Qýatty óńir – turaqty ósim nemese «Jaıly turǵyn úı» jaıly ne bilemiz?

Turǵyn úı sektoryndaǵy tyń qadam

Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıevtiń málimdeýinshe, ulttyq jobany qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 7,6 trln teńgeni qurap otyr. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetten 4 trln teńge, jergilikti bıýdjetten 786 mlrd teńge qarastyrylmaq. Budan bólek, 2,8 trln teńge jeke ınvestısııa tartý kózdelgen.

– Negizgi qyzmetterge teń qol­je­timdilik baǵyty boıynsha ınfra­qu­rylymdy keshendi damytýǵa qatysty eki tapsyrmany oryndaý jáne «Jaı­ly turǵyn úı» jańa turǵyn úı baǵ­dar­lamasyn iske asyrý kózdelip otyr. In­fraqurylymdy keshendi damytý 16 myń shaqyrym sýmen jabdyqtaý já­ne sý tartý jelisin, 46 toptyq sý qu­by­ryn, 875 shaqyrym nóser kárizi jáne aryq júıesi jelisin salý men qaıta jón­deýdi kózdeıdi. «Aýyl – el besigi» jo­basy sheńberinde aýyl ishinde 12 myń shaqyrym ınjenerlik jeli, 10 myń shaqyrym kentishilik jol jáne 1,5 myń áleýmettik nysan salynyp, jóndeledi. Nátıjesinde, qala halqy aýyz­sýmen jáne aǵyn sýlardy tazartý júıe­simen tolyqtaı qamtamasyz etiledi. 3,5 myńnan astam aýyldyń ınfra­qurylymy óńirlik standarttar júıesine sáıkes jańǵyrtylady, – deıdi Á.Erǵalıev.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý birinshi vıse-mınıstri Qaıyrbek О́skenbaevtyń dereginshe, búginde 17,7 mln adam nemese el halqynyń 94,1 paıyzy sýmen jabdyqtaý qyz­metimen qamtamasyz etilgen. Onyń ishinde qala halqynyń úlesi – 97,5 paıyz (10,6 mln adam), al aýyl halqynyń úlesi – 90,1 paıyz (7,1 mln adam).

«Jaıly turǵyn úı» sheńberinde turǵyn úı qurylysyna 13,5 trln teńge ınvestısııa tartylmaq. Bul rette 185,1 myń adam úshin jeke turǵyn úı qorynan turǵyn úıdi jalǵa alý, 102,3 myń birlik áleýmettik jalǵa berý qurylysyn salý shyǵystaryn sýbsıdııalaý kózdelgen. Sonymen qatar kredıttik turǵyn úı salý, jumys isteıtin jastar úshin 15 myń turǵyn úı turǵyzý, aýylda 2,9 myń jalǵa beriletin úı boıynsha jumys berýshilerdiń shyǵyndaryn sýb­sıdııa­laý qarastyrylǵan. Jalpy, joba aıasynda 103 mln sharshy metr jańa turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi. Jeke turǵyn úı qurylysy úshin 235 myń jer ýchaskesi ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etiledi. Osylaısha 2025 jylǵa qaraı 977 myń adamnyń turǵyn úı jaǵdaıy jaqsarady.

– «Jaıly turǵyn úı» baǵytyn iske asyrý aıasynda ákimdikterdiń áleýmettik jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyn qarjylandyrýy aıaqtalady. Sonymen qatar 2022 jyldan bastap jeke turǵyn úı qoryndaǵy jaldaý aqysyn sýbsıdııa­laý jáne otbasy múshesine shaqqanda tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen kezekte turǵan azamattardy qol­daý josparlanýda. Bul tetikte turǵyn úı qurylysynyń biryńǵaı operatory iske qosylady. Ol jeke qurylys salýshylardyń ınvestısııalaryn tarta otyryp, jalǵa beriletin turǵyn úı pýldaryn qalyptastyrady jáne jalǵa alýshylarmen sharttar jasaı otyryp, turǵyn úı qoryn basqarady. Bul rette jeke qurylys salýshylardy jer ýchaskelerin jáne turǵyn úı kóleminiń 50 paıyzyn satyp alý nemese jalǵa berý boıynsha kepildendirilgen «offteık-kelisimsharttar» arqyly tartý josparlanǵan, – deıdi Q.О́skenbaev.

Aldaǵy 5 jylda kezekte turǵandar úshin 86 myńnan astam páter salynady. Kezekte turǵan 404 myń adam Otbasy banki arqyly 2 paıyzdyq jáne 5 paıyzdyq jeńildikpen nesıe ala alady. Ol úshin ulttyq joba aıasynda 400 mlrd teńge bólý jáne tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen joǵary 63 myń kezekte turǵan azamattardy qoldaý josparlanǵan.

– Memleket basshysynyń osy jyl­ǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýyna sáı­kes iske asyrylatyn jeńildetilgen ıpo­tekalyq baǵdarlamalardyń tutas sharttary saqta­latyn bolady. Ol úshin memlekettik josparlaý júıesine sáı­kes tujyrymdama qabyldanǵannan keıin bekitiletin qaǵıda­lar­dy ázirleý josparlanýda. Sony­men qatar osy qaǵıdalar sheńberinde kre­dıt­teýdiń biryńǵaı eń joǵary somasy 15-18 mln teńge sheginde, aldyn ala turǵyn úı qaryzdary boıynsha eń tómengi bastapqy jarna 10 paıyz mólsherinde bolmaq. Jeńildetilgen baǵdarlamalarǵa qatysýshylardyń tizbesi keńeıtiledi jáne eń tómen kúnkóris deńgeıiniń shekti mólsheri ulǵaıtylady, – dep naqtylady Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý birinshi vıse-mınıstri.

Bul rette Otbasy banki ulttyq qol­­­daý ınstıtýty mártebesin almaq. «Tur­­­ǵyn úımen qamtamasyz etý orta­lyǵy» arqyly bank turǵyn úıge muq­tajdardyń esebin júrgizedi, sondaı-aq tabysqa sáıkes kezekke qoıý kúni boıynsha memlekettik qoldaý sharalaryn kezekte turǵandar arasynda bó­lýdi ortalyqtandyryp, júzege asyrady. «Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵynyń» bazasy memlekettik derekter bazasymen ıntegrasııalanbaq.

– «Jaıly turǵyn úı» baǵytyn iske asyrý sheńberinde 5 jyldyq eńbek sharty bar qyzmetkerlerine turǵyn úı salyp beretin jumys berýshiniń shyǵyndaryn sýbsıdııalaý tetigi engiziledi. Jumys berýshiler shyǵyndarynyń 50 pa­ıyzyna deıingi somasy óteletin bolady. Budan bólek megapolısterde ju­mys isteıtin jastar úshin áleýmettik jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysy jalǵasady. Sonymen qatar oblystar Otbasy bankimen birlesip jas otbasylar úshin jeńildetilgen kredıt berýdiń óńirlik baǵdarlamalaryn bekitý bo­ıynsha jumys júrgizýde. Sondaı-aq óńirlerdiń turǵyn úı qoryn ulǵaıtý maqsatynda «eski kvartaldardy» renovasııalaý baǵdarlamalary qabyldanyp, turǵyn úı qurylysyndaǵy problemalyq nysandardy aıaqtaý sharalary júzege asyrylady, – deıdi Q.О́skenbaev.

Kóliktik baılanystyń kókjıegi keńıdi

«Qýatty óńirler – el damýynyń draı­veri» ulttyq jobasynyń ekinshi baǵyty – kóliktik baılanysty qamtamasyz etý sheńberinde ishki kólik jelisin damytý jáne aýmaqtardyń baılanysyn arttyrý kózdelip otyr. Bul rette 11 myń shaqyrym respýblıkalyq jáne 27 myń shaqyrym jergilikti jol salynyp, jóndeledi.

– Bul «jaqsy» jáne «qanaǵat­ta­narlyq» jaǵdaıdaǵy respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń úlesin 100 paıyzǵa jáne jergilikti mańyzy bar avtojoldyń úlesin 95 paıyzǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi. Aýmaq­tar­dyń baılanysyn arttyrý úshin bir­qatar iri jobalar iske asyrylady. Atap aıtqanda, «Dostyq – Moıynty» ýchaskesin elektrlendirý jáne ekinshi jol qurylysyn salý jobalary Qytaı – Eýropa – Qytaı jolynyń ótkizý qabiletin arttyrýǵa múmkindik beredi. «Darbaza – Maqtaaral» temir jol je­li­sin salý Sary­­aǵash stansasynyń ótkizý qabiletin 2 ese arttyrady. «Túr­kistan – Shymkent – Tashkent» joǵa­ry jyldamdyqty magıstralyn salý barlyq óńirdiń týrıstik já­ne ınvestısııalyq tartymdylyǵyn aıtar­lyqtaı jaqsartpaq. Almaty stansasyn aınalyp ótetin temir jol jelisin salý jobasy júk artý merzimin 2 táýlikke qysqartady. Aýmaqtardyń baılanysyn arttyrý sharalaryn iske asyrý tranzıt kólemin 30 mln tonnaǵa, onyń ishinde konteınerler tasymalyn 1,6 mln tonnaǵa ulǵaıtpaq, – deıdi Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý birinshi vıse-mınıstri Q.О́sken­baevtyń aıtýynsha, «Dostyq – Moıyn­ty» ýchaskesin elektrlendirý jáne ekinshi jol qurylysyn salý (833 shaqy­rym) jumystary 2022 jyly bastalyp, 2025 jyly aıaqtalmaq. Jańa te­mir jol Aqtoǵaı, Balqash, Moıynty já­ne taǵy da basqa iri eldi mekender arqyly ótetin bolady. Onda temir jolda kórsetiletin qyzmetterdiń barlyq spektri usynylady.

– Bıyl «Dostyq – 19 razezd» ýchaske­sinde ekinshi joldardyń qurylysy bastaldy. Ony 2022 jyly aıaqtaý josparlanǵan. «Dostyq – Moıynty» ýchaskesine qatysty jobany iske asyrý temir jol tranzıttik dálizderiniń ótkizý qabiletin 5 ese (12 jup poıyzdan 60 jup poıyzǵa deıin) ulǵaıtýǵa, júkterdi tasymaldaý merzimin 1,5 ese qysqartýǵa, tranzıttik konteınerlik poıyzdardyń qozǵalys jyldamdyǵyn táýligine 1 050 kılometrden táýligine 1 300-1 400 kılometrge deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Máselen, sońǵy 5 jylda Qazaq­stan men Qytaı arasyndaǵy tasymal kólemi 2,6 ese artty. 2020 jyly eki el arasyndaǵy tasymal kólemi 21,6 mln tonnany qurady. Bul 2019 jylǵy kórsetkishten 23 paıyzǵa joǵa­ry. Bul rette tasymaldanǵan júk­tiń 15 mln tonnasy «Dostyq – Ala­shankoý» beketi arqyly ótken. Sta­tıstıka kórsetip otyrǵandaı, elder arasyndaǵy tranzıt ulǵaıa bermek jáne jańa temir jol ýchaskesiniń qurylysy júkter men taýarlardyń basqa túrlerin úzdiksiz jetkizýge jol ashady, – deıdi Q.О́skenbaev.

Bul rette ınfraqurylymdy damytý­dyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan «Nur­ly jol» memlekettik baǵdarlamasy «Qýatty óńirler – el damýynyń draı­veri» ulttyq jobasyna aınalatynyn atap ótken jón. 2020 jylǵa deıin elimizde respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 13 myń shaqyrymǵa jýyǵy qalpyna keltirildi. Bul respýblıkalyq jeliniń 89 paıyzyn, jergilikti jeliniń 75 paıyzyn normatıvtik jaǵdaıǵa jetkizýge múmkindik berdi.