletteri túndigin túrip jatqan bul ońasha otaýdyń mańyna qosyn tikkenderdiń qatarynan bizdiń Dmıtrıı Babenko da tabyldy. Ol kómbe syzyǵyn 12-shi nátıjemen qıyp ótip, tańdaýlylar toptamasyna talasa-tarmasa kirip ketti. Sóıtip, bul kezge deıin 5000 metrge júgirýde 15-oryn alyp, 1500 metrlik qashyqtyqta 30-satyǵa qonys tepken bizdiń sportshy, salystyrmaly túrde alǵanda, óziniń kóptegen otandastarynan joǵary kórsetkish kórsetti. Shynyna kelgende, bul kúni qazaqstandyq sportshylar arasynda odan basqa jarysqa qatysqan eshkim bolǵan joq.
Ataqty skrıpkashy at qosqan jarys
Al seısenbidegi jarystardyń shymyldyǵyn tús áletine taman áıelderdiń taý shańǵysy túrip berdi. Qabyrǵadan qan aqtyryp, tolarsaqtan muz qatyrǵan joıqyn joryqtyń sońynda osy Oıyndarda buǵan deıin bir altyn medal alyp úlgergen sloven qyzy Tına Mazeniń taǵy da aıdyny asyp túskeni aıan boldy. Qossaıystyń qorytyndysynda 2 mınýt 36,87 sekýnd ýaqytta márege jetken boıjetken osy arqyly táýelsiz Slovenııanyń Qysqy Olımpıada tarıhyndaǵy ekinshi altyn medaliniń qorjynǵa túskenin pash etti. Onyń birinshisin de budan týra bir apta buryn taýdan jyldam tómen túsý jattyǵýynda osy Tınanyń ózi alyp bergen edi. Saıystyń gıgant-slalom degen túri boıynsha qyzdardyń «muz ústine ot jaqqan, buzbaı bulan pisirgen» osynaý qyzyl taban, kók tanaý teketiresinde kóp jurttyń kúni buryn úki taǵyp qoıǵan júrekti júırigi avstrııalyq Anna Fennıngerge ekinshi oryn buıyrdy. Úshinshi tuǵyrǵa nemis qyzy Vıktorııa Rebenbýrg qadam basty.
Bizdiń áıelder taý shańǵysyna ádeıilep toqtap otyrýymyzdyń taǵy bir syry, oǵan brıtanııalyq belgili skrıpkashy Vanessa Meıdiń Taılandtyń atynan qatysqanyna baılanysty bolyp otyr. Ol budan birneshe jyl buryn óziniń aldyna qalaıda Sochıdegi Olımpıadaǵa qatysý maqsatyn qoıǵan eken. Al sporttyń qaı túri boıynsha jarys jolyna shyǵýy kerektigi jaıy aldynan shyqqanda, birden taý shańǵysyna tańdaý jasapty. Buǵan óziniń qarly joldyń kólik quralymen tórt jasynan dostasyp kele jatqany sebep bolǵan. Sodan beri sporttyń ózi túrimen turaqty aınalysyp júrgen. Álbette, áýesqoılyq turǵyda. Sosyn sol olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin saýsaqtary sazdy aspaptyń saǵaǵynan bosaǵan kezderinde Shveısarııanyń shyńyltyr aıazdy shyńdaryna tartyp ketip, birneshe jyl boıyna udaıy jattyǵyp kelgen. Ábden daıyn bolǵan kezinde, ózi Sıngapýrde týyp-óskenine qaramastan, ákesiniń tarıhı otany – taı eliniń atynan táýekel etip, tartysqa túsip, qajetti lızensııany jeńip alǵan. Sóıtip, saıysqa ákesiniń Vanakorn tegimen shyqqan tanymal tulǵa Vanessa kil kendir baýly aq jelken kergen kerimsaldardyń arasynda eki jattyǵýda da kóshtiń keteýinde qalyp qoıdy. Biraq buǵan qaradaı nalyp, qabyrǵasy qaıysqan skrıpkashy taǵy bolǵan joq. Sebebi, ol baıaǵy Per Kýberten aqsaqaldyń Olımpıadada jeńý maqsat emes, bastysy oǵan qatysý ekenin ýaǵyzdaıtyn ýájine júgingen Sochıdegi sanaýlylardyń biri edi. Sondyqtan toptan ozǵan tarlanǵa týra 50 sekýnd ýaqyt utylyp, barlyq 67 qatysýshynyń sońyn tııanaqtaǵanynda da bul jotanyń jonynda odan baqytty kóringen adam baıqalmady.
Bul kúni jarys jolyna shyqqandar arasynda hanzada da boldy. Ol – Norvegııa taǵynyń murageri, bıatlonshy Emıl Hegle Svendsen edi. Taq murageri Vanessaǵa uqsap, tarlandar tobyna qosylǵanyna máz bolyp qoıa salǵan joq. Buǵan deıin álemniń 11 dúrkin chempıony bolyp úlgergen tájdiń tábárigi Sochıde 15 shaqyrymdyq sóreniń boıynda súrgin saldy. Atqan oǵy aınymaıtyn mergen maıtalman tórt otty shópte de bir oqty shyǵynǵa shyǵarmaı, kermeni 42 mınýt 29,1 sekýndta kerip óte shyqty. Ekinshi orynǵa osy joly bul Olımpıadadaǵy jeńisi sanyn úsheýge jetkizetinin aıǵaılap júrip aıtyp shyqqan fransýz Marten Fýrkad ornyqty. Eger ol myltyq atýda bir oǵyn aıdalaǵa asyrmaǵanda, birinshi oryndy talassyz alatyn edi. Sebebi, «Eki úlken hrýstal kýboktyń ıegeriniń» ýaqyty chempıon atanǵan hanzadanyń kórsetkishimen birdeı bolatyn. Bulardyń talasynda yǵysyp qalǵan cheh Ondjeı Moraves úshinshi tepkishekten tabylyp, osymen óz eline ekinshi medaldi alyp berdi. Ol munyń aldynda 12,5 shaqyrymdyq pasıýtte kúmis júldege qol jetkizgen edi.
Kelgen jurt qaıtaryn da oılap jatyr
Uıymdastyrýshylar qazir bir tóbeniń astynan kókjıegi kóringen Olımpıadanyń jabylý rásiminiń saltanaty jaıyn da qozǵaı bastady. Burnaǵy kúni osyǵan qatysty áńgimeni Oıyndardyń ashylýyna basshylyq jasaǵan Reseıdiń «Birinshi arna» telekompanııasynyń bas dırektory Konstantın Ernst radıostansalardyń biriniń efırinen jetkizdi. Onyń aıtýyna qaraǵanda, jabylýdyń barlyq jabdyǵy men jaraǵy shveısarııalyq jáne ıtalııalyq eki mamanǵa tapsyrylyp qoıylypty. Atap aıtqanda, shoýdyń bas rejısseri qyzmetin shveısarııalyq Danıel Fınsı Paska atqaratyn bolady. Atalǵan maman buǵan deıin Reseıdiń birqatar úzdik teatrlarynda birneshe ret spektakl qoıyp kórgen. Budan basqa, bul rejısserdiń ataqty «Sırkom dıý Soleımen» de tyǵyz shyǵarmashylyq baılanysy bar kórinedi.
«Komsomolskaıa pravdanyń» málimdeýinshe, Olımpıadanyń jabylýy endi «Reseı eýropalyqtyń kózimen qaraǵanda» degen tujyrymmen júrgizilmekshi. Eger Oıyndardyń ashylýy reseılikterdiń ózderi týraly ózderiniń aıtyp berýlerine quralsa, endi basqa álemniń olar jóninde ne aıtatynyn biletin bolamyz. Orys mádenıeti kúlli adamzattyń mádenı murasy turǵysynda qandaı oryn alady? Mine, shoýdyń ashyp kórsetetin basty ıdeıasynyń ózi osyndaı. Qazir bul rejısserdiń 1980 jylǵy Máskeý Jazǵy Olımpııa oıyndaryndaǵy Mıshkanyń olımpııalyq sálemdemesin aldaǵy spektakldiń materıalyna engizgeni belgili bolyp otyr.
Al jabylý rásiminiń prodıýserligine kópten beri olımpıadalarda jumys jasap kele jatqan ıtalııalyq Marko Balıch bekitilipti. Ol sonaý Solt-Leık-sıtıden bastap, Týrın jáne London olımpıadalary tustarynda da shoý qoıylymdaryna aralasqan eken. Oǵan qazirden-aq 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda ótetin Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń ashylý saltanatyna aralasý usynylyp qoıylǵanǵa uqsaıdy. Endi óz tarapymyzdan buǵan qosatynymyz, Sochıdegi XXII Qysqy Olımpıadanyń jabylý rásimi 23 aqpan kúni ótedi. Onyń tıesili telearnalardan beriletin tikeleı efır translıasııasy Máskeý ýaqytymen saǵat 20:00-de bastalady.
* * *
Endi osy sózdiń oraıynda taǵy bir jaıtqa nazar aýdara ketkimiz keledi. Olımpıadadaǵy jarystardyń óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp, júrgizilip jatqanynan bólek, munda buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin barynsha jaqsy jaǵdaı jasalyp otyrǵanyna toqtalmasqa bolmaıdy. Munyń eń basty artyqshylyǵy, Sochıde Oıyndardyń saltanatty ashylý rásimi ótkennen beri bas baspasóz ortalyǵy táýlik boıyna kidirissiz jumys istep tur. Jalpy, munda mundaı eki úlken ortalyq bar. Onyń ekinshisi «Gorkı» taý klasterinde ornalasqan. Bulardan bólek, barlyq ashyq jáne jabyq sport arenalarynyń bárinde buqaralyq aqparat quraldary ókilderine arnalǵan arnaıy bólmeler jumys istep, osy ortalyqtardyń qyzmetin atqarady. Degenmen, biz qazir osy joldardy jazyp otyrǵan «Adler» jaǵalaý klasterindegi Olımpııa parki aýmaǵynda qanatyn jaıǵan bas ortalyq bulardyń báriniń negizgisi bolyp sanalady. Ol ornalasqan ǵımarattyń jalpy aýmaǵy 158 myń sharshy metrdi qurasa, sonyń 20 myń sharshy metrine bas baspasóz ortalyǵy, al 60 myń sharshy metrine halyqaralyq habar taratý ortalyǵy jaıǵasqan. Bulardan taıaq tastam jerde BAQ qyzmetkerleriniń turýlaryna arnalǵan úsh juldyzdyq deńgeıdegi meımanhana 20 gektar jerdi alady. Al ortalyqtyń 3,6 sharshy metr aýmaǵy aqparat agenttikterine keńse retinde berilgen. Olarda álemniń 43 jetekshi BAQ ókilderi jumys jasap jatyr. Bas baspasóz ortalyǵynda baspasóz máslıhattaryn ótkizýge arnalǵan tórt zal bar. Olardyń «Pýshkın» dep atalatyn zaly 465 oryndyq bolsa, «Tolstoı» – 220, «Dostoevskıı» – 220, al «Chehov» 50 orynǵa laıyqtalǵan. Bularda qazir kúnine orta eseppen 18 kezdesýden ótip tur. Bul májilister birden orys, aǵylshyn, fransýz, nemis, ıtalıan, qytaı, koreı jáne japon tilderine aýdarma jasaý arqyly ótkizilip keledi. Munyń bári jýrnalısterdiń emin-erkin jumys jasaýlaryna múmkindik beredi. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Sochıden.
