О́mir súrý ońaı emes

Baýyr eti – balasyn joǵaltý! Ata-ananyń basyna bermesin desek te, taǵdyr jazmyshyna ne shara?! Qazaqtyń belgili jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Sábıt Dosanov pen ulttyq ǵylymdy álemge pash etken Patshaıym Tájibaevanyń qyzy, ózi de ustazdyq qyzmetimen eline qadirli Quralaı Aqqoshqarovanyń bas­taryna úıirilgen qaıǵy bulty – Danııardaı balasynan aıyrylyp qalýy qalyń qaýymnyń qabyrǵasyn qaıystyryp tastap edi... Qadirli eken-aý, el-jurtyna bul kisiler. Parlamenttik, úkimettik, oblystyq bılik deńgeıindegi laýazym ıeleri – joly túskenderi kelip kóńil aıtyp, keıbirleri qaıǵyǵa ortaqtasý jedelhattaryn joldap, azamattyq, adamgershilik kórsetip jatty. Belgili aqyn-jazýshylar qos muńlyqtyń Danııardaı on ekide bir gúli ashylmaı, 21 jasynda baqılyq bolǵan bozdaq týraly dastan, óleń jazyp, tipti kúımen kúıik jasyn sorǵalata hám qarasózben kúńirenisterin kermelep, demeý bola bilgeniniń ózi qazaqtyń qamyqqanǵa qol ushyn soza alatyn qasıetin sezdirgen edi. Osyndaı qan jutqan qapaly shaq­ta áke-sheshe qatty oıǵa qalady. Danııarǵa baǵyshtalǵan quran, duǵa... ólige ıman, tirige jubanysh eterlik, jan azasyn jeńildeterlik medetti is ekenine qulaı jyǵylǵanymen, ımandylyqtyń tarazysynda taǵy bir kıeli sharýanyń basy kórin­gendeı bolǵan... Jazýshy men ǵalym­nyń qolynan ne keledi? Jazý, jazý jáne jazý... Endeshe, súıikti uly Da­nııary týraly eske ala júrerlik kitap qurastyryp shyǵarsa qaıtedi? Sóz ólmeıdi ǵoı. Qyrshynynan qıylǵan jastyń esimin, jarqyn isin, arman-múddesin, eliniń táýelsizdigine qosqan úlesin bolashaqqa jetkizer bir kitap kerek-aq! Sóıtip, qanattary qaıyrylǵan áke men ana bıikten qulap ǵaıyptan mert bolǵan jasyn balapanyna arnap sózden eskertkish soǵýǵa kirisken edi... Sol sherli jazbalar «О́mir súrý ońaı ma...», «Jızn dolga, eslı ona polna...» degen atpen Almatydaǵy «Arda» baspasynan jýyrda qazaq, orys tilderinde jaryq kórdi. Kitapty qoldaryna ustaǵan oqyrmandar: «Danııar balamyz tirilip kelgendeı boldy-aý!»– dep kúńirenispen tolqı túsken edi. Rasynda da oǵan engen kórkemsózder men kósemsózder, óleńder men án-kúıler, estelikter, t.b. janrdaǵy kúńireniske toly tolǵaýlar kóńilge túrli oı tastaıdy. Al áke men ananyń balasyna arnap jazǵan hattary men kúndelikterin oqýdyń ózi sonshalyqty aýyr tıip, óte qınalysty jaǵdaıǵa túsirgenimen, urpaqty súıýdiń tylsymyn ashqan qasiretnama sekildi túrli oıǵa batyryp, keleshek kúnnen úmit úzbeýdiń amalyna júgindirýimen erekshelenedi. Sabaǵa túsiredi, salqynqandylyqqa bastaıdy. Myna ómirdiń tek qana qaıǵydan turmaıtynyna kóz jet­kizetindeı. Ákeniń balasy men adamnyń balasy jaıly hakim Abaıdan asyryp aıtqan eshkim joq shyǵar. Sondaı-aq, uly aqynnyń: «Quıryqty juldyz sekildi, týdy da, kóp turmady. Kórgen-bilgen ókindi, min taǵar jan bolmady»,– degen jyr joldaryn oıǵa oraltqan, jas ta bolsa aqylǵa baı dana, ómiri ǵana emes, ajaly da azaly ańyzǵa aınalǵan «túngi bozdaq juldyzdaı» bozbala jaıly áńgime órbitken bul kitap oqyǵan janǵa oı salar degen senimdemiz. ...Mine, aqyn Serik Turǵyn­bekovtiń jubatý sózi: «Qaıran Sábe! Bolsyn meıli, qaıdan syn. Aq búr­kit bop, Qanatyńdy jaıǵansyń. Quralaıǵa ǵashyq bolǵan júregiń, Danııar bop – Máńgilikke aınalsyn!» Al aqyn Juma-Nazar Somjúrek: «Mahabbattyń jandyryp oty kúshti, Qondyrǵanda baq qusy – totyqusty. Qyzyǵyn kóre almastan kete barǵan, О́lim bul – orny tolmas ókinishti»,– dep dostarynyń qaıǵysyn bólisedi. Mundaı jubanysh sózder aıtqandar qanshama! Kitaptaǵy Sábeńniń «Kúndelik shertken syr», Quralaıdyń «Is­poved materı» dep atalatyn jazbalarynan muńly júrekterdiń sa­­ǵynyshy sorǵalap jatqandaı eken. Danııardyń úılený toıy ót­ken jyldyń 17-tamyzyna bel­gi­lenipti... Átteń, átteń!... «...S­a­ǵat 18-de asabalar toıdyń bas­tal­ǵa­nyn, jas jubaılar kele jatqanyn habar­lady. Áıtse de, jas jubaılar kele qoımaı biraz kúttik. Bir kezde abyr-sabyr, kúbir-sybyr bastaldy. Sóıtse, Danchıgim qatty aýyryp qalyp, ony toı ótetin jerge ja­qyn «Prıvat» deıtin klınıkaǵa jet­­kizipti. Sonda birinshi qabatqa kire bere Danııarym esinen tanyp, qu­lap túsipti. Bir saǵattan asa edende jatqan Danııarymdy qalalyq em­hanaǵa jetkizgende ol tiri eken. Sol jerde qaıtys boldy...»,– dep áke ótpeı qalǵan úılený toıynyń ja­ıynan júregi jarylyp jazady. Bul kitap – jeke bir otbasynyń qaıǵysyna ortaqtasqan jubatý sózderi jınaqtalýymen ǵana qymbat emes, sondaı-aq, ultymyzdyń qınal­ǵan sátte qasiretti bólise alatyn dástúriniń kórinisindeı dúnıe bolyp shyǵypty. ...Úılený toıy aldyndaǵy kenetten bolǵan azaly qaza. Jas mahabbat bal ǵumyryna endi aıaq basqaly turǵanda úzilip ketti. Ata-ananyń kóńilin demerligi sol, Da­nııarǵa degen janashyrlar mahabbaty eshqa­shan sónbek emes! Qaısar ÁLIM, «Egemen Qazaqstan».