Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
«О́KM operatory» dep atalatyn kompanııanyń qyzmeti kásipkerler tarapynan ǵana emes, tutastaı qoǵam tarapynan úlken daý týǵyzǵany belgili. Ásirese kádege jaratý alymynyń mólsheri kóptiń kókeıinde júrgen túıtkildi másele edi. Onyń sońy qoǵamdyq qozǵalystardyń paıda bolýyna da ákeldi. Osy jaıttan habardar Prezıdent: «Úkimetke ýtılızasııalyq alymdy toqtatýdy jáne oǵan «О́KM operatory» JShS-nyń ıelik etýine qatysty shara qoldanýdy tapsyramyn. Bul ispen shetelderdegi sııaqty memlekettik uıym aınalysýǵa tıis. Al alymdardyń ózderine kelsek, olardyń mólsherlemesin qaıta qaraý qajet. Bul másele bıznes jáne qoǵam ókilderimen konstrýktıvti túrde talqylanýy kerek. Ýtılalym esebinen otandyq avtomobıl jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýshylarǵa vaýcherler berý máselesi qarastyrylsyn», degen edi.
Osydan kóp uzamaı Úkimet «О́KM operatoryna» qatysty qaýly qabyldady. Muny Úkimettiń baspasóz qyzmeti habarlady. «Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda 2022 jylǵy 18 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynyń keıbir máseleleri týraly» Qaýly qabyldady. Qujatqa sáıkes «Jasyl damý» AQ memlekettik uıymy óndirýshilerdiń (ımporttaýshylardyń) keńeıtilgen mindettemeleriniń operatory bolyp aıqyndaldy. «О́KM Operatory» JShS-niń ýtılızasııalyq alymdy ákimshilendirý jáne tıisti qarajattardy basqarý sheńberindegi qyzmeti toqtatyldy. Ýtılızasııalyq alym qarajaty esebinen qurylǵan aktıvter memleket menshigine berildi. О́ndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemelerin ákimshilendirý fýnksııalaryn memlekettik uıym – «Jasyl damý» AQ oryndaıtyn boldy» delingen Úkimet baspasóz qyzmetiniń habarlamasynda.
Búginge deıin halyqty shýlatyp, qaltasyn qaǵyp kelgen «О́KM Operatory» JShS-niń qyzmetine kelsek, elimizdiń avtokólik naryǵynda paıda bolǵan bul alym áp-sátte shetelden mashına satyp ákelýshilerdi tyǵyryqqa tiredi. Shamasy, halyqtyń «jer astynan jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqty» deıtin sózi osyndaı oqıǵalarǵa arnalyp aıtylsa kerek. «О́KM» «óktemdigine» tap bolǵandardyń biri – Raýan atty azamat.
«Biz Armenııadan kólik ákelgen kezde «О́KM Operatory» quryla qaldy. Árıne, saparǵa shyqpas buryn bárin zerdelep aldyq. Eń aldymen, shetelden mashına satyp ákelýge qatysty Qazaqstannyń zańdaryn tekserdik. Buǵan qosa, Qazaqstannyń ákimshilik tájirıbesi polısııasynyń bastyǵy, polkovnık Tuıaqbaevtyń, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııadaǵy elimizdiń ókili – komıssııa mınıstri Serik Jumanǵarınniń sóılegen sózderin muqııat tyńdadyq. Olar «О́KM Operatorynyń» qyzmeti týraly, kádege jaratý alymy týraly bir aýyz sóz aıtqan joq. Kerisinshe, «Jeńil kólik satyp ákelýge eshqandaı kedergi joq» dep málimdedi. Biz osydan keıin ózimizge nyq senimdi bolyp, Armenııaǵa kólik ákelýge attandyq, ıaǵnı bizdiń taraptan eshqandaı zań buzýshylyq bolǵan joq. Biraq «О́KIM Operatory» JShS degen aıaq astynan shyǵa keldi de, josparymyzdy kúrt ózgertip jiberdi. Bizden kóp qarjy tóleýdi talap etti. Olardyń esebi boıynsha men syrttan ákelgen jeńil kóligim úshin 3 mln 48 myń teńge tóleýge tıis boldym. Bul sumdyq qoı», deıdi Raýan.
Shynyn aıtqanda, mundaı qomaqty alym Qazaqstannan áldeqaıda baı, aıyna 8-10 myń dollar aılyq alatyn órkenıetti elderdiń ózinde joq eken. Máselen, Eýropa elderinde sol kezdegi ýtılalymnyń baǵasy ary ketkende 100 eýro edi. Al Kanadada eski mashına tapsyrǵanyńyz úshin 500-800 dollar aralyǵynda aqsha beredi.
Elimizde Raýan sııaqty opyq jep qalǵan azamattar qanshama?! «О́KM operatorynyń» qyzmetine myńdaǵan adamdardyń ashynǵany anyq. Onyń sońy qoǵamdyq qozǵalystarǵa ulasty. Qańtardaǵy ereýilge shyqqandardyń arasynda osy ýtılızasııalyq alym máselesin kótergender de bar. Osyndaı oqıǵalardyń aqyry elimizde oryn alǵan jappaı mıtıngilerge ulasyp, ony búlikshiler paıdalanyp ketpek te boldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tegeýrindi áreketteriniń arqasynda elimiz bul synnan aman ótti.
Iá, «О́KM operatory» JShS qyzmetinen týyndaǵan elimizdegi ýtılalym baǵasy Batystyń baı elderindegi baǵadan 25 ese kóp bolǵanyn sarapshylar da aıtyp otyr. Mine, osyndaı eshbir elde joq josyqsyz baǵa negizinde «О́KM operatory» JShS jumysyn júrgizgen bes jyl ishinde halyqtan 650 mlrd teńge túsirip úlgergen. Bul qazirgi baǵammen alǵanda 1,5 mlrd dollarǵa teń qarjy. Endi Úkimettiń joǵarydaǵy qaýlysyna sáıkes qarjy memleket qazynasyna túsedi. Iаǵnı jeke qaltalarǵa ketpeıdi. Budan bylaıǵy kezeńderde alynatyn ýtılalymnyń paıdalaný tıimdiligi áldeqaıda jaqsaryp, onyń bıýdjet úshin kómegi kóp bolady jáne ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý isine qyzmet etedi degen senimdemiz. О́ıtkeni Úkimet bul iske operatorlyq etýdi «Jasyl damý» AQ memlekettik uıymyna beker tapsyryp otyrǵan joq.
Sondaı-aq ýtılalymnyń kólemi de qaıta qaralmaq. Prezıdent bul másele bıznes jáne qoǵam ókilderimen konstrýktıvti túrde talqylanýy qajet ekenin atap ótti. Sonymen qatar «Ýtılalym esebinen otandyq avtomobıl jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýshylarǵa vaýcherler berý máselesi qarastyrylsyn» dep Úkimetke naqty tapsyrma da berdi.
Ýtılalym kólemine qatysty talqylaýlar qazirdiń ózinde qoǵamda qyzý júrip jatyr. Sarapshy Nuraddın Sadyqovtyń aıtýynsha, Prezıdent birden eki máseleni qatar sheshti. «Birinshi, ýtılalymdy jeke kompanııadan alyp, memlekettik kompanııaǵa berdi. Bul – óte qýanarlyq jáne quptarlyq is. Ekinshi másele, ýtılızasııalyq alymnyń stavkalaryn qaıta qaraý kerek dedi. Máselen, bul soma Belgııada 84-208 eýro aınalasynda bolsa, Norvegııada – 45 eýro, Japonııada 80 dollardy quraıdy. Sol sııaqty bizde de 80-100 dollardyń aınalasynda bolý kerek. Sonymen qatar júk kólikterine jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryna qatysty ýtılalymdy da alyp tastaý kerek. Sonda bul jergilikti avtoparktiń jańarýyna alyp keledi. Ári júk tasymalyndaǵy logıstıkany kesh bolmaı turǵan kezde óz qolymyzǵa alyp alýǵa múmkindik bermek. Máselen, 2020 jyldan bastap elimizde júk kólikterine arnalǵan ýtılalym engizildi. Negizinen, bul alym sol salada óndiris bolǵan jaǵdaıda ǵana engiziledi. Bizde eshqandaı júk kóligi qurastyrylmaıdy. Biraq aýadan aqsha jasap, ýtılalym alynyp keldi. Sonyń kesirinen elimizde júk kólikteriniń parki eskirip ketti. Sol sebepti de biz ony qaıtadan jańartpasaq, bul másele azyq-túlik qaýipsizdigi degen óte úlken problemaǵa tirelmek» deıdi sarapshy.
Sonymen qatar Nuraddın Sadyqov ýtılalym týraly aıtqan kezde oǵan balama retinde júretin «bastapqy tirkeý» degendi de umytpaý keregin aıtady. О́ıtkeni onyń mólsheri de óte joǵary. Eger qaıta qarap, onyń da kólemin 100-200 dollarǵa túsirer bolsa, bul halyqqa arnalǵan kólikterdiń baǵasynyń arzandaýyna ǵana emes, orta jáne shaǵyn bıznestiń de damýyna, azyq-túlik baǵasynyń arzandaýyna, agrosektorǵa tyń serpin bermek.
