Bıyl jyl enshisindegi jańalyqtar

Qalamger toıy – halyq toıy

Kózi ashyq, kókirek kózi oıaý oqyrman Qasym Amanjolovty qalaı qadirlese, Syrbaı Máýle­novti de sonshalyq qaster tutar edi. Sebebi onyń kez kelgen óleńin oqı qalǵan adam tutanyp keter oq dárideı otty óleńderiniń deminen qan maıdanda aldaspandaı jarqyldaǵan órshil rýhty sezer edi.

Biz keıde aqyndarymyzdyń potensıaldyq qýatyn jyrlaryna qarap emes, jarnamasyna qaraı baǵa berip jatamyz. Ol qate úrdis. Dabyrasy joq aqyn darynsyz aqyn degen sóz emes. Búginde jas býyn Syrbaı Máý­lenov jaıly tolyq biledi desek ótirik aıtqan bolar edik. Aǵa býyn árıne, olardyń jyrla­ryn jastap ósti, jattap er jetti. Bir ǵana «Soǵystan qaıtqan soldat­tarynyń» ózi nege turady?!

Aıtpaǵymyz, sol qazaq jyry­nyń syrly Syrbaıy bıyl ǵasyr bıigine kóterilmek. Mereıli 100 jyldyq dóńgelek datada aqyn tulǵasy aıryqsha nasıhattalsa deımiz.  Biz kóbine Syrbaı Máý­lenovti soǵys taqyrybyna soqqanda ǵana eske alatyndaımyz. Aqyn jyry – onyń barynsha kóp oqylǵandyǵymen ómirsheń. Syrbaı jyryn klassıkter qata­rynan ysyrmaı jas urpaqqa ár kez nasıhattap tur­ǵanymyz jón.

Aqyn týraly 1996 jyly abyz aqyn Muzafar Álimbaevtyń qurastyrýymen «Jyr tulpary, syr suńqary Syraǵań» atty estelikter jınaǵy shyqsa,  2012 jyly  shaıyrdyń  90 jyldyǵyna oraı bes tomdyq jınaǵy baspadan jaryq kóripti.

Áli de aqyn haqynda aıtylar sóz jeterlik. Bıyl Máýlenov mereıtoıy jer-jerde óz deń­geıin­de keńinen atap ótilip, jyl boıy atqarylar josparly ju­mystar Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tikeleı bastamasymen jan-jaqty júıeli júzege asady dep senemiz.

* * *

«Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romany oqyrman arasynda kúni búginge deıin kóp oqyldy. Tipti bir jyldarda mahabbat taqyrybyn arqaý etken shyǵarmany paraqtamaǵan, oqıǵalaryn talqylamaǵan, Er­boldy kinálamaǵan jastar kemde-kem boldy. Al sonaý 1970 jyly baspadan jańa shyqqan kitaptyń qoǵamdy qalaı dúr silkindirgenin biz elestete almasaq ta romannyń respýblıkanyń túkpir-túkpirine jaıylǵan ataǵyn estelikterden oqyp tańǵaldyq.

Shyǵarmanyń el ishinde keń taralyp, oqyrmannyń qoly­nan túspeı oqylýy – jazýshy baqyty deımiz. Al kóziniń tiri­sinde jazýshy baqytyn sezinip hám eńbegi baǵalanýy kez kelgen shyǵarmashyl janǵa buıyra bermeıtin baq. Bıyl osy jazýshy baqyty men baǵy buıyrǵan Ázilhan Nurshaıyqovtyń týǵa­nyna 100 jyl tolady.

Ázilhan Nurshaıyqovtyń bir aty jazýshy-jýrnalıst bolsa, bir aty maıdanger. Talaı bozdaqtyń taǵdyryn oqqa ushyrǵan sum soǵysta Otan aldyndaǵy paryzyn oryndap júrgen qalamger sol kezeńde de jazýdan qol úz­gen joq. О́leńderi men ocherk, pýb­lısıstıkalyq maqalalary maı­dan gazetterinde jarııalanyp turǵan.

Avtordyń shyǵarmashylyq jolyna qarap otyrsaq, zamannyń qıyndyǵyna qaramastan oqtyn-oqtyn jarııalanyp turǵan maqa­la-ocherkter, áńgimeler jınaq­taryn baıqaımyz. Ázilhan Nur­shaıyqovtyń ómir jolyndaǵy sandaǵan eńbekterdi sholyp otyryp, jazýshynyń eńbekqorlyǵyn erekshe baǵalaısyń.

Shyǵarmashylyǵynyń shyr­qaý bıigi kezeńinde jazylǵan «Aqıqat pen ańyz» roman dılogııasy Ázilhan Nurshaıyqovqa 1980 jyly Qazaq KSR-iniń Abaı atyndaǵy Memlekettik syı­ly­ǵynyń laýreaty ataǵy berilgen edi.

Jazýshy-jýrnalıst, Qazaq­stannyń halyq jazýshysy, Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty Ázilhan Nurshaıyqovtyń qazaq ádebıeti men jýrnalıstıkasynda alar orny erekshe. Qalamgerdiń bıylǵy 100 jyldyq mereıtoıy respýblıkalyq deńgeıde atap ótilip, shyǵarmalary qaıta kitap bolyp basylady dep oılaımyz.

Qandaı kitaptar basylyp shyǵady?

Mádenıet jáne sport mı­nıstr­liginiń habarlaýynsha, 2022 jyly memlekettik bıýdjetten jalpy kitap shyǵarý salasyna 1 mlrd 31 mln teńge bólingen. Onyń ishinde memlekettik satyp alý­ǵa bólingen qarjy 300 mln teńgeni quraıdy. Aıta ke­teıik, memlekettik satyp alý­ǵa ótinishter ár jyldyń 1 aq­pan men 1 mamyr aralyǵynda qabyl­danady. Al 2022 jyly 2019-2020 jyldary memlekettik satyp alýmen qabyldanǵan túrli atalym boıynsha 70 kitap basylyp shyǵady. Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıteti Baspa isi basqarmasynyń basshysy Álııa Bekbatyrovanyń aıtýynsha, bıyl budan ózge de jospardaǵy mereıtoılyq jáne basqa da janr­daǵy kitaptar shy­ǵarylmaq.

Aıta keteıik, elimizde qazir kitap shyǵaratyn jalǵyz baǵdar­lama bar. Ol eki baǵyt boıynsha ıaǵnı satyp alý jáne shyǵarý men taratý salalary aıasynda júrgiziledi. Satyp alý baǵytynda avtor quqyǵy 3 nemese 5 jylǵa satyp alynyp, ár baspa tabaǵyna 255 myń teńgeden qalamaqy tóle­nedi. Sondaı-aq avtor baspany ózi tańdaı almaıdy. Al shyǵarý men taratý baǵytynda avtor ózi baspa tańdap (tańdamaǵan jaǵdaıda bas­palar arasynda konkýrs jarııa­lanyp, ıaǵnı tender ótkizildi), kelisimshartqa otyrady.

Eske salsaq, byltyr Mádenıet jáne sport mınıstrligi «Balalar ádebıeti jyly» dep jarııalaǵan edi. Bul bastama jalǵasyn taýyp, jańa bastalǵan 2022 jyl da «Balalar ádebıeti jyly» bolmaq. Iаǵnı osy jyly balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar jaryq kórip, tyń jobalar qolǵa alynady dep senemiz.