О́ner • 18 Qańtar, 2022

Máńgilik saıahatshylar

133 ret kórsetildi

О́ner súıer qaýym Jámılá Tákendi shyǵarmashylyq keńistikte óz úni, óz boıaýy bar, «dástúrli keskindeme» aıasynda sheber jumys isteı alatyn ári ónerdiń osy túrine degen adaldyǵy anyq baıqalatyn konseptýaldy zamanaýı sýretshi dep baǵalaıdy. Qylqalam ıesiniń Á.Qasteev mýzeıinde ashylǵan «Kórý úshin kózimdi jumdym» dep atalǵan kórmesine tańdaýly 100 týyndysy qoıylǵan.

Úlken formattaǵy kenepter sıýjettik-taqyryptyq, kolo­rıs­tik, ıdeıalyq prınsıp boıyn­sha ózara tutasady. Uıanyń, qań­baqtyń, dalanyń, aǵashtyń, tas­tyń beıneleri ózindik leıtmotıv­ke aınalǵan. Obraz qandaı bolsa da, Jámılanyń traktovkasyn­da ol erekshe sımvolıkalyq túsinik­temege, fılosofııalyq oqylymǵa ıe. Domalanǵan seldir qańbaqtar – ýaqyt pen keńistikti eńsere ala­­tyn máńgilik saıahatshylar. Adam obrazyna aınalǵan tastar – ót­kenniń únsiz baqylaýshylary ári bolashaq týraly oılaýshylar. Uıa – qara shańyraqtyń názik te osal beınesi, ómirdiń bastalýy men jal­ǵasýynyń sımvoly. Shetsiz-sheksiz dala – ejelgi tarıhtyń shynaıy ári oıdan shyǵarylǵan sıýjetteri ashylatyn sheksiz ǵala­mat keńistik.

 1

Iá, kórmeniń «Kórý úshin kó­­­zimdi jumdym» dep atalýy te­­­­gin emes. Túrli jaǵdaılarǵa baı­­­­la­nysty sýretshi shyǵar­ma­shy­­­lyqtyń óz ómirindegi baǵa jet­­pes mańyzdylyǵyn naq pa­ıym­­­daǵan betburys kezeńin bas­­tan ótkerdi. Ol úshin ómirdiń ma­­ńyzdy oqıǵalaryn, óz áser­le­rin, estelikterin, refleksııala­ryn pa­­ıymdaý kezinde «ishki kóz­­qarasqa» júginý kórkemdik ózin ózi anyqtaýdyń mańyzdy fak­­to­ryna aınaldy. Dese de shyǵar­mashylyqtaǵy 15 jyldyq úzilis onyń qylqalamyn odan saıyn qýat­tandyryp, jańa tynysyn ash­­qandaı. Búgingi tańda ol kere­met eńbekqorlyǵyn kórsetip, shy­ǵar­mashylyq áleýetin ashýǵa, sóı­tip úılesim men jasampazdyq qýa­nyshyn taýyp, sharasyz toq­tap qal­ǵan kezeńniń esesin qaıta­rý­­ǵa ty­rysatyn sekildi. Kórmege qo­ıyl­ǵan týyndylardyń basym bó­ligi sońǵy eki jylda kenepke túsken.

11

– Onyń kartınalarynda dra­­malyq sıýjetter deısiz be, tip­­ti apokalıpsıstikke deıingi kóri­nis­terge deıin paıda bolady. Av­tor­dyń Aral qasiretin tú­sin­di­rýi nemese qurbandyqqa bara jat­qan otardyń aldaǵy qaı­ǵyly shara­syzdyq kúıi dál osyn­daı trak­tovkaǵa ıe. Birqatar jumystar pandemııanyń jańa jaǵdaıynda salynǵanyna baılanysty ishki alańdaýshylyqqa toly. Túsi – shy­myr, keıde shamadan tys, ol óziniń tanymal «av­torlyq» palıtrasyn tapqan. Jarqyraǵan qyzyl tústiń ekpin­di reńkteri bar kúrdeli gamma kompozısııaǵa dramalyq dy­bys nemese avtordyń aldyna qoı­ǵan mindetterine baılanysty sándik mazmun beredi. Avtordyń ózi qy­zyldy energııany kóp qajet ete­tin tús dep sanaıdy. Qazirgi za­manǵy oqylymǵa ıe bolǵan kóne tańbalar – jartastaǵy beıneler bar kollaj elementteri men oıý-órnek elementteri engizilgen sándik kenepteri bir tóbe. Birqatar kartınalar sýretshiniń basty ke­ıipkerine – kóptegen fýnksııasy bar áıel adamǵa – anasyna, súıik­tisine, jas qyzǵa nemese ómir jo­lynyń basynda turǵan kishkene qyz balaǵa arnalǵan. Kóbinese naq­­ty prototıpterge ıe bolǵan bul beıneler minsiz ári meıirban áıeldiń ujymdyq beınesin ja­saýǵa baǵyttalǵan, – deıdi kór­me jetekshisi, ónertanýshy Eka­terına Reznıkova.

2

Jámıla Táken – keskindeme­niń ko­lorıstik múmkindikterin izdeý­de, shyǵarmashylyq tildiń ózger­meliliginde, qazirgi zaman­nyń ótkir áleýmettik máselelerin kór­­kemdik quraldarmen bildirýge de­gen umtylysta kórinetin eks­perı­menttiń sheberi. Zamana zapy­ranyn dál basyp, búgingi kúnniń oqıǵalaryna beı-jaı qaramaýy onyń qalam qýatynyń azamattyq únin sezdiredi.

5

Jámıla Tákenniń oqıǵaǵa toly ómirbaıany onyń jeke ba­synyń san qyryn ashady. Avtor ómiriniń kóp bóligin oqytýshylyq qyzmetke arnady. Búgingi tańda ol jaqynda ǵana halyqaralyq mártebege ıe bolyp, qyzmeti sońǵy ýaqytta aıtarlyqtaı jandana bastaǵan «Tań Sholpan» áıelder kórkemdik qaýymdastyǵynyń jetekshisi.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady

Aýa raıy • Búgin, 11:35

Búgingi valıýta baǵamy

Qarjy • Búgin, 09:32

Elimizdiń birqatar oblysynda úsik júredi

Aýa raıy • Búgin, 09:18

Arǵymaqtar alamany

Aımaqtar • Búgin, 08:42

Azııanyń úzdigi dep tanyldy

Sport • Búgin, 08:40

Eki oıyn keıinge shegerildi

Sport • Búgin, 08:37

Jan Joandy jeńdi

Sport • Búgin, 08:34

Jeńilisten kóz ashpaı tur

Hokkeı • Búgin, 08:32

Túrik qyzdary top jardy

Sport • Búgin, 08:30

О́nerpaz órender tánti etti

Aımaqtar • Búgin, 08:25

Basty maqsat – qoǵam dertinen arylý

Ekonomıka • Búgin, 08:23

Uqsas jańalyqtar