О́ner • 25 Qańtar, 2022

Ǵasyr ájimi

1669 ret kórsetildi

Ǵajaıyp sýretker Jan-Antýan Gýdonnyń ereksheligi nede ekenin bilesiz be? Fransýz revolıýsııasy qaıratkerleriniń psıhologııalyq portretterin jasaǵanynda. Bizdi eliktirgen de osy minezi. О́z dáýiriniń keskin-kelbetin qoladan quıǵan qolóner sheberi ýaqytty aınalyp ótip, qupııalardy talqandady.

Mine, danyshpan Volterdiń músini. Uly fılosof beınesin dál jetkizgen eń jaqsy týyndy esebinde kóńildi elitedi. Volter ýa­qyty taıaǵanyn sezse kerek, mú­sinshiniń keıipkeri bo­lýǵa keli­sedi. Ol kezde aqyl alyby 84 jas­ta edi. Mármár músin avtordyń kıim men te­riniń kúrdeli tekstýrasyn sheber jetkize bilýimen ǵana emes, fılo­­softyń jigerli minezi men ótkir oıyna dóp túsý qabi­letimen de erekshe.

Gýdon oıshyldyń músinin 1781 jyly aıaqtady. II Eka­te­rınanyń tapsyrysymen

2 jyl­­dan keıin týyndy Reseıge jet­kizi­ledi.

Avtor oıshyldar kóne zamannan kele jatqan qubylys dep túısinedi. Sondyqtan Vol­terdi antıkvarlyq stıl­degi kıim­men beınelegendi du­rys kórdi. Osylaısha, bógde fı­lo­sofııalyq beıneni jasaýdy uı­ǵardy. Kıimniń tereń qat­par­larynyń astynda qart adamnyń aryqtyǵy jasyrylady, soǵan qaramastan onyń fıgýrasy symbatty jáne shynaıy áspettelgen.

Gýdonnyń jumsaq, jyltyr matany jasaý tásili kórermendi eriksiz tańdandyrdy. Kárilik tipti uly adamdardy da aıamaı­dy, son­dyqtan Volterdiń sal­byraǵan júzi men jińishke moıyny tereń ájim­derge toly boldy. Bul – sol ǵa­syrdyń ájimi edi. Onyń áljýaz qol­dary ózi otyr­ǵan oryndyqtyń oıyl­ǵan tus­ta­ryn ustaıdy. Keıip­ker­diń ká­rilik meńdegen keıpi aýyr da muńly.

Oqyrman alystan qaraǵanda oıshyl sharshaǵandaı áser qal­dyrady, al negizinde ol óz oıy­nan uzaı almaı otyr. Syrt­qy kóri­nisten fızıkalyq kári­liktiń máner­ligi men álsizdigin baıqaýǵa bola­dy. Volter ómi­riniń sońǵy kúnine deıin jas jigitke tán taza kóz­qaras pen baısaldylyǵyn saqtap qaldy.

Joǵaryda aıtqandaı, mú­sinshi Gýdon barlyq týyndy­sy­na tán sıpat bul shyǵar­ma­synda da bar. Ol uly da­nysh­­pan­nyń psıhologııalyq por­treti­niń tolyq beınesin ja­sady. Qa­rańyzshy, jaratylys­ty tabıǵı etý úshin avtor ózi jumys istegen keskishtiń izin te­gisteýge tyryspaǵan.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar