Kásipkerlik kemeldener kez

Moratorııge bıznesmender kózqarasy osyndaı

Elbasynyń kásipkerlerdi qoldaý týraly Jarlyǵy birinshi kezekte avtomobıl klasterin damytyp jatqan bizder úshin mańyzdy bastama boldy. О́skemen qalasyndaǵy avtomobıl klasteri boıynsha avtokóliktiń barlyq tetikterin, qosalqy bólshekterin shyǵaratyn tehnopark uıymdastyrylýda. Mine, naq osy tehnoparkte biz elimizdegi eń iri mashına jasaý ortalyǵyna qyzmet kórsetetin shaǵyn jáne orta kásipkerlik óndirisin damytpaqpyz.

Mashına jasaýdyń órisin keńeıtedi

Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine memlekettik qol­daý kórsetý maqsatyndaǵy Mem­leket basshysynyń Jarlyǵy el ekonomıkasynyń jańa bir qyrynyń qarqyndy damýyna jaǵdaı jasaıdy. Elbasynyń turaqty qamqorlyǵynyń nátı­jesinde Qazaqstanda bıznes júr­gizý máselesi jyldan-jylǵa jeńil­dep keledi. Búkilálemdik banktiń Doing Business reıtıngi boıynsha, Qazaqstan TMD elderiniń ishinde úshinshi orynǵa shyqty. Onyń ishinde bıznes júrgizýdiń jeńildigi boıynsha bizdiń elimiz Ispanııa, Italııa sııaqty eýropalyq damyǵan elderdiń ózin basyp ozdy. Memleket basshysy óziniń má­­limdemesinde «Men Úkimetke jer te­­­limderin berý jáne olardy paı­­dalaný maqsatyn ózgertý re­­­­­­sim­­­derin, sonymen qatar, qury­lys­qa ruq­sat berý jáne ınje­ner­­lik júıelerge qosý resim­de­­rin 50 paıyzǵa azaıtý týraly tap­­syr­ma berdim», dep atap kór­set­ken. Bul biz úshin óte mańyz­dy másele. Bizdiń avtomobıl jasaý óndirisiniń negizgi ke­sheni 523 gektar ashyq alańda boı kó­tere­tin bolady. Mine, osy jer teli­min resimdeý úshin biz birne­she jyl ýaqyt shyǵyndadyq. Jer teli­min resimdeý máselesi áli kún­ge tolyq aıaqtalǵan joq. Ony­men qosa, bolashaq avtomobıl klas­teri kesheniniń qurylysy saly­natyn aımaqqa ınjenerlik ın­fra­­­qurylym tartý jáne ony qa­la­nyń ın­jenerlik jelilerine qosý mindeti tur. Sondyqtan El­basy Nursultan Nazarbaevtyń kásip­kerlikti qoldaý týraly málim­demesi bizdiń jumysymyzdy ba­­rynsha jeńildetetin naqty mem­­­­­­lekettik qamqorlyq bolyp tabylady. 2012 jylǵy 9 qyrkúıekte qazaqstandyq «Azııa Avto» jáne reseılik «AvtoVAZ» kompanııa­lary arasynda strategııalyq áriptestik jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul memorandým eki el prezıdentteriniń tikeleı qoldaýymen júzege asyrylmaq. Tolyq sıkldi avtomobıl óndirisin qurý jónindegi Qazaqstan-Reseı jobasy elimizdiń ÚIID memlekettik baǵdarlamasyna engi­zilgen. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes jylyna 60 myń dana avtokólik shyǵarý mindeti 2015 jyly is júzine asyrylmaq. Avtomobıl klasteriniń kesheni tolyq iske qosylǵan kezde biz jylyna 120 myń avtokólikterdi qurastyratyn  barlyq bólshekterdi ózimizde shyǵaratyn bolamyz. Jańa óndiris kesheniniń óndi­ristik jelilerinen shyǵarylatyn alǵashqy modelder fransýz – ja­pon – reseılik alıanstyń jańa ónim­deri – Lada Granta jáne Lada Kalina avtomobılderiniń jańa túrleri bolady. 2020 jylǵa deıin Nissan, Renault, Datsun jáne Lada brendileriniń 30 modelin shyǵarý josparlanýda. О́skemendegi avtomobıl klasteri tolyq qýatynda jumys isteı bastaǵanda, syrtqy rynokqa 80 mıllıard teńgeniń ónim­deri shyǵarylatyn bolady. О́t­ken jyly «Azııa Avto» qa­zaq­stan­dyq mashına jasaý ón­dirisi óni­­miniń 12 paıyzyn qam­tamasyz etti. О́ndiris ónimi­niń kólemi boıyn­­sha zaýyt Qazaq­stannyń mashı­­na jasaý salasyndaǵy eń iri kom­panııa­­­lary úshtiginiń quramyna kirdi.  Erjan MANDIEV, «Azııa Avto Qazaqstan» AQ  bas dırektory. 

Isimiz ilgeri jyljıtyn boldy

Qandaı da bir kásipti bastaǵanda oǵan qoldaý qajet ekeni aıtpasa da túsinikti. Bul turǵyda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy jyldyń 2 sáýirinen 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tekseris júrgizýge moratorıı jarııalaýy olardy qoldaýdyń eń úlkeni dep bilemin. Jalpy, shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń elimizde san túri bolsa, meniń de jasap jatqan jumystarym sonyń biri bolyp tabylady. Mamandyǵym tis dá­rigeri bolǵandyqtan, kásibimdi osy salada tańdap, búginde elordada «AdıStom» stomatologııasyn ashyp, jemisti eńbek etip kelemin. Qazirgi tańda elimizde kásipkerlikti qoldaý maqsatynda nesıeler berilip, kóptegen jaǵdaılar jasalýda. Buryndary ózim jeke stomatologııa ashpaı turǵanda, ózge tis emhanalarynda jaldanyp jumys jasadym. Ras, onda kóp nársege bas aýyrtpaıtynmyn. Tek pasıentterimniń alǵysyn alsam, sol maǵan jetip-artylatyn. Jalaqym da turaqty túrde qolyma tıetin. Sóıtsem, munyń bar­lyǵy da sol isker kásipkerlerdiń arqasynda eken ǵoı. Olardyń kún demeı, tún demeı, jumysymen qatar qaǵazbasty bolyp júretinine jáne kelgen túrli tekserýlermen áýre bolatynyna qatty nazar aýdara qoımappyn. Endi mine, ózim de sol azamattardaı kásibimdi ashqannan keıin olardyń basyndaǵy jaılardy bile bastaǵandaımyn. Elbasynyń shaǵyn jáne orta kásip­­­­­­ker­likti qoldaý úshin jarııalaǵan moratorııi kásipkerlerge jumysynyń ilgeri jyljýyna úlken áser etedi dep oılaımyn. Elimizde kásipkerlik damysa, el ekonomıkasynyń da qory molaıa túspek. О́ıtkeni, jumysy jandanǵan kásipker el qorjynyna salyqty da molyraq tóleıdi emes pe? Oǵan qosa, qanshama adam jumyspen qamtylyp, qanshama otbasynyń materıaldyq jaǵdaıy jaqsarmaq. Bul turǵyda bala týý kórsetkishi de molaıa túsetinine senimim kámil. Iаǵnı Memleket basshysynyń bizderge jasaǵan bul qamqorlyǵy keleshek urpaqtyń da ıgi­­ligi úshin jasalǵan shara ekeninde daý joq. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý úshin jasaǵan Elbasy moratorııi arqasynda jumysymyzdy jandandyrýǵa molyraq múmkindik alyp otyrmyn. Endigi tańda osy qamqorlyqty sezine otyryp, sergek serpinmen jumys jasaı bermekpin. Ábdiýahıd QOSPANOV, «AdıStom» stomatologııasynyń meńgerýshisi. ASTANA.

Basty qazynam – qanaǵat

Qazir «jumys joq» dep qol aı­­qas­tyryp, bos otyrǵan jastardy túsin­beımin. О́z basym, jasym 80-ge taıasa da eńbekpen tapqan asty ǵana oryndy dep bilemin. Kezinde aýyl sharýashylyǵynda eńbek ettik. Tabysymyz mol bolmasa da, tapqanymyzdy qanaǵat etip ǵumyr keshtik. Keńestik júıe qansha eńbekqor bolǵanyńmen jurttan aıryqsha erekshelenip ketýge jol bermeıtin. Al, qazir jaqsy emes pe? Qansha eńbek etseń tabysyń sonsha ósedi. Aýqatty turǵanyńa memleket qýanbasa, qysym jasamaıdy. Tapqan tabysyńdy qalaı jumsaımyn deseń, erik taǵy ózińde. Tipti, shaǵyn sharýanyń órisi keńisin degen Elbasy, beı-bereket tekserý qyzmetterine jyl boıyna tyıym saldy. Ony estip, kórip otyrmyz. Osy sáttilikti tıimdi paıdalanyp, ıgiligin kórýge tıispiz. Máselen, men táýelsizdiktiń ar­qa­synda, júıeli saıasattyń jemi­sin kórip otyrǵan aqsaqalmyn. Jeke kásibimniń órge basqanynyń nátı­je­sinde, musylmandyqtyń basty paryzy qajylyqqa baryp, qasıetti Medınada – 8, Mekkede 19 kún bolyp, Allaǵa qulshylyǵymdy jasap keldim. Keńes dáýirinde ómir súrdik degenmen, qajynyń nemeresi bolǵandyqtan bul qasıetti borysh ta kóńildiń tórinde júrgen oı edi. Sondaǵy áli kúnge istep kele jatqan kásibim ne deısiz ǵoı? Ol kádimgi babalardyń básireli qymyz óndirisi. Mama bıeni men baǵamyn, kenje kelinim saýady, ekeýmiz baptaımyz da saýdaǵa shyǵaramyz. Ilgeri úıirlep bıe saýǵanmen, qazir azaıtqanbyz. Barǵa qanaǵat degenmen, jemshóptiń baǵasy jyl sanap ósip keledi. Sonyń saldarynan jastar mal sharýashylyǵynan qol úzip, qalaǵa jóńkilip jatyr. Biraq qalada da jaqsy kásip taýyp, mol tabysqa kenelip jatqandary tym sırek. Sondyqtan, ata kásipten keler násipke qanaǵat qylyp, nápaqany mal sharýashylyǵynan aıyryp, týǵan aýyldyń kórkeıýine qolǵabys jasaǵan jón dep bilemin. О́ıtkeni, atamyzdyń atasy da osy kásip­tiń arqasynda el yqylasyna bólenip, jurtyna jón siltep, ónege kórsetken. Atamyz Bozǵyl qajy janǵa dárý, tánge shıpa qymyzǵa qazy týratyp pistiredi eken. Sondaı-aq, jańa shyqqan qara mal qaımaǵyn da qymyzǵa qosyp, dárilik sýsyn jasaıtyn kórinedi. Bozǵyl qajy osyndaı dárilik qymyzdarmen talaı aýrýdyń betin qaıyrǵan dep eske alatyn kóneniń kózderi. Sol kezde qalyptasqan úrdis boıynsha, bylaı­ǵy qymyzqumarlarmen qatar, qasıetti sýsynnan em izdegender de biz­diń shańyraqqa kelip turady. Shúkir eter­ligi, qymyzymyzdyń dámin tatyp, meıi­rin qandyrǵan jan qaıta aınalyp soǵady. Burynyraqta, aýyl kishkene kezinde kelinim suranys salatyn qala meke­­­melerine alyp baryp júretin. Asta­­­na­nyń irgesi bolǵandyqtan ba, aýylymyz jyldan-jylǵa ósip, úlkeıip kele jatyr. Qazir óndirgen qymyzymyz, aýyl azamattarynan-aq artylmaı qalyp jatady. Baǵasyn qymbattaý ótkizgisi kelgen kelinim qala jaqqa barǵysy keledi. Qoı deımin, barǵa qanaǵat etelik, qanaǵat – basty qazynamyz bolsyn deımin. Allanyń bergen 7 perzentin tárbıe­lep, ósirip-óndirdik. Bári de ata­kásip – mal sharýashylyǵyna qyrym­nyń bolǵanynan dep bilemin. Qazir tynysh jatpaı kásip qylǵan adamǵa barlyq jaǵdaı jasalyp, tipti, Úkimet tarapynan kómek te bolyp tur emes pe? Bizdiń osy jeke kásibimizden túsken nápaqadan qalada júrgen nemerelerime de úles jetip jatady. Sondyqtan, «eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı», degendi eske salyp, jastarǵa bar kásipti ıgerip, adal eńbek qylsań asyń sińimdi, uıqyń tynysh bolady degim keledi. Serikbaı QUDAIBERGENULY.  Aqmola oblysy, Selınograd aýdany.

Tekserýler shynymen de sharshatady

Bizdiń kompanııanyń rynokta paıda bolyp, qyzmet kórsetip kele jatqanyna 10 jylǵa taıady. Osy ýaqyt aralyǵynda biz óz ornymyzdy taýyp, klıentter qoldaýyna ıe boldyq. Men osy rette Memleket basshysynyń kásipkerlik qyzmetti damytý úshin jaǵdaıdy jaqsartýdyń túbegeıli sharalary týraly Jarlyǵynyń der sátinde qabyldanyp otyrǵandyǵyn aıtpaqpyn. Bul qujattaǵy kórsetilgen sharalar óz tıimdilikterin mindetti túrde beretindigi aıqyn. Biz tamaq óndirisine qatysy bar kon­dıterlik ónimder shyǵarý salasynda jumys istep kele jatyrmyz. Osy sala boıynsha edáýir tájirıbe jınaqtadyq. Sondyqtan Elbasy Jarlyǵynyń bizdiń qyzmetimizge tıgizer paıdasyn osy tá­ji­rıbe turǵysynan saralamaqpyn.  Al, bul máseleniń ózindik erekshelikteri de bar. Atap aıtar bolsam, biz qyzmet etetin rynokta jańa kompanııalardyń paıda bola ketýi onshama qıyn dúnıe emes. Biraq, ókinishke oraı, olardyń kondıter buıymdaryn shyǵarý jóninde tıisti sertıfıkaty, demek osyǵan sáıkes durys jaǵdaılary da bolmaýy múmkin. Sondyqtan bul salada rynokty sapasyz ónimder jaýlap almas úshin sanepıdemstansa organdary joq degende aıyna bir ret ónimder men olardy jasaýǵa paıdalanylatyn shıkizattyń sapasyn, olardyń saqtalý jaǵdaıyn tekserip otyrǵandyǵy oryndy dep esepteımin. Biraq ta, ókinishke oraı, osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty bizde júrgiziletin tótenshe jaǵdaılar departamenti tekserýleriniń qaıtalaýshylyq sıpaty bar. Máselen, sanepıdemstansa qyzmetkerleri teksergen kezde  olar barlyǵyn qadaǵalaıdy desem artyq aıtqandyq emes. Atap aıtqanda, eńbek ornyndaǵy aýany, eńbekti qorǵaý jaǵdaılaryn, qural-jabdyqtardyń qanshalyqty durys ornalasqandyqtaryn, tipti, elektr aspaptaryna deıin tekseristen ótkizedi. Al tótenshe jaǵdaılar departamenti qyzmetkerleri tekserýge kelgen kezde olar da dál osyny qaıtalaıdy. Demek, bizdiń salada tekserýlerdi bir-birinen aınymaı uqsap jatqandyǵy jáne birin-biri qaıtalaı beretindigi – jumysymyzǵa kedergi keltiretin eń ózekti máselelerdiń biri. Tekserýlerge balama retinde alynǵan úshinshi tulǵa aldyndaǵy erikti saqtandyrýdy zań turǵysynan bekitý týraly shara – durys qadam. О́ıtkeni, kásiporynda  bir jaǵdaılar bolyp qalsa, biz osy bıznestiń ıegeri ári jumys berýshi retinde tolyq jaýapkershilik arqalaımyz. Bul jerde taban astyndaǵy kilemsheniń joqtyǵynan sizdiń qyzmetkerińizdi bir kezderi tok soǵýy múmkin degen ýáj onshama durys emes. О́ıtkeni, qaýipsizdik tehnıkasy máselesin biz tııanaqty túrde zerttep, barynsha saqtaýǵa tyrysamyz. Sebebi, búkil óndiristik úderistiń ózi osy máselege baılanysty bolyp keledi. Bıznesti damytýdy edáýir jeńildetetin taǵy bir shara – bul qurylys úshin ruqsat alý úderisterin shekteý. Bul má­­seledegi shyrǵalań – barlyq bıznesmender úshin  naǵyz bas aýrýyna aınalyp ketken. Olardy shektemese bolmaıdy. Bıznesti uıymdastyrý baǵytynda bizdiń aldymyzda úlken jumystar kútip tur. Máselen, jaramdylyq merzimi shekteýli bolyp tabylatyn ónimderdi shyǵaratyn bizdiń kompanııa úshin olardy ótkizý men saqtaý jaǵdaıy óte mańyzdy bolyp keledi. Demek, bul sátterdiń bárin bizdiń assosıasııamyzdyń ishinde saýda áriptesterimizben birlese otyryp, retke keltirýimiz qajet.  Osyndaı problemalarǵa qaramastan, bizdiń elimizdegi bıznes ahýaly jyldan-jylǵa jaqsara túsýde.  Al kásipkerlikke qamqorlyq kórsetý baǵytyndaǵy Elbasynyń joǵarydaǵy atalǵan Jarlyǵy bizdiń aldymyzdaǵy kedergilerdi azaıtyp, damýymyzǵa ekpin beretindigi anyq. Vasılıı KRIаKOV, «Artýs» JShS dırektory.