Rýhanııat • 10 Qarasha, 2021

Qandaspen kelgen qazyna

9316 ret kórsetildi

Atam qazaqta ejelden beri aıtylyp kele jatqan «Elge el qosylsa – qut» degen sóz bar. Bul uǵymnyń astarynda alýan-alýan syr jatqanyn bile bermeımiz. Iаkı elge el qosylsa qut bolatyndyǵyna birinshi sebep, «tereń batyrady, kóp qor­qytady» dep burynǵy atalarymyz aıtqandaı, áýeli halyqtyń sany kóbeıdi de, etnos retinde jańarǵan buqaranyń qa­rym-qýaty artyp, ýaqyt óte kele san­nan sapaǵa kóshedi. Dańǵyl jyraý Maham­bet­tiń «О́temisten týǵan on edik, Onymyz atqa mingende, Jer qaıysqan qol edik...» degeni tárizdi.

Osy oraıda, elimiz táýelsizdigin jarııa­laǵan sátten bastap, atajurtqa alys-jaqyn shetelderden aǵylyp kelgen qandastar sany jaıly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenovtiń ja­qynda jarııalaǵan málimetine júginsek, osy 30 jylda Qazaqstanǵa syrttan 1 084 692 qandas-qazaq kóship kelipti. Olardyń ishinde eń kóbi О́zbekstannan kelgen qandastar 

542 658 adamdy qurasa, kelesi orynǵa Qytaı Ha­lyq Respýblıkasynan kóship kelgen

355 501 qandasymyz ıe bolyp otyr, odan keıin Tú­rik­men topyraǵynan qonys aýdarǵan 74 706 qandasymyz úzdik úshtikti túıindepti. Olardyń syrtynda Mońǵolııadan 55 937 adam, Reseıden 16 816 adam, Aýǵanstannan 13 330 adam, Irannan 8 645 adam, Qyrǵyz Respýblıkasynan 7 372 adam, basqa elderden 9 637 adam táýelsizdik jyldary atajurtyna oralǵan eken. Naqtyraq aıtsaq, shetten oralǵan qandastar elimizdegi qazaq ultynyń 12%-yn qurap otyr. Bul – tek shekara asyp, Otanǵa oral­ǵan­dardyń tizimi. Kelgennen keıin­gi otyz jylda qol jetkizgen ósimi eseptelgen joq.

Qandastarymyz uzaq jylǵy otarlaý saıasaty kesirinen túbirine qurt túsip, dińi mu­qalǵan tilimiz ben qazaqy salt-dás­túr, ulttyq qoldanbaly óner, ba­ıyrǵy etno­gra­­fııalyq qundylyqtardyń qaı­ta jań­ǵy­rýyna septigin tıgizdi. Jazýshy Qab­desh Jumadilovshe aıtsaq, shetten kelgen qazaqtar ábden sartap bolyp sýala jazdaǵan ulttyq rýhanııatymyzǵa teńizge kelip quıǵan tap-taza móldir bulaqtaı áser etti.

Odan keıingi aıtpaǵymyz, táýelsizdikke qol jetkizgen kez kelgen memleket álem qaýymdastyǵy aldynda óz ornyn tabýǵa umtylady. Sol úshin san qıly ekonomıkalyq baǵdarlamalar qabyldaıdy, óndiris salasyn damytý úshin syrttan qysqa jáne uzaqmerzimdi ınvestısııalar tartady. Resmı derekkózge júginsek, elimiz táýelsizdik alǵaly beri Qazaqstan ekonomıkasyna shamamen 330 mlrd dollardan astam shetel ınvestı­sııasy quıylypty. Nátıjesinde, otandyq ón­diris pen ónerkásiptiń órkendeýine jol ashyl­dy. Onyń paıdasyn qazir halqymyz kórip jatyr.

Sóıte tura, ár halyq, jeke etnos óziniń ulttyq qudiret-qasıetine balanatyn ejelgi qundylyqtary: tili men dilin, dástúri men saltyn, mádenıeti men ónerin damytý úshin syrttan qarjylaı ınvestısııa tarta almaıdy. Iаǵnı qazaqtyń ulttyq dara qundylyqtaryn aǵylshyn, orys, fransýz, japon damyta almaıdy. О́ıtkeni olardyń óz dástúri, óz erekshelikteri bar. Al qazaq halqy úshin osy olqylyqtyń ornyn toltyra alatyn qundylyq, asa baǵaly dúnıe – shettegi qandastary. Shekaradan tys jerde júrip-aq qazaq sııaqty óziniń rýhanı baılyǵyn, ejelgi eldik qasıetin saqtaǵan ult joqqa tán. Bul – táńirdiń qazaqqa bergen eń úlken syıy. Rasynda, dara halyqty ult retinde ustap turatyn tetik onyń rýhanı ustyny shetten oralǵan qandastar arqyly da bekip jatyr.

Odan keıin ulttyq rýhanı baılyqtyń bir pushpaǵy – ádebı, mádenı, ǵylymı ómirimizge qandastar tarapynan qosylǵan qazyna qanshama. Kóshi-qon ardageri Marat Toqsanbaevtyń deregi boıynsha, táýelsizdik jyldary elimizge syrttan 60-qa jýyq ár salanyń ǵylym doktory men 120-den astam ǵylym kandıdaty kóship kelipti. Sonyń biri – jýyqta ǵana oralǵan qandastar arasynan alǵashqy bolyp 30 jasynda Memlekettik syılyqqa ıe bolǵan álemdik deńgeıdegi matematık ǵalym Dórbethan Suraǵan, sondaı-aq zań ǵylymdar doktory hám Qazaqstan Respýblıkasy Kon­stıtýsııalyq Keńesiniń múshesi Únzıla Shapaq jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginde general-maıor sheninde jaýapty qyzmet atqaryp júrgen áskerı ǵylymdar doktory, professor Jekeı Qalıdoldauly qatarly qandastarymyz kúlli qazaqtyń maqtanyshyna aınalsa, tek sport salasynda oryn alǵan bir sáttik oqıǵa 2008 jylǵy Beıjiń olımpıadasynda qos qandasymyz Baqyt Sársekbaev pen Qanat Islam ekeýi jeńis tuǵyrynda qatar turýy tarıhı kórinis retinde bar qazaqtyń kókeıinde saqtaldy.

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar