BÚKIL QAZAQTYŃ MÚDDESIN OILAǴAN
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna joldaýlarynda memleketimizdiń aldaǵy ýaqyttaǵy damýynyń negizgi baǵyt-baǵdarlary jan-jaqty aıqyndalyp, jedel túrde júzege asyrylatyn maqsat-mindetter, is-sharalar naqty belgilenedi. Sonymen birge, bul mindet-maqsattardyń qandaı jolmen qolǵa alynyp, kimderdiń atqaratyny da taıǵa tańba basqandaı anyq kórsetiledi. Qazaq eliniń búgingideı joǵary qarqynmen ósip-órkendeýine, búkil álem tanyp, moıyndaǵan táýelsiz elge aınalýyna Elbasynyń osy joldaýlarynyń yqpal-áseri aıryqsha zor bolǵandyǵy daýsyz.
Elbasynyń bıylǵy jyldyń basynda jarııalanǵan «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýy da osy jaqsy dástúrdiń jańa biri kórinisi, zańdy jalǵasy. Osyǵan oraı, bul Joldaýdyń ózindik erekshelikterin de atap aıta ketken jón. Barshaǵa málim, Elbasynyń ótken jyly jarııalanǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Qazaqstandy álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna qosý mindeti alǵa qoıylǵan bolatyn. Sodan bergi bir jyl ishinde Qazaqstanda Elbasynyń osy Strategııasynda belgilengen maqsat-mindetterin júzege asyrýǵa baılanysty aıtarlyqtaı kóp is tyndyryldy. Al bıylǵy Joldaý osy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdy odan ári jedeldetý men kózdegen maqsatqa barynsha tezdetip jetýdiń joldary men múmkindikterin jan-jaqty qamtyp, naqtylaýǵa arnalǵan.
ARMANYMYZ DA, TILEGIMIZ DE BIR
Reseıdegi 1 mıllıonǵa jýyq qazaqtyń júregi de Qazaqstan dep soǵady. Olardyń armany da, tilegi de qazaqstandyqtarmen birdeı. Sondyqtan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń damyǵan 30 eldiń qataryna kirýge baǵyttalǵan 2050 jylǵa deıingi Qazaqstannyń Damý strategııasynyń josparyn aıqyndaǵan bıylǵy Joldaýyn biz de úlken qýanyshpen qabyldadyq. Onda Elbasy qazaqtyń ulttyq ıdeıasy týraly kópten beri jurtshylyq arasynda qyzý talqylanyp kele jatqan pikirsaıysqa núkte qoıdy. «Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy – Máńgilik El. Biz ózgeniń qateliginen, ótkenniń taǵylymynan sabaq ala bilýge tıispiz. Ol sabaqtyń túıini bireý ǵana – Máńgilik El bolý bizdiń óz qolymyzda. Bul úshin ózimizdi únemi qamshylap, udaıy alǵa umtylýymyz kerek», degen Nursultan Ábishulynyń sózi álemniń túkpir-túkpirinde júrgen 5 mıllıon qazaqtyń báriniń de kóńilinen shyqty dep oılaımyn.
Osy arada kóńilde júrgen myna bir jaǵdaıdy aıta ketsem deımin. Áli kúnge deıin Qazaqstandaǵy baspasóz quraldarynan da, Úkimettiń laýazymdy tulǵalarynyń sóılegen sózderinen de Reseıdegi qazaq dıasporasy degendi jıi estımiz. Jalpy, sheteldegi qazaqtar negizinen taǵdyr taýqymetimen bir kezderi atajurttan eriksiz jat jerge ketýge májbúr bolǵandar deıtin bolsaq, Reseı qazaqtarynyń jaǵdaıy olardan ózgesheleý. О́ıtkeni, olar dıaspora emes. Ata-babalarynyń sonaý erte zamandardan beri kir jýyp, kindik qany tamǵan týǵan jerinde turyp kele jatyr. Sondyqtan da olar shekara bólisi kezinde syrt jaqta qalyp qoısa da áli kúnge deıin Qazaqstanǵa qonys aýdarýǵa asa qulshynyp jatqan joq. Bul – «О́li razy bolmaı, tiri baıymaıdy» dep sanaıtyn jáne týǵan jerdi erekshe qasterleıtin qazaqtyń qanyna sińgen asyl qasıetiniń bir kórinisi. Ony saýdaǵa salý eshbir qısynǵa kelmeıdi.
Biz qazir Reseı dep atalatyn eldiń azamaty bolǵanymyzben, qazaqtyqtan qor bolyp júrgen joqpyz. Qaıta arqamyzda Qazaqstan degen táýelsiz memlekettiń baryn maqtan tutamyz, Qazaqty Máńgilik Elge bastaıtyn, eń mártebeli jol bolyp otyrǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń júzege asýyna biz de óz úlesimizdi qosa alamyz. El men eldiń arasyndaǵy saýda-sattyq pen barys-kelis qatynasta Reseı qazaqtarynyń rólin eshkim eshqashan joqqa shyǵara almaıdy. Máselen, Omby oblysyndaǵy tuńǵysh ulttyq mádenı ortalyq sanalatyn «Móldir» qazaq mádenı ortalyǵynyń 25 jyldyq mereıtoıy aıasynda Ombyda 12 aqpanda «Mádenıet ǵarysh sııaqty. Kıiz úı – kóshpendiler ǵaryshy» dep atalatyn kórme ashty. Maýsym aıyna deıin ony ulty men dinine qaramastan, óńirdegi barlyq bilim berý mekemeleriniń oqýshylary kelip tamashalamaq.
Budan bólek, 12-13 aqpan kúnderi Reseıdiń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri Amangeldi Shákenovtiń «Týyp-ósken keńistik» degen taqyryptaǵy jeke kórmesi, toǵyzqumalaq týrnırin, «Móldir saz» dep atalatyn konsert qoıdyq. Endi mamyr aıynda «Eýrazııalyq keńistiktegi qazaqtar: tarıhy, mádenıeti jáne áleýmettik-mádenı úderisteri» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkizgeli otyrmyz. Al maýsymda Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna oraı dástúrli «Toı dýman» mádenıet jáne sport merekesi ótpek. Mundaı sharalardy Reseı qazaqtarynyń federaldyq ulttyq-mádenı avtonomııasyna qarasty uıymdar qazaqtar turatyn barlyq jerde uıymdastyratyn bolady.
Altynaı JÚNISOVA,
Omby qalasyndaǵy «Móldir» qazaq mádenı
ortalyǵynyń Sibir aımaqtyq
ortalyǵy keńesiniń tóraıymy.
Reseı Federasııasy.
ORTAQ MAQSATQA JUMYLDYRADY
Qazaqstan Prezıdenti, Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» Joldaýyn shetelderdegi qazaqtar da qazir óz ortasynda qyzý talqylaýda. Solardyń qatarynda Túrkııadaǵy qandastar da bar. Jalpy, Elbasynyń bıylǵy Joldaýy Túrkııanyń 50-den astam buqaralyq aqparat quraldarynda jaryq kórip, keıbir basylymdar, tipti, oǵan bir emes, birneshe nómirin arnady. Sonyń arqasynda týysqan túrik halqy da Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damý josparymen keńinen tanysýǵa múmkindik aldy.
Bizdiń pikirimizshe, eldik muratty kózdeıtin Joldaý eń aldymen ult pen ulysty ortaq múddege jumyldyrady. Ekinshi, qazaq halqy men Qazaqstannyń álemniń ozyq elderi qatarynan oryn alýynyń joldaryn qarastyrady. Basqa sózben aıtqanda, Prezıdenttiń kózdegeni Qazaqstan men qazaqtardyń brendke aınalýy. О́ıtkeni, Joldaýdyń mazmunyna kóz júgirter bolsaq, onda nanotehnologııalar jaıly aıtylǵan. Medısına ǵylymynyń damýy, ekonomıka, aýyl sharýashylyǵy salalarynyń sapasyn ozyq tehnologııamen kóterý jáne eń mańyzdysy, týrızm salasynda Qazaqstan qaýipsiz elge jáne adamdar úshin jaıly orynǵa aınalsyn degen ıdeıalar ortaǵa salynyp jatyr. Nátıjesinde Qazaqstannyń basty nysanasy – álemdegi ozyq 30 eldiń qataryna kirý.
Munyń barlyǵy, qorytyndylap aıtqanda, qazaq halqynyń brendke aınalýy dep bilemin. Elbasynyń «Ana tilimiz Máńgilik Elimizben birge Máńgilik til boldy» degenindeı, Túrkııa qazaqtary ulttyń uly qundylyǵy sanalatyn ana tilimizdi ulttyń uıytqysyna aınaldyrýdy tolyq qoldaıdy. Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy jyl saıynǵy joldaýlardy da birneshe tilge aýdaryp, ony kitap etip shyǵaryp, taratyp keledi. Túrkııadaǵy jas jetkinshekter óz ana tilin bilmeıdi desek, artyq aıtqandyq emes. Solar úshin túrik tilindegi nusqasy óte qajet. Ári qaraı da nasıhat jumystary júrgizile bermek.
Ábdýaqap QARA,
Túrkııanyń Mımar Sınan kórkemóner ýnıversıtetiniń
professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory.
YSTAMBUL.
QAZAQSTANNYŃ ABYROIYN ASQAQTATQAN
«Baılyǵymyz da, baqytymyz da bolǵan Máńgilik Táýelsizdigimizdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilýmiz kerek. «Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol», degen Elbasynyń sózinen óz basym úlken áser aldym. О́ıtkeni, Qazaqstannyń táýelsizdigi men damýynyń baıandy bolýy, álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýy shetelderde turatyn qazaqtar úshin de óte mańyzdy. Shetelderdegi qazaqtar muny ár ýaqyt qoldap-qýattaıdy.
Joldaýda atap ótilgendeı, «Máńgilik Elimizben birge Máńgilik til bolǵan» ana tilimizdiń de kórkeıe beretindigine, mártebesiniń óse beretindigine tolyq senemiz. Osy oraıda, qazaq tiliniń qoldanylý aıasynyń jyl ótken saıyn keńeıýi, qazaq tilin úırengen basqa ult ókilderi sanynyń ósip kele jatýy, memlekettik tildiń damýyna arnaıy qarjy bólinýi sııaqty qadamdar qýantady. Endigi másele qazaq azamattarynyń táýelsizdiktiń negizgi tiregi – memlekettik tildiń mártebesin odan ári kóterip, qasterlep, qoldanylý aıasyn keńeıtýge meılinshe kúsh salyp, kóńil bólýlerine qatysty bolyp otyr.
Bul týraly Joldaýda Elbasy memlekettik tildi « ...daýdyń taqyryby emes, ulttyń uıytqysy ete bilgenimiz jón», dep tamasha baıandaǵan. Qazaqtyń máńgilik ǵumyry urpaqtyń máńgilik bolashaǵyn baıandy etýge arnalatynyn, endigi urpaq – máńgilik qazaqtyń perzenti. Al Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy – Máńgilik El ekenin júrekke jetkizgen. Bul álemdik qoǵamdastyq pen ondaǵy kúlli jurtshylyq tarapynan oń baǵasyn alýda. Ony biz kúnde kózben kórip, qulaqpen estip júrgendikten, qazaqtyǵymyzdy kóńilimizge demeý qylyp, mereıimiz tasyp, árdaıym qýanyshtan júregimiz jarylardaı bir marqaıyp qalamyz.
Endi aldaǵy shilde aıynda Berlınde ótetin Eýropa qazaqtarynyń quryltaıynda Máńgilik El bolýdy maqsat tutqan Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasynyń is-josparyna bizdiń de atsalysatyn tustarymyz jan-jaqty sóz bolatyn bolady. Ásirese, álemniń ozyq 30 eliniń qataryna kirýge umtylǵan Qazaqstan úshin Eýropadaǵy jetekshi memleketterde turyp jatqan jáne onda túrli salada qyzmet etip júrgen qazaqtardyń qosar úlesi az bolmasy kúmánsiz.
Abdýlkaıym KESIJI,
saıasattaný ǵylymdarynyń doktory,
Eýropa qazaq qoǵamdary federasııasynyń tóraǵasy.
MIýNHEN.