Bilim jáne ǵylym: Salada qandaı ózgerister bar?

Balabaqshalardy attestasııalaý qaıta engizildi

Memleket basshysynyń 2020 jy­ly mamyrdaǵy Ulttyq qoǵam­dyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda bergen tapsyrmasyna sáıkes Mektepke deıingi tárbıe men oqytýdy damytý modeli bekitildi. Bul – mektepke deıingi bilim berýdiń maqsattaryn, min­detterin, qun­dylyqtary men qaǵıdattaryn aıqyn­daıtyn tu­jyrymdamalyq qujat.

Buǵan deıin jekemenshik bala­baqsha­lardaǵy keleńsizdikter kó­beıgeni jıi aıtyldy. Buǵan eń aldymen mundaı mekemelerdi tek­serýge ruqsattyń joq­tyǵy sebep bolǵan. Endi bul retteldi. О́ıt­keni bıyl mektepke deıin­­gi uıym­­dardy memlekettik attes­tattaý qaıta iske qosyldy. Mem­­­lekettik attestattaýdyń jańa formaty mektepke deıingi uıym­­dardyń qyzmetin ózin-ózi baǵalaý negi­zinde taldaýmen erek­shelenedi.

Mektepke deıingi uıymdardyń qyz­metin ǵylymı negizdeý jáne súıemel­deý boıynsha týyn­daı­­tyn máselelerdi sheshý maq­satyn­da «Mektepke deıingi ba­la­lyq shaq» respýblıkalyq orta­ly­ǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úki­metiniń 2021 jylǵy 9 qara­sha­daǵy №796 qaýly­symen «Ba­lalardy erte damytý ınstıtýty» bolyp qaıta ataldy.

 Qosymsha bilimmen qamtý zańdastyryldy

2020-2021 oqý jylynda orta bi­lim júıesi jańartylǵan bilim berý maz­munyna tolyqtaı kóshti. Orta bilim úshin bul jyldyń jańalyǵy – A.Baı­tursynov ádistemesi negizinde ázirlengen «Álippeniń» qaıta oralýy.

Jalpy, bilim beretin mektep­terge ınklıýzııany qoldaý ka­bı­netteri (400 ın­klıýzııany qoldaý kabıneti, onyń 68-i 2021 jyly ashylǵan), pedagog-assıstenttiń shtat birlikteri (396 arnaıy pedagog, 55 muǵalim, 189 psıholog, 443 pedagog-assıstent) engizildi. Aýtızmi bar balalardy damytý jáne oqytý, olar­men ýaqtyly túzetý jumystaryn júr­gizý úshin 2021 jyly orta bilim berý uıym­darynyń túrlerine aýtızm ortalyqtary qosyldy.

Biz osyǵan deıin «Kóleńkede qal­ǵan qosymsha bilim» degen taqyrypta qan­shama balanyń qosymsha bilimmen qam­tylmaı qalǵanyn másele retinde kó­tergen edik. Bıyl osy túıtkildiń tú­ıini tarqatyldy. Barlyq balalardy qosymsha bilim alýǵa tartý jáne teń qol jetkizý maqsatynda 2021 jyly jer­gilikti atqarýshy organdardyń balalar­ǵa qosymsha bilim berýge memlekettik tap­syrysyn ornalastyrý normasy zańnamalyq túrde bekitildi («Bilim týraly» Zańynyń 1-baby). Sonymen qa­tar 2021 jyldan bastap deneshy­­nyqty­rý pedagogterine negizgi baǵdarlamadan tys sporttyq sa­baqtar ótkizgeni úshin bazalyq laýa­zymdyq jalaqydan 100% mólsherinde qosymsha aqy zańna­malyq deńgeıde engizildi.

2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap jalaqy taǵy da 25%-ǵa ósti. Muǵalim­derdiń júktemesi aptasyna 18 saǵattan 16 saǵatqa deıin qysqartyldy.

 Bilim bólimderi tikeleı basqarmaǵa baǵynady

Pedagogıkalyq baǵyttaǵy bilim berý baǵdarlamalaryna úmit­kerlerdi sapaly irikteýdi jú­zege asyrý úshin joǵary oqý oryndaryna túsý jáne qa­byl­daý úshin shekti ball 50-den 75 balǵa deıin ulǵaıtyldy. Pedagogıkalyq mamandyqtar stýdentterine stıpendııa mólshe­ri 26 myńnan 42 myń teńgege deıin arttyryldy. Sondaı-aq muǵalim mamandyǵyna talantty túlekterdi tartý jáne sapany qamtamasyz etý úshin 2021 jyldan bastap qanat qaqty rejimde ulttyq biliktilik testin tapsyrý arqyly túlekterdiń bi­lik­tiligin rastaý rásimi bastaldy.

Memleket basshysynyń Qa­zaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmasyna sáıkes 2021 jyldyń qań­ta­rynan bastap óńirlerde bilim berý jú­ıesin basqarýdyń jańa modeli engizil­di. Aýdandyq, qalalyq bólimder qarjy jáne uıymdastyrý jaǵy­nan oblystardyń, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qala­larynyń bilim basqarmalaryna esep bere bastady.

 Grant kolledjge emes, stýdentke beriledi

Bıyl kolledjderge akade­mııa­lyq derbestik berildi. Endi kásiptik-tehnı­ka­lyq bilim be­retin uıymdar ózderi ju­mys­ berýshilermen birlesip, bilim berý baǵdarlamalarynyń maz­muny men oqý merzimderin aı­qyn­daı alady. Bul óz kezeginde kol­ledjderge jumys berý­shi­lerdiń talaptaryna qaraı ma­man­dardy daıarlaýǵa, eńbek nary­ǵynyń sura­ny­syna saı bilim baǵ­darlamalaryn ázir­leýge, sol ar­qyly oqytýǵa múmkindik beredi.

Kolledjge oqýǵa túsý tárti­bi ózger­di. «Aqsha stýdentpen birge júredi» qaǵı­daty boıynsha memlekettik tapsyrys­ty ornalastyrý men kolledjder­ge qabyldaýdyń jańa tetigi en­gizildi. Jańa mehanızm boıyn­sha bolashaq stýdentter tórt mamandyq pen tórt kolledjge deıin tańdaı alady. Qabyldaý rásimi jańa erejelerge sáıkes júzege asyryldy. Bıyldan bastap pedagogıkalyq, medısınalyq jáne shyǵarmashylyq maman­dyq­tardy qospaǵanda, qabyldaý emtıhandary bolǵan joq. Ashyq­tyqty qamtamasyz etý maq­satynda memlekettik tapsyrys boıynsha oqytý konkýrsy bilim basqarmalarynyń aq­parattyq júıeleri arqyly ótkizildi, talapkerlerdi bólý avtomattandyrylǵan.

Elbasy bastamasymen qabyl­dan­ǵan «Jas maman» jobasy aıasynda 2021 jyly 180 kolledjge zamanaýı jab­­dyqtar berilip, kadr­lardy daıar­laý­dyń halyqaralyq standarttary engi­zildi. Soǵan saı bilim berýdiń jańa teh­nolo­gııalary boıynsha pedagogter bilikti­likterin arttyrdy. Tıisti zańǵa kolledjderdiń aqyly qyzmet kórsetýi boıynsha túzetýler engizildi. Búginde kolledjder oqý-óndiristik sheberhanalarda, sharýashylyqtarda, oqý polıgondarynda shyǵarylatyn taýarlardy sata alady jáne aqy­ly qyzmetter kórsetýge de bolady.

Eńbek kodeksine engizilgen tú­zetý­ler­ge sáıkes, dýaldy oqy­tý kezinde stý­dent­terdiń prak­tıkadan ótý merzimi eńbek óti­line esepteledi. Bul kolledj tú­lekteriniń jumysqa ornalasý múmkin­d­igin arttyrady.

 Grantqa túsýge 2 ret múmkindik berildi

Ulttyq biryńǵaı testileýdi ótkizý tártibine engizilgen ózge­riske sáıkes grant utyp alý úshin talapkerler UBT-ny eki ret tapsyra alady. Máselen, eger talapker sáýir aıynda testileýden ótken bolsa, onyń UBT-ny ekinshi ret birneshe kúnnen keıin nemese mamyr-maýsym aılarynda tapsyrýǵa múm­kindigi bar. Biraq testileýge bir kúnde 2 qaıtara qatysýǵa tyıym salynady.

Pedagogıkalyq mamandyqqa myqty túlekterdi qabyldaý maq­­sa­tynda 2021 jyly UBT-nyń­ shek­ti baly 75 balǵa deıin kóteril­di. Bolashaq muǵalimderdi yn­talandyrý úshin olardyń stıpen­dııalary 42 myń teńgege deıin ósti. Qazir pedagogıkalyq bilim berý baǵdar­lamalary boıynsha oqıtyn stýdentter eń jo­ǵary stıpendııa alyp jatyr.

Vırýsologtardy daıarlaý qolǵa alyndy

Doktorantýraǵa túsý emtıhandary 2021 jyly alǵash ret elek­trondy formatta ótti. Byl­tyr magıstratýraǵa túsý kezinde testileýdiń elektrondy formaty aprobasııadan sátti ótken. Bul mehanızm sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý turǵysynan tıimdi.

Elimizde bıyldan bastap vırýsolog mamandardy daıarlaý qolǵa alyndy. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıver­sı­teti Bıologııalyq qaýipsizdik prob­lemalarynyń ǵylymı-zert­teý ınstı­týtymen birlesip oqytpaq. Vırý­sologııa baǵyty boıynsha magıstranttar men doktoranttar daıarlanbaq.

Prezıdenttiń tapsyrmasyn iske asy­rý sheńberinde elimiz­degi joǵary oqý oryn­dary stý­dentteriniń, magıstrant­tary men doktoranttarynyń shá­kirt­aqy kólemi osy jyldyń 1 qyr­kúıeginen bas­tap artty. Ba­kalavr baǵdarlamasy boıynsha oqı­tyndardyń shákirtaqysy 20%-ǵa, al magıstranttar men dokto­rant­tardyń shákirtaqysy 15%-ǵa ulǵaı­tyldy. Bakalavrda oqıtyn stýdentterdiń shákirt­aqysy 26 186 teńgeden 31 423 teńgege deıin artty.

 Volonter-stýdentterge tólem qarastyryldy

Qazaqstanda volonter-stýdent­ter­di materıaldyq yntalandyrý júıesi engizildi. Endi vo­lonterlik qyzmetpen bel­sen­di aınalysatyn bilim alýshylar atqarǵan eńbegi úshin aq­sha­laı syıaqy ala bastaıdy. Sondaı-aq akademııa­lyq kredıtter eseptelýi múmkin. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tıis­ti normalardy engizdi. Bul sheshim áleýmettik mańyzdy qyz­met­pen aınalysatyn bel­sendi stýdentterdiń sanyn kóbeıtý maq­­satynda qabyldanyp otyr. Mysaly, muqtaj adamdarǵa kó­mek kórsetý, túrli áleýmettik jo­balardy júzege asyrý jáne t.b. Mınıstrlik jastardyń bas­tama­laryna erekshe den qoıyp, olardyń bastamalaryn qoldaıdy. Máselen, endi 20 saǵattyq volon­terlik qyzmet úshin stýdentterge vaýcher túrinde kredıt be­riledi. Bul stýdent oqıtyn jo­ǵary oqý ornynda/bilim berý uıymynda eki akademııalyq kre­dıtti (saǵatty) esepke alýǵa múm­kindik beredi. Sondaı-aq stýdent 20 myń teńge mólsherinde birjolǵy aqshalaı tólem alady. Eger stýdent 50 saǵat jumys istese, oǵan bes akademııalyq kredıt (saǵat) eseptelip, 50 myń teńge tólenedi. Aıta keteıik, volonter-stýdentterge arnalǵan tó­lemder tilderdi oqytý jáne kom­pıýterlik saýattylyq boıynsha repetıtorlyq qyzmet, erek­she bilim berý qajettilikteri bar balalarmen jumys, sonymen birge aýla jáne sport klýbtaryn uıymdastyrǵany, balalar, qarttar jáne múmkindigi shekteýli adamdarmen júrgizilgen áleýmettik jumys, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne basqa da qyzmetter úshin qarastyrylǵan.

 Irgeli zertteý uıymdaryn qarjylandyrý engizildi

Otandyq ǵalymdardyń áleýeti men úlken jetistiginiń dáleli bú­ginde qazaq­standyqtardyń den­saýlyǵy men qaýip­sizdigin qor­ǵaıtyn, baýyrlas elderge ji­beriletin koronavırýsqa qar­sy QazVac otandyq vaksınasynyń «Bıo­­logııalyq qaýipsizdik prob­lemalary ǴZI» ázirlemesi boldy.

«Ǵylym týraly» Zańǵa engi­zil­gen ózgeristerdiń nátıjesinde bazalyq qar­jy­landyrýǵa jetek­shi ǵalymdardyń eńbegine aqy tó­leý engizildi. Buryn ǵa­lymdar ja­laqyny tek konkýrstar ar­qy­ly ǵana alyp, konkýrstyq rásim­der kezinde aqysyz májbúrli dema­lysqa, keıde tipti múlde ju­mys­tan ketken bol­sa, endi je­tekshi ǵa­lymdar turaqty jalaqy alady.

Prezıdenttiń tapsyrma­sy boıynsha ǵylymdy qarjy­lan­dy­rýdyń jańa túri – irgeli ǵy­lymı zertteýlerdi jú­ze­ge asyra­tyn ǵylymı uıymdardy qar­jylandyrý engizildi.

Ǵylymı, ǵylymı-tehnıkalyq jobalar men baǵdarlamalardy memlekettik qarjylandyrý uzaq­tyǵy 5 jylǵa deıin ulǵaıtyldy. 3 jyl ishinde ǵylymı zert­teý­lerdiń qandaı da bir mańyzdy nátı­jeleri týraly aıtý ekitalaı ekeni anyq.

Ulttyq ǵylymı keńesterdiń sheshim­derin apellıasııaǵa berýge bolady. О́ıt­keni bıyldan bas­tap Apellıasııalyq komıssııa engizildi. Buǵan deıin biz gaze­­timizde «Sar­sańǵa salǵan sa­raptama» degen taqyryppen prob­lemalyq maqala jazyp, 2 ǵa­lymnyń biri formaldy tek­seristen ótpeı qalaty­nyn, on­da­ǵy tehnıkalyq qatesin tú­ze­týge múmkindik berilmeıtinin jarııa­laǵanbyz.

Besinshiden, byltyr Memle­ket bas­shysy jyl saıyn keminde 500 ǵalym­dy jetekshi ǵylymı ortalyqtarǵa taǵy­lymdamadan ótýge jiberýdi tapsyrǵan bola­tyn. Osyǵan baılanysty, zańǵa en­gizilgen ózgeristerge sáıkes BǴM ǵyly­mı qyzmettiń erek­sheligin eskere oty­ryp, ǵylymı taǵylym­damadan ótý­diń barlyq normatıvtik bazasyn ázirleýi tıis.