Ákim Tarazı: О́zin jaqsy bilgen adam, qoǵamdy anyq tanıdy

– Jazýshylyq azap pa?

– Jazýshylyqtyń azap ekenin sezinbeı, shyn jazýshy bola al­maı­syń. Sezinbeıtinder kóp biraq. Osylar sekildi ataqty bolam, syıly bolsam dep armandap, sol kúıi ketedi. Onysynan túk te shyqpaıdy. Bıdaı­byljyraq birdeńelerimen júredi ómirbaqı. Saıyn, mysaly, qınalǵanda ózin óltirip ala jazdady. «Men jaza almadym» dep. Ol nashar jazǵannan emes, ózine úlken jaýapkershilik artýdan. «Qoı, jazasyń» deımiz, jazǵanyn taǵy synap tastaımyz. Sóıtip, júrip qandaı myqty shyǵarmalar jazyldy. Meniń dostarym shetinen klassık qoı. Oqyp, jazyp jatqanda bir-biri­mizge eskertemiz «mazalama» dep. Ol kezde aramyzda aılap óli ty­nyshtyq ornaıdy. Jazyp bol­ǵan soń bir-birlep «innen» shyǵa bastaımyz. Sodan keıin synaý bastalady. Biz bir-birimizdi aıamaı synadyq. Sony kóp aıtam. Qalıhan tez shamdanatyn. Minez! Biraq renish bolmaıdy, eki-úsh kúnnen keıin «olaryń da jón eken» dep kelip turady. Syndy bári birden ońaı qabyldaı qoıǵan joq basynda. Keıin úırendi. Áý basta-aq qatty týlamaı, durys qabyldaǵan Ramazan Toqtarov boldy umytpasam.

– Siz de synalǵan bolarsyz?

– Synaıdy árıne. Synalmaı­tyn eshkim joq. Synaýdyń túri kóp qoı, bizdiki bilip synaý, jana­shyrlyqpen «túzelsin» dep synaý. Al bilmeı, muqatyp, qyzǵanyp synaý degen gazet-jýrnaldarda júrip jatady. Ondaılardyń ıeginiń astyna judyryq oınatqyń kep turady. Bir-ekeýin qaǵyp ta jibergenim bar. Sodan keıin syrttap júretin boldy. Bul da kerek eken. Bir jaǵy jastyq qoı endi.

Ákim aǵa judyryǵyn kórsetip, áldene­lerdi esine túsirgendeı kózime qarap jymıyp qoıdy. Men de erik­siz jaıylyp ketken eki ezýimdi zorlana jıyp suraqty ári qaraı jalǵadym. Suhbat basyndaǵy «jalańash kóz» týraly bir aýyz sura­ǵym kelgen, oǵan áńgime aýany jazý­shylyqtan aýytqyp kete me dedim de. Ony suhbattyń sońyna qaldyrdym.

– Sondaı azapty jazýshylyq sizge ne  berdi?

– Jazýshylyq maǵan dúnıeniń syryn ashty. О́zimdi ózime zert­tet­ti, ózimdi ózime tergetti. Men álem­niń 38 eline bardym. Kóp ultty kórdim. Ondaıda óz elińe syrtynan da qarap kóresiń. Keı nárseni ózgertýge bolatynyn, basqasha aıtýǵa bolatynyn sezinesiń. Keıde eldi ilgeri bastyrmaı artqa tartyp turatyn paıdasyz nárseler bar ekenin kóresiń. Ol mindetti túrde shyǵarmańa enedi. Qazir qazaqtar álemniń túkpir-túkpirinde júr ǵoı, soǵan qýanamyn. Nursultan memleketten aqsha tóletip, qanshama jastardy shetelge oqýǵa jiberdi. Olardyń bári bolmasa da kóbi elge kóp paıdasyn tıgizedi áli. Basqalarmen aralasady, kóredi. Meniń ózge ulttardan dostarym kóp boldy. Olardan da kóp nárseni úırendim. Keıde týrasyn aıtýǵa týra keletin jerler bolady, keıde ótirik ańqaý bolatyn jerler bolady. Osy minezder keıde ár ulttyń qarym-qatynasyndaǵy erekshelikterdi kórsetedi. Sonyń paıdaly jaqtaryn toǵystyra bilýiń kerek.

– Úırengenderińizdi ómirde paıdalanǵan jerlerińiz kóp pe?

– О́te kóp. Talantty adamǵa talantpen qosa aqyl berilse, ol – úlken qasıet, baılyq. Aqyldy bolsa talantyn barynsha jasyryp ustaıdy. Iаǵnı betegeden bıik, jýsannan alasa bola bilý kerek. Sonda ǵana kóp dúnıe bere ala­syń. Dushpanyńnyń da janyn ty­nyshtandyra bil. Sen asqaqta­ǵan saıyn talantsyzdarǵa aýyr tıedi. Olar­dyń ómirdegi eń erek­she láz­zat alatyn shaǵy – talant­tyń súringeni, qulaǵany. Sony tileıdi jáne olar soǵan ba­ryn salady. Sondyqtan boıyńdy jasyryp júrýdi úıren. «Júırik boıyn jasyrady» degen sóz bar ǵoı qazekeńde, týra solaı.

Odan keıin jazýshy ózge adam­­dar­men sóıleskende sonyń deń­geıin­de sóılesýdi bil. Tómen­dep te, bıiktep te sóıleýdi, qa­rym-qatynas jasaýdy bilseń, shy­ǵarmashylyǵyńa paıdasy ushan-teńiz. Men kóbinese kolhoz, sovhoz dırektorlarymen jolyq­qanda barynsha máńgirip, túk bilmegen adamdaı júrem, sonda ol usaq-túıegine deıin aıtyp aqtarylady. Bárin ishke túıe beresiń, sodan keıin onyń atyn ózgertip shyǵarmańa qosa ber, keıipkerińniń kem-ketigin tolyqtaı ber. Onyń atynyń ne keregi bar maǵan, anaý aty ózgergen soń ózi de bilmeıdi. Al biraz nárse biletinińdi bildirip qoısań ol jabylyp qalady, múmkin qysylyp, tosylyp qalady.

– Kirpishbaılar obrazy solaı somdalady deısiz ǵoı?

– Adamnyń minezi, adamnyń jan dúnıesi tereń qozǵalǵan shyǵarma ómirsheń bolady. О́ıtkeni adam boıynda zaman ózgerse de ózgermeıtin qasıetter óte mol. Abaı aıtqan zamanǵa kúıleıtinder men zamandy bıleıtinder ózgerissiz qala beredi. Abaı «bıleý» dep tikeleı bılikti aıtyp otyr deme, ózin ózi bıleıtin, ózin ózi biletin adamdy aıtyp otyr de. О́zin ózi jaqsy bilgen adam, qoǵamdy anyq tanıdy. О́zin qatty teksermegen, bilmegen adam  árkimge ártúrli sózder aıtady. Kinálaıdy, jazǵyrady, tipti bireýge zekip aqyl aıtady. Kóp qoı ondaı. О́zine tıisti sharýany tolyq, durys isteı almaǵan adam ózin ózi tekserip, óz kemshiligin óz betine bassa, onda jumysy alǵa ilgerleıdi. Kóp adamnyń qolynan kelmeıdi. Eger ol qolynan kelse jumysynyń ónbeýiniń ózinen tys sebepteri bolsa da, odan aınalyp ótetin jol tabady. Bizdiń kezimizde jazýshylarǵa senzýra qalaı boldy? Qıyn. Kóbiniń sońynda ańdý bar. Ǵabıt aǵanyń kabınetiniń aınalasynda júrdi tipti. Bir qyzy­ǵy ol ózi uıalyp, ótinish jazyp ke­tip qaldy. Ǵabeńnen qysyldy, kisi­liginen uıaldy. Ondaı da bolady. Meniń joǵaryda aıtyp otyr­ǵan dostarymnyń bári qıyn­nan jol taba bildi. О́zderin aıamady. Jol tappasa da, «ózimniń nashar­lyǵymnan» dep ózderin ózderi jedi. Endi shyǵarmalaryn oqyshy. Aıtyp otyrmyn ǵoı, shetinen klassık! Men keıingi neshe jyldan beri solardy qaıtalap oqýmen kelem. Bir jalyqpaımyn. Astyn syzyp turyp, «Jaraısyń, Qalıhan! Myqtysyń ǵoı, Saıynym!» deımin. Ony jazyp qoıam kitabyna.

– Osyndaı sózderińizdi olar tiri kezinde kútken shyǵar, aǵa?..

– Kútti.

– «Osy maqtaýymdy ózderi estise qýanar edi ǵoı» degen ókinish bolmaı ma?

Ákim aǵa sál bógelip qaldy. Qa­baǵyn shytyńqyrap, únsiz biraz otyrdy. Yńǵaısyz suraq qoıyp aldym ba, dep men de qozǵalaq­taı bastadym. Ákim aǵa sózin jalǵady.

– О́kinem!.. Tiri kezderinde aıtýym kerek edi. Qalıhan qalaı qýanar edi, «O, kóke!» dep ornynan atyp turyp qushaqtar edi ǵoı. Saıyn... Bári ketip qaldy endi. Erte ketti.

– Qabdesh aǵa da ketip qaldy, jaqynda?..

– Sen Qabdeshti úıge ertip kel­diń ǵoı, sonyń óte durys boldy.

2018 jyly astanada ja­zýshy­l­ardyń halyqaralyq konferensııasy ótti. Sol jınalysqa Qab­desh aǵa kelgenin teledıdardan kórip qalǵan Ákim aǵa Roza apaıǵa «Qabdeshti úıge shaqyr» depti. Ekeýiniń araǵa at salys­paı ketkenine 20 jyl ýaqyt ótken eken. Roza apaı maǵana habarlasyp, Qabdesh aǵany alyp kelgenim bar. Ekeýi qulaqtaryna deıin sıpalasyp amandasyp, bir saǵattaı áńgimelesip edi. Soǵan oraı bir suraq qoıdym.

– Sonda Qabdesh aǵany nege shaqyrttyńyz?

– Saǵyndym. Kóreıin dedim. Saıyndy saǵyndym, Qalıhandy, Ramazandy saǵyndym. Qabdeshti kórgende solardyń bárin kórgendeı boldym.

– Siz keıipkerlerińizdi de aıamaısyz. Ásirese, nebir jan balasyna qımaıtyn aıaýly qyzdardy boqmuryn bireýler op-ońaı paıdalanyp kete barady. Ishimiz ashıdy oqyp otyryp, oqyrmandy da aıamaısyz...

– О́mir eshkimdi erkeletpeıdi ǵoı. Jazýshy da oqyrmanyn erkeletpeýi kerek. Shyn jazý­shy oqyrmanmen shahmat oınaı­dy. Sen bireýmen shahmat oınap oty­ryp op-ońaı berile salsań, ári qa­raı oınaı ma ol? Men oqyr­man­dy aldamaımyn. Qaıta ony tyǵy­ryqqa tirep, qıyn júristerge basta. Kór­sin óziniń kim eke­nin, ja­zýshy­nyń shamasy qansha­­­­lyq­­ty eke­­nin. Aıaýshylyq bolbyr­­lyq­­qa ákeledi. О́mirde de, ónerde de solaı. Shyǵarmany shıryqtyra tús­ken saıyn oqyrmandy da shıryq­tyrasyń. Egestirseń de bolady. Jaqsy oqyrman avtormen erege­sedi. Basqa jazýshy úshin men ózim de oqyrmanmyn. Men olarmen shahmatty eregesip oınaımyn. Álsiz tustaryn kórip qalsam, ony betine aıtamyn. Bilesiń ǵoı sen, kitapty syzyp oqıtynymdy. Iá, maqtaıtyn jerimdi de jasyrmaımyn. Mine, mynaý – qurmetti Anton Chehov.

Aldynda turǵan Chehovtyń kitabyn ashty. Kókala ǵyp syzyp tastapty. «Antekeńde de bir kemshilik bar eken. Kórkem sýret­teýge berilip ketip, oqıǵa­nyń rıtmin álsiretip alady», «30.01.2015. Búgin Anton Pavel­uly Chehovtyń týǵan kúni eken. 155», «Chernyı monah» genıalnyı rasskaz – dedi Á.T. 01.02.2015», «Keıbir tustarda Anton Pavlo­vıch sochınenıeden syn tapsyryp otyrǵan stýdent sııaqty bolyp ketedi... jaryqtyq, genııim» degen sózderdi oqydy.

– Chehovtyń prozasynan pesalary myqty ma?

– Chehov dramatýrg bolyp týǵan adam, biraq pesalarynan prozasy myqty.

– Nege bulaı syzyp, jazyp oqısyz?

– Men kitap oqyǵanda oqyrman jaqpyn, solarǵa kómek bolsyn deımin. Men oqyǵan bul kitapty da bireýler oqıdy ǵoı. Sonda kóredi. Qarashy mine, Chehov ekeýimiz shahmatty jaqsy oınaımyz. Aıamaıdy ol da!

– Sizdiń shyǵarmadaǵy óz keıipkerińizge janyńyz ashyp, óltirmeı qalǵan nemese qııanat kórsetkenińizge ókinip qalǵan tustaryńyz bar ma?

– О́lý kerek bolsa óltirem, qalý kerek bolsa qaldyram. О́kine­tin jaǵdaı bolady. Men ózimdi de qaıtalap oqımyn. Synap oqı­myn. Maqtaýym da bolady. Birne­she jyldyń aldynda meniń 85 jasqa kelgenime oraı ýnıversıtette «Qarash-Qarash oqıǵasyn» kórsetti. Nege ekenin bilmeımin, sol joly ony birinshi ret kórip otyrǵandaı kórdim. Ári qatty tolqydym. «Qaıran Súımenqul» dedim ishimnen. О́zim baıqamaǵan ekenmin, kózimnen jas shyǵyp ketipti. Roza tańǵalyp qarap otyr. Meniń kózimnen jas shyqqanyna tańǵalyp qarap otyr eken. «Kóke, nege jyladyń?» dep qaıta-qaıta surady. «Aqymaqtyǵyma jylap otyrmyn» dedim, «Bolat Shámshıev te aqymaq qoı» dedim. Jaspyz ǵoı endi. Súımenqul Shoqmorov qandaı akter edi! Sony shetine qabyrshyq muz qatqan qarashanyń sýyna qaıta-qaıta saldyq qoı, ne degen aqymaqpyz! О́kpesine sýyq tıgizip aldy ǵoı, onyń ózine dert taýyp alǵanyna bizdiń qaıta-qaıta sýǵa salǵanymyz sebep bolmady ma eken, ómirden erte ketýine sol aqymaqtyǵymyz sebepshi boldy ma eken, dep ókindim. Súlik qara ekeýi aǵyndy sýmen arpalysyp aǵyp bara jatady ǵoı, aǵyp bara jatady. Sonda ol ekeýi meniń kózimnen aqqan jasymnyń ishinde aǵyp bara jatqandaı boldy. Búkil jastyǵym, aqymaqtyǵym bári aǵyp bara jatty...

Osy tusta Ákim aǵa taǵy kóńilsizdenip qalǵandaı boldy. Osylaı dedi de otyryp qaldy. Men de únsiz qaldym. Jalpy, Ákim aǵa asyqpaı, sál únsiz otyryp, oılanyp anda-sanda bir sóz aıtyp qoıyp otyratyn adam ǵoı. Kóp syralǵy emes adam «nege únsiz otyrmyz» dep qıpalaqtap qalady. Men miz baqpaı, oıǵa shomyp otyra berdim. Oıyma bir estelik tústi. Jazýshylar odaǵynda istep júrgende minezi sapalaq bir jazýshy entigip: «Ákim kabınetinde me eken? Shyǵyp ketken joq pa?» dep sasqalaqtap ketip bara jatady deıdi. Sodan Ákim aǵanyń kabınetine keledi eken, amandasyp alyp oryndyqqa otyrady eken.  Ákim aǵa sol báz baıaǵy qalpynda asyqpaı, jumysyn istep otyrady eken. Sodan álgi jazýshy jarty saǵattaı únsiz otyryp, shyǵyp ketedi eken. Jurt o kisiden suraıdy eken, «nege sonsha alashapqyn bolyp izdep baryp, únsiz otyryp shyǵyp ketesiń?» dep. Sóıtse álgi sapalaq aǵamyz: «Ákimniń qasyna baryp otyrsam óz-ózimnen baıyz taýyp, rahattanyp qalam. Ábden óz-ózime kelip, jaılanǵanda baryp óz jaıyma ketem» deıdi eken. Bul joly men de qıpalaqtamaı, aǵany asyqtyrmaı jaılanyp únsiz otyrdym. Ákim aǵa, áńgimeni ári jalǵady.

– О́mirde sondaı da bolady. Ol da ózin aıamady. Súımenquldaı akter dúnıege sırek keledi. Taǵdyr sondaı qatal ǵoı. Oǵan seni men me­niń ámirimiz júrmeıdi. Onyń bas­qarýshysy bar. Al adamnyń min­deti – ózin basqarý. «Men ıtpin» dep ózin ózi jerge tyǵyp synamaǵan adam jazýshy bola almaıdy. Men Tolstoıdy nege jaqsy kórem? Ol óziniń aıaýly ómirin azapqa salǵan adam. Kóptiń kózimen qarasań ol aqsúıektiń balasy ǵoı, dúnıesi mol! Ne kerek boldy oǵan? Ol ózin zerttedi. О́miriniń mán-maǵynasyn izdedi. Ol ózin synaı alatyn adam. Tazalyqqa umtyldy. Adam qaıtse taza bolyp qalady degenge ja­ýap izdedi. Tipti eshkim qınamaı-aq óziniń keı shyǵarmasynan arynyń aldynda bas tarta aldy.  Taza adam qashanda tazalyǵyn jasaıdy. Baı bolsa da.

– Patsha bolsa da ma?

– Iá!

– Solaı ma? Keıbir adam baı­lyqqa, bılikke qoly jetkende buzylyp ketip jatady ǵoı?

– Joq, onda ol áý basta taza emes degen sóz. Tazalyq degen qasıet qoı!

– Siz aǵa, týystaryńyzben qa­laı qarym-qatynas jasaı­syz? Bir jaqynyńyzdy jumys­qa turǵyzý kerek bolady, bede­lińiz bar, ótinish aıtady degendeı?..

– Joq, men olarǵa kómektes­peımin.

– Nege?

– Ol bilikti maman bolsa, jaq­sy adam bolsa, durys jumys­qa ózi­niń de qoly jetedi dep oılaımyn. Al, men bedelimdi salyp jumys­­qa tur­ǵyzsam, ol birdeńeni búl­­dir­se, para alsa onda ne boldy? Uıaty – maǵan, zııany – qoǵamǵa tıedi. Al bylaı týystarmen qydyryp, aman-sálem qyp qarym-qatynas jasaımyz. Men balalarym úshin de bireýdiń aldyna baryp, bireýge qońyraý shalǵan adam emespin. Uıat qoı. Qudaıǵa shúkir, qazir ekeýi de shetelde. Bireýi qyzmette, bireýi oqyp jatyr. О́zderi tyrysty. Jaqsy oqydy.

Men shákirtterimmen de sondaı qarym-qatynas jasaımyn. Sabaǵymdy beremin, tapsyrmany suraımyn. Aqyl-keńesimdi aıtamyn. Adam keregin ózi izdeýi kerek. Myq­ty shákirt bolsa, jazǵanymen dáleldeıdi. Izdengen adam qazbalap suraıdy. О́zi kerek etpegen adamǵa tyqpalap birdeńe úıretemin deý – bos áýreshilik. Keıbireýler shá­kirtte­rimen sonsha jaqyn bolyp, ázil­dep, oınap-kúlip jatady. Men ondaıdy unatpaımyn. Ustaz degen qa­sıetti uǵym. Sony saqtaı bilý kerek.

– Balalardy erkeletesiz be?

– Joq! Erkeletpeımin de, urys­­paımyn. Bir joly úshinshi oqı­tyn kezinde ǵoı deımin, Alpa­mysty mektepten alaıyn dep bar­­sam, eki-úsh bala jabylyp, tóbe­lesip jatyr eken. Jasyrynyp tu­ra qaldym. О́zi kórsin dedim. Bi­raz alysty. Bir kezde toqtady bári. Alpamys jaǵa-jeńin túzep, aýla­nyń syrtyna bettegende men jańa ǵana kele jatqandaı bolyp al­dy­nan shyqtym. Tóbelestiń bolǵa­nyn ol da bildirmeýge tyrys­ty, men de bilmegendeı boldym. Biz de solaı óstik qoı. Meniń ákem mektep dırektory boldy. Talaı tóbeles boldy, maǵan jaq bolǵan emes, ony bilgen men óz kúnimdi ózim kórem ǵoı. Jyrylǵan erindi jymqyryp, tóbelestiń bolǵanyn bildirmeı ketetinbiz.

– Siz meıirbandyq degendi qalaı túsinesiz?

– Ony Roza jaqsy biledi. Bir úıdegi eki adamnyń ekeýi de qatal, ekeýi de meıirban bolsa bolmaıdy. Roza da qatty erkelete qoımaıdy, degenmen «ana» degen sózdiń ózi «meıirim» degen sóz ǵoı.

– Oqyrmanǵa ókpeleıtin kezderińiz bola ma?

– Bolady. Men HIH ǵasyrda ómir súrgen orystyń iri ǵalymy Nıkıta Bıchýrınniń «Orta Azııa­ny mekendegen halyqtardyń kóne zamanǵy tarıhy» jáne «Myń­qoldyń tórt hany» degen eki úlken tarıhı eńbegin aýdardym. Kezinde onyń ústinen bireýler aryz jazyp, muny «ultshyl» dep kinálaıdy. Al Nıkıtanyń ulty shyn máninde chývash edi. Ol túrki tektes halyq qoı. Sony kóldeneń tartyp, bul beısharany jer aýdaryp jiberedi. Sonymen ómiriniń sońyna deıin sergeldeńge túsip, aqyry óldi ǵoı...

Qytaıdyń eń alǵashqy tarıh­shy­larynyń biri Sy Ma Chan jaz­ǵan bul eńbek ony qatty qaıran qaldyrady. Búkil ynta-zeıini soǵan aýady. Sóıtip, ol Qytaıda tabany kúrekteı 13 jyl jatyp, qytaı tilin ábden meńgerip, osy eńbekti aýdarady. Aýdarǵanda jaı ǵana aýdarma emes, «Nıkıta Bıchý­rın­niń syna sózi» dep qajetti jerine óziniń de kózqarastaryn qosa otyryp baıandaıdy ǵoı. Men de oǵan «Ákim Tarazıdyń syna sózin» qosyp otyrdym. Keremet eńbek! Bul kitapta qazaqtyń búkil rýynyń aty bar, tipti esh ózgeris­siz. Tunyp turǵan qazaq tarıhy. Qytaıdyń anaý tarıhshysy ózinen keıingilerge: «tarıhshy shyn tarıhty ǵana jazý kerek» degen ósıet qaldyrǵan. Myna eńbek sol usta­nymmen jazylǵan ǵoı. Bul eńbekti Sy Ma Chan bastap, ózi­niń shákirti me, ekinshi bir tarıhshy aıaqtaıdy. Iаǵnı eki tarıhshy jazǵan. Mine, 20 jyl ýaqytymdy jumsap aýdarǵan tarıh týraly «osy eki kitapty oqydym» degen bir qazaq kórmedim. Men saǵan aı­taıyn, Ákim Tarazı osy eki kitap­­ty aýdarǵannan ózge eshteńe jazba­ǵan bolsa da qazaq mádenıet tarıhyna óte úlken eńbek sińirgen adam bolyp qala beredi. Ony nege oqymaıdy? Enjarlyq pa, basqa ma, bilmeımin.

– Oqyǵandar Sizge jolyq­paǵan bolar, biraq osy kitaptar týraly áleýmettik jelide oqyp, rıza bolǵanyn jazyp jatqandar da boldy.

– A, solaı ma? Onda jaqsy eken.

Suh­bat­tyń sońǵy jaǵyn kóńildirek áńgimege burǵym keldi. Shaı iship, taǵy biraz otyrdyq. «En­di birne­she qysqa suraq qoısam, bir-eki aýyz sózben jaýap berseńiz qaı­te­di» dedim. «Qoı» dedi Ákim aǵa.

– Qazirgi qazaq ádebıeti kóńi­lińizden shyǵa ma?

– Prozada toqyraý bar, óte jeńil oıdy qıyn jazýǵa tyrysady, kerisinshe, tereń oıdy jeńil jazýǵa tyryspaıdy. Qazaqtyń poezııasy qashanda myqty ǵoı, dramatýrgııaǵa umtylǵan jastar kóp eken, soǵan qýanamyn. Roza bárin aıtyp otyrady.

– Táýelsizdikten keıin qazaq qalaı ózgerdi?

– Araq ishý azaıdy. Keńes úki­meti kezinde iship, shalqyp júr­­gen­­deı kóringenimen, báriniń keýde­sinde shyqpaı turǵan bir kúrsinis boldy. Syrty kúlip júr­gen­men, ishi alasapyran edi. Biraq Táýelsizdikten keıin ózin bos tas­tap jibergendeı de jaǵdaı bar sekildi...

– Qazaqtyń nesi unaıdy? Nesi unamaıdy?

– Qazaqtyń qabaǵy unaı­dy. Ashyq! Jaıdary, tanymaı­tyn adamǵa kóshede «Assalaýma­ǵaleı­kým!» dep sálem beredi. Peıi­li keń. Kóp balaly bolǵandy qalap tura­dy. Sonysy unaıdy. Ýaqytty qadirlemeıdi. Qur maq­tan, bos sózge áýes! Dostyqqa berikteri az! Sonysy unamaıdy.

– Mahabbat degen ne?

– Ol óz erkińmen ózińdi ekinshi adamǵa baǵynyshty etý. О́zińdi tolyq senip tapsyrý.

– «Jalańash kóz» qandaı kóz?

– Men adamdardy kózine qarap tanı­myn. Adamnyń bilimsizdiginiń ózin kózi aıtyp turady. Densaýly­ǵyn, qorqaqtyǵyn, alaıaqtyǵyn, bárin.

– Densaýlyǵyńyzdy qalaı kútesiz?

– Onyń syryn Roza jaq­sy bile­di. Toıa tamaq jeýdi unatpaı­myn. Asty talǵap, taqyl-taqyl ǵana ishemin.

– Abaıdy oqyǵanda qandaı kúı keshesiz?

– Dosymmen syrlasyp otyr­ǵan­daı.

– Jastar úlkennen aqyl surap jatady?..

– Mende aqyl aıtý joq, aqyldasý bar.

– Jazýshy romantık bola ma?

– Joq. Romantık adam jazýshy bola almaıdy.

– Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy­men quttyqtasańyz...

– Alla qazaqtyń baǵyn taıdyrmasyn. Eldiń bútindigine búkil qazaq balasy at salyssyn!  Bilimdi, eldiń, jerdiń qadirin biletin janashyr jastarymyz kóp bolsyn!

 Áńgimelesken 

Ularbek NURǴALYMULY