200-ge jýyq basshy qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy

Jalǵyz Qazaqstandy ǵana emes, álemdi jaılaǵan sybaılas jemqorlyq atty qaýipti keselge qarsy bizdiń elimizde orasan kúres júrgizilip jatqany aıdaı anyq. Sonyń bir aıǵaǵy retinde aıtar bolsaq, ótken jyly sybaılas qylmystardy jasaǵany úshin ártúrli deńgeıdegi 200-ge jýyq basshylyq qyzmettegi laýazymdy adamdar qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Máselen, solardyń ishinde bu­ryn­ǵy  Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri S.Shaıahmetov,  Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri M.О́mirııaev, Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıs­trliginiń Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıteti tóraǵasynyń orynbasary M.Sá­dýaqasov (2010 jyldan bas­tap Indýstrııa jáne jańa tehno­logııalar mınıstrligi), «Qa­zaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııanyń prezıdenti G.Myr­zaqulov, Pavlodar oblysy ákiminiń keńesshisi T.Bas­tenov, TJM Memlekettik ma­te­rıaldyq rezervter jónin­degi komıtetiniń basqarma bastyǵy M.Bilálov jáne t.b. bolyp jalǵasa beredi. Áli de «qylǵytyp qoıyp», quqyq qorǵaý organdarynyń quryǵyna túsip qalyp jatqandary az emes. Demek, jemqorlyqqa qar­sy kúres búgingi tańda bir sátke de saıabyrsyǵan joq. Bul týraly keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte aıtyldy. Onda Ekonomıkalyq qyl­mysqa jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres agent­tigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary A.Lýkın Elbasynyń Joldaýyna baılanysty ja­ńa mindetter jedel iske asyry­latyndyǵyn atap ótip, negizgi máselelerge, ıaǵnı sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jáne shaǵyn, orta bıznesti qorǵaý boıynsha jumys nátıjelerine toqtaldy. Ol áýeli Elbasy «Qazaqstan joly – 2050: bir maq­sat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda Qazaqstannyń aldaǵy onjyldyqtardaǵy bas­ty maqsaty retinde álemniń 30 damyǵan eliniń qataryna qosylýdy belgilegenin tilge tıek etti. Odan keıin Prezıdent aıtyp ótkendeı dep, bul maqsatqa qol jetkizý ońaı bolmaıdy jáne bolashaqta bolýy múmkin qıyndyqtarmen kezdesýge týra keletindigin de qaperge túsirdi. Sóıtip, ol elimiz egemendigin alǵan alǵashqy kúnderden bas­tap sybaılas jemqorlyq jalpy qylmystylyqpen qatar qoǵam úshin qaýipti qaterge aınalǵanyn da jasyrmady. О́ıtkeni, sybaılas jemqorlyq júrgizilip otyrǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik reformalarǵa kedergi jasap qana qoımaı, sondaı-aq memlekettiń halyqaralyq arenadaǵy bedeline nuqsan keltirip, eldiń ulttyq qaýip­sizdigine júıeli qater tóndiredi, dedi. Sondyqtan sybaılas jemqorlyqqa qarsy turý mem­lekettik saıasattyń bas­ty baǵyttarynyń biri retinde bel­gilengen. Soǵan oraı bul kún­deri agenttik basqa da mem­lekettik organdarmen birlese otyryp, «2011-2015 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy áreket etýdiń salaaralyq baǵdarlamasyn» iske asyrýda. Osy baǵdarlamanyń sheńberinde ulttyq zańnamany jetildirýge, memlekettik organdardaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderdi azaıtý, kóleńkeli ekonomıkanyń deńgeıin tómendetýge baǵyt­talǵan uıymdastyrý-quqyq­tyq sharalar kózdelgen eken. Elbasynyń sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres stra­tegııasynyń jańa tásilderin jasaý týraly tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda agenttik Qazaqstan Respýblıkasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatyn jetildirý jónindegi is-sharalar josparynyń jobasyna usynystar daıyndap, engizip te qoıypty. Sybaılas jemqorlyq úshin qatań jazalaý sharalary­na qosymsha, memlekettik qyz­metkerlerdiń jaýapkershiligin kúsheıtý jáne memlekettik qyz­mette bolýǵa baılanysty qosymsha shekteýlerdi kóbeıtý usynylyp otyr. Atap aıtqanda, eń mańyzdy bastamalardyń biri bolyp zańsyz baıý, para berýge ýáde etý jáne para usyný, olardy qabyldaý, úshinshi bireýdiń paıdasyna para berý jáne kommersııalyq satyp alý, yqpal etýdi saýdalaý (teris paıdalaný), qalaı tapqanyn túsindire almaıtyn múlikti tárkileý jáne t.b. belgilendi. Osyndaı sharalar Eýropa, Ońtústik Shyǵys Azııa elderinde qoldanylady. Atalǵan jańalyqtardy engizý úshin jańa zańdardyń birqataryn daıyndaý men qoldanystaǵy zańnamany tolyqtyratyn zań­dardy qabyldaýdy kózdeıtin is-sharalar qosyldy. Bizdiń oıymyzsha, usynylǵan bastamalardy iske asyrý ulttyq zańnamany halyqaralyq standarttarǵa barynsha jaqyndatýǵa, sóıtip, Qazaqstandaǵy sybaılas jem­qorlyqtyń deńgeıin is júzinde tómendetýge múmkindik beredi, dedi A.Lýkın. Máselen, 2013 jyly bur­naǵy jylmen salystyrǵanda, qylmystardy ashý kórsetkishteri bir deńgeıde qalǵanymen, jem­qorlyq qylmystaryn jasa­ǵany úshin qylmystyq jaýap­kershilikke tartylǵandar sany artqan. Qylmystardyń basym bóligi ókilettigin teris paı­dalaný, paraqorlyq, qyzmet­tik jalǵandyq jasaý jáne bıýdjet qarajatyn urlaý derek­teri boıynsha anyqtaldy. Mem­lekettik mindetterdi atqarýǵa ýákileti tulǵalar men olarǵa teńestirilgen tulǵalarǵa qatys­ty barlyǵy 1445 qylmystyq is qozǵaldy. Onyń ishindegi jartysyna jýyǵy 46 paıyz (660) – ákimshilik pen onyń qury­lymdyq bólimsheleri qyzmet­shilerine, 16 paıyz (232) – ishki ister organdary, 5 paıyz (70) – ádilet organdary, 5 paıyz (66) – Densaýlyq saqtaý mınıs­trliginiń qyzmetkerlerine, 3 paıyz­dan salyq qyzmeti organdary men ákimderge (49 pen 47 sáıkes) qa­tysty qozǵalǵan. Atalǵan sta­tıstıka osy vedomstvolar bas­shylyǵy tarapynan tıisti baqylaýdyń joqtyǵyn kórsetedi. Jalpy, qazir laýazymdy tulǵalar qarjy polısııasy organdaryna para berý usynystaryn ózderi habarlaý­dy bastady. Para alý deńgeıi tómendegenmen, para berý kóri­nis­terin ashý 2 esege kóbeıdi. Sybaılas jemqorlyqpen kú­resýge járdemdesken tul­ǵalar­dy kótermeleý týraly ereje shyqqaly beri, 170 adamǵa 19 mln.teńge syıaqy tólendi. Azamattardyń habarlaýy boıynsha 200-den astam qylmystyq is qozǵalyp, olardyń barlyǵy sotqa joldanǵan. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».