Cóz soıyl

Ázil - ospaq, syn - syqaq

Syılyq Dáldep aıtsam negizinde, Naýryz aıynyń segizinde, Osy bir «qasıetti» kún, Erler úshin úlken bir syn. Sol kúni sıyrdy da saýasyń, Tazartasyń úıdiń aýasyn, Bárinen buryn kerekti, Syılaıtyn syılyq tabasyń. 8-shi naýryzdyń jyry bolyp, Men de kóptiń biri bolyp, Altynnan aldym saqınany, Kórineıinshi dep iri bolyp, Tamaqty da ózim daıarladym, Dál sol kúni aıanbadym. Júgirip baryp, qustaı ushyp, Kelinshegimdi aldym qushyp, Betine betimdi tıgizdim, Saýsaǵyna saqınany kıgizdim. – Saǵan syılyq, Aıym, – dedim. Ishseń, tamaq daıyn, – dedim. – Maǵan syrǵa nege almaǵansyń, Áı, sen ońbaǵansyń, – dedi. – Jo-joq, sendegi anaý qulaqtyń Syrǵa taǵatyny bolmaǵan soń... – dedim. Dastarqan qaldy jasaýly, Kim kórgen mundaı asaýdy? Inemen tesip qulaǵyn qanatty, Uıqysyz 9-shy naýryzdyń tańy atty. Bákesh AISIN.  QOSTANAI.

«Et-júregin» eljiretý úshin

Veronıka BERTOLI. Qyzdyń joly jińishke deıdi... Oǵan ǵashyq bolyp qalǵanymdy aıtsańshy. Na­ǵyz jigit. Jumysyna myǵym, mádenıetti, sánimen kıinedi. Bir sózben – besaspap, jigittiń narqasqasy. Unatatynymdy bildireıin desem, men jaqqa pysqyryp ta qaramaıdy, kózine de il­meı­­di... Nede bolsa dep, shy­nym­­dy aıtsam, qulaı unat­qan­dyqtan, onyń jaqsy qa­sıet­­­terin meńgerýge bel býdym. Pissimildamdy qyzmetten bastadym. О́zimdi-ózim qolǵa alyp, bar kúsh-jigerimdi jumyldyryp kórip edim... az kúnde-aq esep-qısaptyń sheberi atanyp shyǵa keldim. Onym óte joǵary baǵalanyp, bas­shylar rıza boldy. Tipti, syılyqpen marapattap me­reıim­di ósirdi. Tek anaý, ǵa­shy­­ǵymdy aıtamyn, selqos, únsiz. Onymdy «kózge túsýge um­tylǵan qyzylkóz» dep baǵalapty. Múmkin oǵan meniń kıim kıisim unamaıtyn shyǵar dep, jıǵan-tergenimdi jumsap sán úlgisimen qulpyryp shyǵa keldim. Alaıda, eń soń­ǵy úlgidegi kıim de, qo­ly­ma ustaǵan qoltyraýyn terisinen jasalǵan sómkeme deıin oǵan unamapty. Qaı­ta: «tyrashtanyp-tyrbanyp baǵatyndar, ásirese, sándenip-árlenetinderdi jaq­tyrmaımyn» depti. Budan beti beri qaramasyn bilip, endi men el aıtatyn «rýhanı jan-dúnıemdi» baıy­týǵa bel býdym. Nebir klas­sıkterdiń shyǵarmalaryn oqyp, kóz maıymdy taýys­tym. Tarıhqa da tereńdep bar­dym, fılosofııalyq týyndy­lar­dy da qotardym. О́nerge de ózeýrep, kórme ataýlyny aralap kórip, nebir ǵajap án-áýenniń de mán-maǵynasyn túsinetin qalypqa jetip jyǵyldym. Bir-eki ózge tilde byldyrlap sóıleıtin de boldym. Tóńiregim talantyma tań-tamasha. Kóbisi «tiri ensıklopedııa» dep baǵalap, menimen syrlasýǵa, pikirlesýge qumar. Tek qana páleketim jýymaıdy. «Áıelderdiń keı iske qunyǵa berilgeni jaqsylyqqa aparmas» dep syrtymnan suq saýsaǵyn shoshaıtypty. Budan qaıyr bolmaǵasyn, nede bolsa dep, ózi sekildi symbatty da salamatty bolaıyn dep, sportqa súńgidim de kettim. Gımnastıkasy bar, aerobıkasy bar, eń aıaǵy shtangini de kóterip kórip, bulshyq etim bultyńdap, kúsh-qaıratym tasyp, tasyrańdap shyǵa keldim. Ne degenin bilmeımin, anaýym bunymdy da buıym kórmedi. Sheshingen sýdan taıyn­bas dep, sońǵy ret onyń kásibin tereń meńgerdim de, retin keltirip dámhanada ońasha otyryp aǵyl-tegil istep júrgen kásibiniń uńǵyl-shuńǵylyn aıtyp bilermendik tanyttym. Jetistigin aıttym, áli de óıtý kerek, búıtý kerek dep toqtamaı aıttym... Nege ekenin, ún-túnsiz jumǵan aýzyn ashpaı, erterek esep aıyrysty da, jigittik tanytyp taksımen úıime ákep tastap, qarasyn batyrdy... Sol túni uıyqtaı almaı­ dóńbekship shyqtym da, erte­sinde namysqa tyrysyp oǵan degen sezimimdi birjola són­dirdim... Sodan, qyzyq bolǵanda, álgi ǵashyǵym qyzmettegi bir­ qyzǵa úılengeni... Ana qyz,­ basqasyn aıtpaǵanda, men­ ǵashyq bolyp júrip meń­ger­gen qasıetterden jurdaı bolatyn... Reti kelgende ǵashyǵyma úılengen qyzdan «Bul qalaı boldy?» dep syr sýyrtpaqtap edim: – Men de «et-júregin» eljiretý úshin ony tereń zerttep, áıelden ne qasıetti qup kóretinin bilýge qunyqtym... Sóıtip bildim de dóp bastym... – deıdi. – Ol ne eken?!. – dep tańdanys bildirip edim: – Ashanadan alty aı shyq­paı, onyń súıikti asyn­ anyqtap baryp qol jetkiz­dim... – deıdi. Aýdarǵan  Baqtybaı JUMADILDIN.

Sholaq myltyq

Aýyldaǵy oqıǵa. Áıeli men kúıeýi áńgimelesip otyr: – Buıyrtsa, sen aýyldyń ákimi bolasyń. – Kim aıtty? – Qatyndar aıtty. – Qatyndar ottaı beredi. Bir aıdan keıin qarasa, kúıeýi aýyldyń ákimi bolyp saılanypty. Taǵy birde áıeli kúıeýine: – Seni aýdanǵa ákim bolady dep júr. – Ony kim aıtty? – Qatyndar aıtty. – Qatyndar ottaı beredi. Bir aıdan keıin qarasa, kúıeýi aýdannyń ákimi bolyp saılanypty. Taǵy birde áıeli kúıeýine: – Sen oblys ákimi bolady ekensiń ǵoı. – Kim aıtty? – Qatyndar aıtty. – Qatyndar ottaı beredi. Bir aıdan keıin qarasa, kúıeýi oblystyń ákimi bolyp saılanypty. Taǵy birde áıeli kúıeýine: – Seni «aqsha jep qoıypty, sottaǵaly jatyr» deıdi. – Kim aıtty? – Qatyndar aıtty. – Qatyndar ottaı beredi. Bir aıdan keıin qarasa, kúıeýi túrmede otyr eken. Taǵy birde áıeli kúıeýine kelip: – Seniń bes jylyńdy úsh jylǵa azaıtqaly jatyr eken. – Kim aıtty? – Qorǵaýshy aıtty. – Qorǵaýshy ottaı beredi, qatyndar ne dep aıtty? Kórgen BILGENOV. ASTANA.

Áıelder «áldıi»

Qurbylar áńgimelesip tur: – Myna beshpetiń keremet qoı! – Túıeniń júninen to­qyl­ǵa­n, aǵzaǵa paıdaly ári tózimdi. – Sonda sen de 45 kún sý ishpeı júre alasyń ba? * * * Kórshi áıelder kezdesip qalady. – Qaıda barasyń? – Sýpermarketke. – Aqshań kóp qoı deımin, eki kúnniń birinde sol jaqqa bara jatasyń, áıteýir... – Qaıdaǵy aqsha?! – Onda sýpermarkette neń bar? – Jaı, dúken aralaǵandy unatam... * * * Qurbylardyń áńgimesinen: – Kúıeýiń ekeýiń baqyttysyń­dar ma? – Árıne, úsh ret ajyrasaıyq dep tursaq ta, olaı istemedik...

Qyz baqqannan...

Tuńǵyshymyz da qyz, kenjemiz de qyz bolyp, bir Alla bizge osy ekeýin buıyrtypty. Qyz balaǵa sheshesi ıe. «Qyz baqqannan qy­sy­raq baqqan ońaı» de­gen máteldiń bar ekeni tuń­ǵyshymyz mekteptiń soń­ǵy synybynda oqyp júrgende esimizge oraldy... «Anaý kerek, mynaý kerekten» bastap, sheshesiniń zarlaýy boıynsha, qyzy­myz­dyń kıim-keshegin sońǵy synybynda aı saıyn­ jańartyp turyppyz. Júrip-turýy, qydyrýy, yrdý-dyrdýy, basqa bar – bunysyna ekeýmizdiń aılyǵymyz áreń-páreń jetip turypty. Sondaǵy sheshesiniń kól bolǵan kózjasyn kórseń... qaıtesiń, kónesiń, basqa salsa basbaqshyl degen. Sol qyzymyz mekte­binen «túlep» ushyp, úl­ken qaladaǵy oqýǵa baryp túskendegi sheshesiniń qýanǵanyn kórseń... Alǵashqy aıynda-aq tuń­ǵyshymyz «anaý kerek, mynaý kerek» degeninde baıaǵy baıǵus sheshesiniń zar-muńyn estip men de pushaıman bolǵanym bar. Ne kerek, bala baýyr etiń, kónedi ekensiń. Oqyǵan eki jylynda arsha etimiz borsha bolyp, barymyz taýsylyp, júdep-jadaı bastaǵan shaǵymyzda, sheshesiniń kózjasyn kórdi me... biraq kúnde qyzymyz kúıeýge shyǵyp, kóz-janarymyz jarq etkeni... Oıpyrm-aı, son­da­ǵy toı­da sheshesiniń qýan­ǵan­nan qalqyp-shalqy­ǵa­nyn aıtsańshy. ...Barǵan jerden baǵy ashylmaı, eki-úsh ret qaıtyp kelip, baıaǵy sheshesiniń samaı shashyn aǵartyp... Ne kerek, ajyrasyp tynyp, jıen nemereni táı-táı basqan kúıi bizge buıyrtyp, ózi anaý úzilip qalǵan oqýyn jalǵastyrý úshin úlken qala­syna taıdy da turdy. Zymyraǵan zaman-aı, tuń­ǵyshpen «tunshyǵyp» júrip baıqamappyz, kenje qyzymyz da eseıip, «Qudaı qalasa» mine-mine mekteptiń de sońǵy synybyna barady eken... Uqsamasań týmaǵyr, júris-turysy, kıim kıisi deısiń be, ózi de, sózi de ápkesiniń dál ózi... Sheshesine «anaý kerek, mynaý kerek» dep alǵashqy áńgimesin aıtyp otyrǵanyn qulaǵym shalyp qaldy... Ersultan MAǴJAN. TALDYQORǴAN.

Etektiń muńy

Erteden esin jıǵan etek edim, Qyzdardy ar-uıatqa jeteledim. Men tómen túsken saıyn tobyq jaqqa, Bedelin boıjetkenniń kóteremin. Qymtap ap sulýlyqtyń qupııasyn, Máńgilik qorǵashtaýmen óter edim. Keń etek kezdeı emes biraq qazir, Jaǵdaıym nasharlady óte meniń. Alqyna alasarǵan kúnnen-kúnge, Kelemin kúıin keship betegeniń. Kindikke qarys-qarys jaqyndap ap, Uıattan betti basyp jótelemin. Qaıtemin, amalym joq, aılam da joq, As qorytpaı qınalǵan bótegemin. Qyzdardyń etek-jeńin jaba almaǵan Oıpyrm-aı, men neǵylǵan bóten edim?! Shyrqyrap, daýys salyp bozdasam da, Keselge osy bireý jete me emim?! Bar-joǵy bir japyraq jamaýdaımyn, Qańǵyryp, bárin tastap keter edim... Budan da soraqy ǵoı, endi qaıtem, Etektiń abyroıy sheteldegi... Qysqaryp ábden bitti qoǵammenen, Súrgenim ómir endi beker meniń. Aı qarap júr me deısiń osyndaıda, Etegi uzyn bolǵan sheshelerim! Qyzdaryn sholaq etek kórip, qoldan Túsirip almas pa eken keselerin?! Osylaı meniń jaıym, ýa, darıǵa, Úıde de, dalada da, kóshede muń... Tolymbek ÁLIMBEKULY. ALMATY.

«...Qaıran qalam»

Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam, Butyna shortık kıip taırańdaǵan, Osyndaı qyzdaryńdy kórmeı ketken, Ne degen baqytty ediń, qaıran babam. Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam, Tumshalap bet-aýyzyn baılap alǵan. Kóre almaı qyzdaryńdy arab bolǵan, Kettiń-aý, armanda bop, qaıran babam. Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam, Qytaıǵa tıip alyp saırańdaǵan. Nemereń quran oqyp joqtamasa, Kimderge ókpeleısiń, qaıran babam. Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam, Sanasy adasýdan oırandalǵan. Qyz-qyrqyn, jigit-jyrtyń bop ketkenin, Sezinip jatyrsyń-aý, qaıran babam. Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam, Namysyn, qazaqpyn dep qaıramaǵan. Kórip qaıt óz kózińmen, desem eger, Tirilip keler me ediń, qaıran babam. Muhambedııa AHMETOV. ALMATY. Múıisti júrgizetin Berik SADYR *«Vokrýg smeha» jýrnalynan alyndy.