Etalon

Shyǵarmalardyń ereksheligi – avtordyń ózi emes, faktorlardy, obektilerdi sóı­letip, ózin tek sol oqıǵalardyń kýágeri etip kórsetýi. Bul – tvorchestvolyq ónerdiń tıimdi ári joǵary túri. Kitaptarda sondaı-aq kúndelikti ómirde aıtyla bermeıtin, sóılem arasynda, qaltarysta qalyp kete­tin tabıǵat ǵajaıyptary, sulý peızaj, jan-janýarlar dúnıesiniń tylsym syry da sheberlikpen baıandalady. Avtor ony tek jaı baıandap qoımaıdy, oǵan túrtki bolǵan ne, ony qaıdan, kimnen estidi, sóz arasynda mine, sony da naqtylap aıtady. Sodan soń, oǵan izdeý salyp, anyǵyna jetý úshin sapar shegip, avtobýs pa, poıyz ba, ushaq pa, áıteýir, ilingenine minip, joldyń qıyndyǵyna qaramaı árekettenip júrgendigi baıqalady. Árıne, avtordan. «Olaı et, bylaı iste», dep eshkim talap etpeıdi. Bul – tvorchestvolyq sıqyrly azap. Árkim óz jolyn ózi tabady. Joǵarydaǵy kitaptardyń ıesi izdenistiń aýyr, biraq elge ábden qajet osyndaı jolyn ustanǵan. Bul – kez kelgen jýrnalıstiń, ne jazýshy, áıtpese ǵalymnyń qolynan kele bermeıtin áreket. Máselen, jýrnalıst, ne zertteýshi naqty bir másele úshin tıisti mekemege hat jazyp nemese baryp izdeý salýy múmkin. Al biraq udaıy izdenis ústinde bolý, bir izdenisten soń, basqa bir izdeniske túsý bul bitpeıtin azap jol. Ony tek sol iske jan dúnıesimen berilgen fanatık adam ǵana ustaı alady.

Men áńgime etip, kitaptaryn sanamalap otyrǵan avtordyń aty-jóni – Janbolat Álıhanuly Aýpbaev. Ol kim? Keıipkerimiz bir kezde alystaǵy taýly aýdan Narynqolda ósip, erjetip, keıin Almatydaǵy QazGÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen soń «Lenınshil jas», «Qazaqstan kommýnısi», «Halyq keńesi» basylymdarynda aq ter, kók ter bolyp eńbek etken jan. Keıin «Egemen Qazaqstanda» qyzmet etken talantty jýrnalıst. Shar­shamaı-shaldyqpaı udaıy izdenis­te júrgen, jazǵandaryn el izdep oqıtyn analıtık-zertteýshi.

Men Janbolatpen qashan, qalaı tanys­qanym esimde joq. Sirá, ózinen buryn gazettegi belgi­li bir taqyryp boıynsha jaz­ǵan oıly shyǵarmalaryn kórip, ony sol arqyly bildim-aý deımin. Al sodan soń baryp ózimen «Le­nın­shil jastyń» ǵylym jáne mádenıet bóliminde kezdesken sııaqtymyn. Odan beri de mine, 44 jyl. Sol ýaqyttan bastap baıqaǵanym – Janbolat ózine qatal, jazǵan dúnıelerine, is-áreketine joǵary talap qoıyp, eshbir jaıbaraqattyqqa salynbaıtyn, birde-bir artyq-kem sózi joq, ýádesine berik syrbaz azamat. Bir qaraǵanda ol sýyqtaý kóringenimen, jaqyndap aralasa bilseń jany jaısań, kishipeıil, ádepti, úlkenge ini, kishige aǵa bolyp júrgen ımandy, ına­batty jan. Men ózim redaksııaǵa apar­ǵan maqalalarymnan baıqadym, Jan­bo­­lat qolyna túsken materıal­darǵa óte muqııat qarap, avtormen sanasyp, oıyn buzbaı, qaıta ony shırata túsýge eńbek­­tenetin keremet stılıst, óte adal jýrnalıst. Ol árbir avtorǵa óte jaýapty ári mádenıettilikpen qaraıtyn, sondaı-aq ózindik ustaǵan belsendi ómirlik baǵdary bar, ony óziniń bólinbes qasıetine aınaldyrǵan, eshkimge óktemdik, menmendik kórsetpeıtin, adamgershilik tuǵy­rynyń bıiginen kórinip kele jatqan tekti jan.

Adamnyń dúnıege kózqarasy onyń sózinen de, isinen de baıqa­lady. Janbo­lattyń kim ekeni jazbalarynan anyq kóri­nedi. Onyń maqalalarynda laýazymy bıik, qolynda múmkindigi mol adamdy dáriptep, solarǵa kórinip qalaıyn, paıdasy tıer degen pendeshilik pıǵyl joq. Kerisinshe, onyń keıipkerleri qarapaıym jandar, taǵdyry tańǵajaıyp alpınıst, ornıtolog, kınoakter, ushqysh, arheolog, fotograf, qolóner sheberi, sýretshi, kaskader sekildi sırek mamandyq ıeleri. Ony biz avtor­dyń «Alakólde bir qus bar», «Danabek Antarktıdadan oraldy», «Hantáńiri», «Aqsha qar. Aıda­la. Atty adam», «Everest ekspe­dı­sııasy», «Rarıtet» sııaqty týyndylarynan aıqyn kóremiz. Bul tizimdi odan ári jalǵastyrar bolsaq, olar, «Gagarındi oqytqan Jaqypbek», «Kennedımen kezdesken Nurmahan», «Potanınniń týysy», «Esenberlınniń inisi», «Dımash aǵanyń dárigeri», «Qa­zaq­tyń tankıst qyzdary», «Ab­del Naser mingen arǵymaq», «Dıssıdent» dep tartymdy taqy­ryptarymen-aq oqyrmandy ózine eliktirip kete beredi.

Antık zamanynyń fılosofy Protagor aıtqan eken: «Adam – barlyq zattardyń ólshemi», dep. Álemde adamdy dáripteý, onyń qoǵamǵa, Otanǵa sińirgen eńbegin qurmetteý – abyroıly is. О́ıtkeni bári de adam aqylymen, qolymen jasalady. Janbolat osyny myqty túsingen. Avtor túrli ja­ǵ­­daı­daǵy kezdeısoq kezdesýler arqyly adam taǵdyrlaryn kere­met ashady. Qajet dese, sol úshin qymbat ýaqytyn aıamaı jum­saıdy. Másele, alys jolda da, ketken ýaqytta da emes, sol faktiniń anyǵyna jetýde. О́ıt­keni árbir anyǵyna jetken fakt soǵan ketken ýaqyt pen eńbektiń qunyna teń keledi.

Janbolat Álıhanuly Aýp­baevtyń jýrnalıstik erekshe­ligi – ómirde bolyp jatqan talaı shym-shytyryq qubylys­tardan solardyń erekshe bir kórinisterin tap basyp tanyp, kóre bilýi. Máselen «Kennedımen kezdes­ken Nurmahan» degen ocherk­ti alyp qaraıyq. Onda pýblısıst Nurmahan Orazbekovtiń Qara­ǵandyda «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory bolyp turǵanda, jaýapkershilikti jeke óz basyna alyp, eki ret jasaǵan ǵajap erligin baıandaıdy. Biri ol – 1991 jylǵy 19 tamyzdaǵy GKChP kezindegi batyldyǵy. Ony jurt jaqsy biledi. Ekinshisi, el tizgini partııa qolynda turǵan­da, Qazaqstanda shyǵatyn 6 res­pýb­lıkalyq, 19 oblystyq gazet­ter­diń ishinde alǵash ret «Bar­lyq elderdiń proletarlary, birigińder!» degen óz ýaqytynda áýlıedeı kúshi bar urandy bir kúnde alyp tastaǵandyǵy. Oǵan dyzyldap, telefon soqqan obkom hatshysyna qoryqpaı: «Bul urandy sonaý 1961 jyly-aq alyp tastaý kerek edi. О́ıtkeni N.S.Hrýshev sol kezde: «Partııa degenimiz – búkilhalyqtyq uıym»,  demep pe edi?! Olaı bolsa qashan­ǵa deıin bir ǵana proletarıat, bir ǵana jumysshy taby bizdiń aıymyz da, kúnimiz de bolyp, basqasy shetqaqpaı qala beredi. Renjimeńiz, bizdiki durys», dep jaýap qaıtarǵany.

«Sheteldegi qazaq áskerıleri» degen maqalasynda da avtor talaı qyzyqty málimetter keltiredi. Solardyń biri 1939 jyly Halhın-Gol shaıqasy jeńispen aıaqtalǵannan keıin, sondaǵy soǵysta erlik kórsetken 14 adamǵa Mońǵol Halyq Respýblıkasynyń Halyq batyry ataǵy berilgeni, onyń ishinde ekeýi KSRO qol­basshylary G.K.Jýkov pen I.I.Fedıýnınskıı bolsa, endi bireýi bizdiń sol eldegi, ıaǵnı Baıanól­geıdegi qandasymyz Ikeı Mızamuly, al qalǵan 11-i moń­ǵoldar ekeni, sondaı-aq 1942 jyly Mońǵolııanyń avıasııa general-maıory dárejesine kóterilgen Hamza Erzinuly Zaısanovty ataıdy avtor. Janbolattyń joǵaryda atalǵan kitaptarynda budan basqa da júzdegen oqıǵa, túrli jaǵdaılar, adamdar is-áreketteri baıandalady. Aıtalyq, Qazaqstanda belgili ǵalym-bıolog bolǵan Kárim Myńbaevtyń Nıý-Iorkta turatyn uly Jaffar, «Birinshi Petr» fılmine 1938 jyly túsken Qoılybaı, jazýshy ári kınoakter Sátimjan Sanbaev, Balýan Sholaqtyń nemeresi Haırolla, Alash arysy Muhamedjan Tynysh­baevtyń Ýfada turatyn uly Dáýlet sııaq­ty portret, suh­battarda adam taǵ­dyrlary men minez-qasıetteri, erekshe beıne­leri keremet dálme-dáldikpen sıpattalǵan.

Avtordyń joǵaryda atalǵan kitapta­rynda budan basqa da tyń, qyzyqty maǵlumattar jeterlik. Biz máselen, qazaq qyzdarynan ushqysh, pýlemetshi, snaıper, radıst, medbıke bolyp soǵysqa qatysqan apa-ápkelerimizdi jaqsy bilemiz. Biraq qazaq qyzdarynan tankıst boldy degendi estimegen edik. Baqsaq, olar da bolǵan eken. Janbolat izdeý salyp júrip, ondaı jandardyń bolǵanyn da taýyp, anyqtap, túrli basylymdarda qylt etip kórinip qalǵan faktilerdi zertteı júrip, Uly Otan soǵysyna tankıst bolyp qatysqan tórt qazaq qyzynyń esimin atap, atqarǵan erlikterin baıandaıdy. Olar – Jamal Baı­tasova, Kúlken Toqbergenova, Kúljámıla Talqanbaeva jáne Jámıla Beısenbaeva bolyp shyqty. Árıne, tankıst bolyp soǵysqa qatysý eń aýyr, er adamdardyń da qabileti jete bermeıtin mamandyq ekeni bel­gili. Al ondaı isti ıgerip, so­ǵys­­qa qatysqan qazaq qyzdary bol­ǵa­ny bul halqymyzdyń rýhy­n­yń myqtylyǵyn kórsetetin qubylys.

Osy maqalany jazyp otyrǵa­nymda qolyma Janbolat­tyń «Birtýarlar» atty taǵy bir jańa kitaby kelip tıdi. Mu­nyń taǵdyry tańǵajaıyp adamdar ómirine toly shyǵarma ekenin aıtqym keledi sizderge qurmetti oqyrman. Mundaǵy qýatty da qaharly avtomat qarýynyń atasy, konstrýktor M.T.Kalashnıkov, qart fotograf, respýblıka ómiriniń birden-bir shejireshisi I.L.Býdnevıch, ataqty «Altyn adamdy» tapqan arheolog K.Aqyshev, Keńes ókimetiniń 1928-1932 jyldardaǵy solaqaı saıasaty kezinde oǵan qarsy shyǵyp, totalı­tar­lyq temir tártiptiń noqtasyna basy syımaǵan Jetisýdaǵy dala nomady Jaqypberdi men Tıan-Shannyń kovboıy Mergenbaı avtor tvorchestvosynyń sırek taqyryptar serııasyn odan ári baıyta túsken soqtaly obektiler. Biz buǵan qýanamyz. Qyzyǵamyz. Sóıtemiz de rızashylyqpen qol soǵamyz.

Janbolat tapqysh, sheber. Az sózben máseleni dámdi etip bere biledi. Onyń sheberligi sol árbir qaıratkerdiń eń erekshe is-áreketin, qoǵamdaǵy ornyn taýyp, kórsete bilýi. О́mirdi sýrettep, bolǵan jaǵdaıdy aıtyp berýdiń birneshe joly bar. Keıde shyǵarma avtorlary bir sózdi bas­tasa, sony jan-jaqty baıandap, bir ǵana nárseni birneshe betke toltyryp, sodan kitap kólemi ósip, oqyrmannyń ýaqytyn jeıdi. Keshegi kúnderi bul stıldi ómir kóteretin, kerek etetin. Búgin­gi ǵylymı-tehnıkalyq progress ony qajet etpeıdi. Qa­zir kólemi shaǵyn, máni tereń eńbek­ter ótimdi. Bul – ómir talaby. Máselen, Janbolattyń, «Oljas» atty materıaly myna sózdermen aıaqtalady: «Qys. Kesh. Medeýden qalaǵa qaıtyp kelemin. Janarymda taý, orman kórinisi, al sanamda aqyn aǵanyń júrek tebirentetin sózderi. Qar qylaýlap tur». Osy sózderde qansha oılar, sezimder, kórinister tur. Kóp sózdermen baıandaýdyń keregi joq. Qalǵanyn ár oqyrman ózinshe túsinedi, tabady, ǵanıbet alady.

Mine, oı ekonomııasy men ýaqyt ekonomııasy degen osy. Bul jańalyq HH ǵasyr basynda ómirge ene bastady. Ony saıası ıdeologııa men gýmanıtarlyq ǵylymda erterek sezgen fılosof N.Berdıaev bolatyn. HH ǵasyrdyń 90-jyldaryna deıin kóp jurtqa esimi, eńbegi belgisiz bolyp kelgen tulǵanyń «О́zińdi óziń taný» jazbalary sonyń bir kórinisi. Al óner áleminde ony alǵash endirgen fransýz sýretshisi P.Pıkasso edi. Ol renessans dáýirindegi Rafael, Mıkelandjelo sııaqty ómirdi realıstik turǵyda dálme-dál beıneleıtin shyǵarmalar sol kezeńge jatatynyn, endi kıno, foto, televızııa zamanynda obektini olaı keskindeýdiń ornyna oı salatyn shyǵarma týdyrýdyń qajet ekenin aıtyp, sol aǵymdy bastaǵan bolatyn. Maqsat – ómirdi kóshirip, natýra túrinde kórsetý emes, kórermendi meńzeý men oılaýǵa baýlý. Bul, árıne, jańashyldyq edi. Keıin onyń bas­tamasyn abstraksıonıster buzyp áketti. Bul basqa másele.

Pıkasso bastamasy qazir ómir talabyna saı taraı bastady. Az sózben kóp maǵyna berý – bul matematıka ádisi. Osy tásil búgingi kompıýter dáýirinde ǵylymǵa, saıasatqa, ádebıetke ene bastady. Mine, Janbolat jýrnalıstıkada osy baǵytty ustaýda. Másele tom-tom kitaptar shyǵarýda emes. Sol kitaptarda mándi oı aıta bilýde. О́ıtkeni taqyryptyń mánisin, bilgen adam qalǵanyn ózi taýyp alady.

Sóz sońynda mynany aıt­paq­pyn. Men áńgime etip otyr­ǵan avtordyń bir basynda birne­she qabilettik qasıet kóri­nis tapqan. Ol aldymen jýrnalıst. Jýrnalıst bolǵanda qandaı: shynshyl, esh búkpesi joq, oqıǵany dálme-dál aıtyp, jaza biletin, eldiń oıynan shyǵatyn, olardyń kóńilinde kúdik qaldyrmaıtyn, tııanaqty jýrnalıst. Ekinshiden, ol – jazýshy. Obektisin jan-jaqty sýrettep, keıde ózi emes, sol obektini klassıkalyq ádebı ádister arqy­ly kórkem tilmen sóılete biletin jazýshy. Úshinshiden, ol – ǵalym. Onyń jazbalarynyń bári tek aqparattyq baǵyttaǵy materıaldar emes, ǵylymı izdenis­ter, ár nárseniń túbine jetip, túıinin tabýǵa tyrysatyn, oıyn qorytyp beretin zertteýshi. Son­dyqtan avtordyń jazbalary ǵylymı eńbekke jaqyn dúnıeler. Tórtinshiden, keıipkerimiz – jańashyl. Onyń bul qabileti sonaý keńestik kezeńdegi jýrnalıs­tıkada da aldyna jan salǵyzǵan emes. Qazirgi təýelsizdik zamanynda tipti jańaryp, jandanyp, əriptesteriniń jazǵan-syzǵandarynan jeke dara alǵa shyǵyp ketti. Al bul ómirsheń eńbek, óshpeıtin taqyryp ıesi degen sóz.

Aıtpaqshy, taqyryp.., ıá-ıá, taqyryp degennen shyǵady. Sóz etip otyrǵan tvorchestvo ıesi­niń besinshi qasıeti mine, naq osynda. Olaı deıtinimiz, bu­ryn­ǵylaryn joǵaryda aıttyq. Endi keıingi kezdegi qolǵa alǵan shyǵar­mashylyq jobasyna səl-pəl oı toqtatyp qaraıyqshy. Shopan ata Jazylbek Qýanyshbaev, ataqty aqyn Nurpeıis Baıǵanın sekildi ulylar­dyń urpaqtaryn izdep baryp, qazaq baspasózinde jipke tizgendeı etip bu­ryn-soń­dy kim jazdy? Sol. Al 50-60-70-jyldardaǵy Vengrııa, Kýba, Vetnam, Egıpet-Izraıl, Angoladaǵy «qupııa soǵysqa» qatysqan qazaqtar she? Olardy uzaq ýaqyt boıy tirnektep júrip taýyp, jalǵannyń jaryǵyna alǵash ret kim shyǵardy? Taǵy da sol. Altynshy, ol uranshyl jýrnalıst emes. Oǵan kóringen naýqanǵa ún qosyp, bılikke sol arqyly kórinip qalaıyn degen pıǵyl o bastan jat nərse. Mine, qudaıdyń bergen jasy 90-nan asyp otyrmyn ǵoı. О́z basym kúni búginge deıin bul inimniń: «Ýra! Ýra!» nemese: «Qýattaımyz. Qoldaımyz!»  degen naýqanshyl maqalalaryn oqy­mappyn. Kórmeppin. Osy jaıt esime túskende Reseıdiń HIH ǵa­syr­daǵy bekzat aqyny A.Fettiń: «Kórkemóner – kórkemó­ner úshin!»  degen rýhanııat ataýlyǵa adal oıy kóz aldyma keledi. Meniń pikirimshe bul – adamnyń ómirlik baǵdary. Ustanymy. Osyndaı izgilik iziniń Janbolattyń boıynan tabylǵanyna qýanamyn. Rıza bolamyn.

Bir kezderi men Janbolatqa aıtqan edim: «Kezdeısoqtyq – ol da ómir zańdylyǵy, – dep. – Máselen, orystarda «moment ıstıny» (shyndyq sáti) degen uǵym bar. Sol shyn sát soqqanda, ár adam óziniń kim ekenin baıqatady. Kúndelikti ómirde eleýsiz júrgen jan, syn saǵaty kelgende, oılamaǵan jerden erlik kórsetedi. Al kerisinshe, keıbir kózge túsip jarq-jurq etip júrgender ondaı sátte buǵyp qalatyn, tipti satqyndyq halge túsetin pende bolyp shyǵady. Osyndaı jaǵdaılardyń ishki zańdylyǵy bar. Osy taqyrypty zerttep, materıal jazsań qaıtedi?» degen edim. Odan beri birshama ýaqyt ótken. Sol sebepti umytqan nemese kereksiz degen shyǵar dep oılaǵanmyn. Joq, olaı emes eken. Meniń bir kezdegi aıtqan ıdeıam eskerilipti. Jadynda qalypty. Onyń dáleli joǵarydaǵy jaıtqa baılanysty jazǵan «Keshigip jetken dańq» pen «Daladaǵy dıver­santtar» maqalalary. Bu­lar­da fılosofııadaǵy men eske salǵan «shyndyq sáti» shynaıy keltirilip, tereń ashylyp kórsetilgen. О́z basym sodan keıin Janbolattyń jetinshi qyry sirá, osynda-aý degen tujyrymǵa kelgenimdi jasyrmaımyn. О́ıtkeni aıtylǵan oıdy este ustap qalý, úlkendi-kishili ǵylym ókilderiniń ıdeıalaryn jerge tastamaı sol baǵytta izdený, aqyry odan nátıje shyǵarý bul pikirles, nıettes jandy syılaý, qurmetteý! Jaqsy qasıet. Iá, jaqsy qasıettiń ishindegi eń jaqsy qasıet.

Qazirgi halyqaralyq leksıkonda etalon atty sóz bar. Əý basta bul metrologııa ǵylymyna, sonyń jumysyna qatysty paıda bolǵan termın edi. Maǵynasy zattyń eń joǵary deńgeıindegi ólshemi degenge saıady. Ýaqyt óte kele bul uǵym ómirdiń basqa da salalaryndaǵy ozyq úlgi, jaqsy nətıjelerdiń shegi retinde de paıdalanyla bastady. Olar məselen, ədebıettegi gradasııalyq sımvol men obraz deńgeıin beıneleý, til ǵylymy semantıkasyndaǵy bir nərseni ekinshisine qarap salystyrý arqyly sonyń artyqshylyǵyn bildirý, sınonımdegi úlgi, ıdeal uǵymdarynyń balamasy re­tinde qoldaný. Osylardy oıǵa alǵanda óz basym Janbolat Aýpbaevtyń jarty ǵasyr boıy qazaq baspasózi betterinde jarııa­lanyp, ýaqyt, zaman synynan ótken derekti dúnıelerin tól jýrnalıstıkamyzdyń etalony der edim. Sebebi taqyryptary tyń, jańa. Til baılyǵy men sóz tazalyǵynda gəp joq. Materıal­darynyń qaı-qaısysy bolsa da tereń tanymdyq sıpatqa ıe jəne sapaly oryndalýymen qun­dy. Avtor tvorchestvosynda birsa­ryndylyq pen jattandylyq joq. Oǵan əmanda jańashyldyq, shyǵar­malaryn túrli formamen jazyp, derek-faktilerdi utym­dy túrde oınatyp berý tən. Eń bas­tysy ol jazý məselesi barysynda «kəkir-shúkir», «kór-jerge» eshqashan da aralaspaǵan. О́mir boıy adam qyzyǵarlyqtaı belgili bir salaǵa ǵana beıimdelip, tek soǵan qalam tartqan. Ol: óz elimiz ben shetelderdegi qandasta­rymyz arasynan shyqqan sırek mamandyq ıeleri, 1941-1945 jyldardaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵys pen 1952-1989 jyldar aralyǵyndaǵy «qupııa soǵystaǵy» tańǵajaıyp taǵdyrǵa ıe qazaqtar jəne týǵan respýblıkamyzdaǵy əli kóp eshkim sóz etpegen tabıǵat əleminiń tylsym jumbaqtary. Avtordyń osyndaı erekshelikke ıe shymyr, salmaqty, sony əri qyzyqty maqala-suhbattary men esse, ocherk-fragmentterin nege tól jýrnalıstıkamyzdaǵy úlgi – etalon demeske?! Maqalamdy mine, osyndaı izgi oımen aıaqtaǵym keledi.

Dosmuhamed KIShIBEKOV,

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor

ALMATY

Qazaqtyń qaısar qara balasy!

Janbolat inim!

Baǵalar eliń qolǵanat ulyn.

Jumys dep júrip umytyp ketpe,

Jýrnalıste de jan bolatynyn,

Jan bolsa ǵana – án bolady, inim!

Basqalar baqsa áliptiń artyn,

Baǵýmen júrsiń áriptiń qalpyn.

Talanttyń baǵy beınet ekenin,

Taǵdyryńmen tanyttyń ár kún.

Qıyryn barlyq kezdiń dalanyń,

Tynysyn eldiń sezdiń, qaraǵym.

Bala-shaǵańdy Lázzatyń baqsa,

Baqtyń sen jalǵyz sózdiń qabaǵyn.

Qyrandaı kókte keldi samǵaǵyń,

Sharshadym demeı, eldi sharladyń.

Táńirim seniń ózińe emes,

Sózińe batpan berdi salmaǵyn.

Táńirtaýlardyń tastúlegi ediń,

Qyrany boldyń, asty bedeliń.

Eńbegińmen sen kóshin bastadyń,

«Egemen» degen basty kemeniń.

Jastanyp aıdy, jamylyp túndi,

Boran tońdyrdy, daýyl yqtyrdy.

Aqıqattarǵa búıregiń buryp,

Búıregiń sodan aýyryp tyndy.

Júregińdi endi jaralamashy,

Aýrýhanany aralamashy.

Qatarda júrgen qaharman inim –

Qazaqtyń qaısar qara balasy!

Júrsin ERMAN,

aqyn,  Qazaqstannyń eńbek

sińirgen qaıratkeri

  ALMATY