Nurǵalı Núsipjanov: Qaı zamannyń da tirshiligine ádilet tán bolsa kerek

. Keıde tipti «jarty ǵasyrǵa jýyq jasap kele jatqan osynaý ásem áýen Nurǵalıdaı ánshisine kezdespegende, taǵdyry áldeqandaı bolar edi?», dep uly kompozıtorlardyń ólmes týyndylaryna uzaq ómir syılaǵan ánshi talantyna qurmetiń tipti arta túsedi. Ándi qazaqtyń keń jazıra dalasynyń qyzyldy-jasyldy gúlderindeı túrlendirip, árlendirip, nárlendirip shyrqaǵan Núsipjanovtyń daýysy mýzyka mádenıetindegi bıik deńgeıdiń ólshemindeı óner tarıhynda máńgi qalatyny sózsiz. Jaqynda ǵana 85 jasqa tolyp, sahnada júrgenine 65 jyl tolǵan mereıli belesin atap ótýge ázirlenip júrgen Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nurǵalı Núsipjanovtyń án týraly aıtqan áńgimesiniń áseri tipti bólek. 

– Siz­diń eski ánderińizdiń ózi eń jas tyńdaýshynyń qulaǵyna ja­ǵymdy estiletin ómirsheńdigin joǵalt­paı keledi. Siz án aıtamyn dep úlken sahnaǵa shyqqan tusta talanty birinen-biri asqan myqty ánshiler kóp edi, ortasynan oıyp turyp óz ornyńyzdy belgileý de ońaıǵa soqpaǵan bo­lar. Baǵyńyzǵa qaraı, eń myq­ty kompozıtorlar sizge arnap án jazdy. Búgingideı shymyr shý­maq, móldir mýzyka, taza daýys­­qa sýsap otyrǵan kezeńde kómeski tartyp bara jatqan «aqyn – kompozıtor – ánshi» deı­­tin shyǵarmashylyq úshtik odaq dástúrin qaıta jańǵyrtý múmkindigi bar ma?

– Kompozıtor, aqyn, ánshi, osy úsheýiniń birliginen qurylatyn shyǵarmashylyq odaq dástúri sırek te bolsa búgingi kúni de kezdesedi. Biraq án taýarǵa aınalǵan zamanda, tabıǵatyna, talantyna saı kelmese de, aqysyn kim kóbirek tólese, án sol oryndaýshynyń qanjyǵasyna bókterilip kete barady. Birin-biri ymmen túsinetindeı jaǵdaıda jumys istegen bizdiń aramyzdaǵy shyǵarmashylyq dostyq ózimizben tuıyqtalatyn bolar. Nota – ándegi árip, buǵan qosa, kóńildiń ıirimi degen bolady. Ol ıirimdi notamen belgileý múmkin emes. Ony ánshi tek tiri daýyspen, daýys yrǵaǵymen ǵana jetkize alady. Kompozıtorlardyń meni jaqsy kórgeni olardyń ánin keńirek, tereńirek túsingendigimnen shy­ǵar. Júregin án kernep, jaryp shyǵatyn kezde Nurǵısa aǵam kún demeı, tún demeı shaqyryp alatyn. Taksı ustap, jedeldetip je­­tip barsam, kompozıtordyń ja­nynda ne Qadyr aqyn, ne Tuman­baı aǵa otyratyn. Notaǵa tús­ken áýendi men birden roıalmen oryndap beremin. Daýysty-daýys­syz dybystyń býynmen úıle­sim tabýy, ánniń yrǵaǵy, qaı tusy­nyń qıyspaı turǵany, sózimen úılesim taba almaı turǵan jeri alaqanǵa salǵandaı aıqyn kórinedi. Meniń ándetkenime qaraı Qadyr, Tumanbaı aǵalar qolma-qol án sózin áýenge qarata qaıta-qaıta óńdep jatady. Aǵanyń betine tike qaramaıtyn aýyl tárbıesimen óskendikten «myna jerińiz án yrǵaǵyna kelmeıdi» dep aıtýǵa uıalamyn. Biraq uıalsam da, keıde basymdy qasyp qoıyp, «jap-jas bolyp, birneshe ret jóndetip, sizderdi qınap qoıdym-aý», dep qysyla turyp óz túzetýimdi aıtýyma týra keledi. Sondaı sáttiń birinde Qadyr aǵam: «Eı, Nurǵalı, osy án qazaq halqyna qyzmet etetin bolsa, myń ret túzetýge daıynbyz» deıtin edi jaryqtyq. Uly klassıkterdiń óner aldyndaǵy, halyq aldyndaǵy budan asqan adaldyǵy men jaýapkershiligi keler urpaqtyń boıynda qaıtalana ma, joq pa, men bilmeımin.

– Ánshi retindegi kásibı qy­ryńyzdy Qazaq radıosyn­daǵy mýzykalyq redaktor, bas redaktor degen qyzmetińizdiń tipti jetildire túskeninen habarymyz bar. Qyzmetińizdiń bir qyry jýrnalıstıkamen baılanysty bolǵandyqtan efır tazalyǵy úshin az eńbektengen joqsyzdar...

– Men radıoǵa qyzmetke 1966 jyly keldim. Sol kezdegi radıo-telekomıtettiń basshy­sy Kenjebolat Shalabaev úkimet­tik konsertterden ónerimdi baı­qap júredi eken, «qazaqsha tiliń jatyq, bizge tildi múltiksiz bi­le­tin qyzmetkerler kerek», dep ju­mys­qa shaqyryp edi. Ha­lyq­­tyń rıza­lyǵyna bóle­gen án­shilik ba­­ǵym­dy radıo ashty de­sem, qatelespeımin. Ra­dıo­nyń janynda jeke kásibı estra­da­­l­yq-sımfonııalyq orkestri bol­dy. Onda Dilshat Musabaev, Ve­ne­ra Qarmysova, Lıýsııa Tóleshova, Zeınep Qoıshybaeva, Lakı Kesoglý sııaqty ánshiler jumys istedi. Alǵashynda 4-5 adam otyratyn redaksııany 14-15 qyzmetkerge deıin kóbeıtip, halyq mýzykasy, estradalyq ánder, kameralyq mýzyka, shetel ánderi sekildi bólim­der ashyp, osy salaǵa tikeleı jaýap beretin kásibı bilimi bar maman­darmen tolyqtyryp, olarǵa ba­ǵyt-baǵdar berip, jumysty uıym­dastyryp otyrdyq. Qazaq ra­dıosynyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligi, róli óte úlken boldy. Halyq bizge ımandaı sene­tin. Áldeqandaı án tóńireginde pikirtalas týa qalǵanda, «sen qa­zaq radıosynan estimep pe ediń, ol án bylaı aıtylyp edi ǵoı», degende oı, sóz qaıshylyǵy sol jerden qańtarylatyn. Apta sa­ıyn halyqtan myń-myńdap hat keletin. Tyńdarmannyń biraýyz sózin jerge tastamaı, sol hat­tyń árqaısyna tııanaqty jaýap beretin edik. Efırge shyǵatyn ár­bir án Kompozıtorlar odaǵy­nyń, Jazýshylar odaǵy­nyń, konservatorııanyń, fılarmonııa­nyń 7-8 myqty mamanynan qural­ǵan kórkemdik keńesiniń súzgisinen ótetin. Bul kórkemdik keńes «osy ándi halyqtyń aldynda oryndaýǵa bola ma, joq pa?», degen jalǵyz suraqqa saraptama jasaıtyn eń ádiletti keńes edi. О́kinishke qaraı, bul kúnde mundaı jumys tártibiniń biri de joq. Bul «keshegi kezeń keremet edi, búgingi kúnimiz nashar», degen sóz emes, tek qaı zamannyń da tirshiligine ádilet tán bolsa kerek. Radıodan keıin mýzykalyq redaktor degen jumysymyzdy televızııaǵa baryp jalǵastyrdyq, onda da osy maqsatymyzdan jańyl­ǵanymyz joq. Bul mıllıon­daǵan aýdıtorııanyń aýzy ashylyp ózińe qarap otyrǵanyn sezin­gennen týǵan úlken mádenıet pen jaýapkershiliktiń jemisi edi. Al qazirgi egemendik alǵannan keıin­gi erkindikti keı baýyrlar oıyna kelgendi isteý dep uǵady. Erkin­dik degen jaqsy ǵoı, biraq sol er­kindiktiń ózi elge degen súıis­­pen­shilikpen birigip, tutasyp jatsa, iltıpattan, mádenıetten týyn­­dap jatsa, tipti ǵanıbet bolar ma edi?..

– Siz aıtyp otyrǵan kórkem­dik keńes te, jaýapkershilik te kelmeske ketti ǵoı, biraq tym bol­­maǵanda mýzykalyq máde­nıet­ke qaıta orala alamyz ba osy biz?

– Bul suraq únemi meniń de kókeıimde turady. Efırge shy­ǵatyn mýzykanyń sapasyna jaýap beretin, halyqtyń oıynan shyǵatyn, talabyn oryndaıtyn zaman endi keldi me dep oılap otyrmyn. Ár adam óz isin kásibı bilikpen joǵary deńgeıde atqarsa, ózine degen talaby kúshti bolsa, kóp kemshilikke jol berilmeı, bar dúnıe óz ornynda turar ma edi? Konservatorııada oqyǵan jeti jylymdy eseptemegende, úlken sahnaǵa shyqqanyma bıyl 65 jyl bolady. 65 jyl az ýaqyt pa? Halyqtyń oıynan shyǵý úshin óner adamyna kásibı bilimmen birge, adamgershilik, izdenis, talap, jaýapkershilik deıtin tolyp jatqan qasıet, ishki daıyndyq kerek. Opera teatrynda eki jyl jumys istegenimde, Q.Baıseıitov, Q.Jandarbekov, M.Erjanov, Ǵ.Qur­manǵalıev, B.Tólegenova, R.Baǵ­lanova sekildi óner maıtalmandarynan úırengenim kóp boldy. Bul sańlaqtarmen kúlli Odaq kólemin birge araladyq, sheteldik gastrolderde saparlas bolyp, birge konsertke shyqtyq. Mysaly, Roza Tájibaıqyzynyń án aıtqandaǵy dıksııasy qandaı edi! Syńǵyrlaǵan úniniń tazalyǵyna eshbir asyl teńese almas, ár sózi marjandaı móldirep, júregińdi jylytyp, eljiretip jiberetin. «Bulbul» atanǵan Bıbigúl apaıdyń mánerin tilmen aıtyp jetkizý múm­kin be?! Ermek Serkebaev tý­ǵan jer, Otan týraly ánderin shyr­qaǵanda keýdeńde maqtanysh, pat­rıot­tyq rýh oıanatyn. Mýzyka­lyq mádenıet degen, mine, osy. Ár ánshiden osy tulǵalardyń ánge degen qurmetindeı qurmet izdeımin, amal ne, án de, ánshi de bir kezeńdik bolyp, dańqqa bólene almaı, qysqa merzimdik daqpyrtymen qalyp barady.

Tele-radıoda istegen múmkin­digimdi paıdalana otyryp, Qur­man­bek Jandarbekov, Qanabek Baıseıitov, Asqar Toqpanov, Kenen Ázirbaevpen suhbat júrgizip, tiri daýystaryn taspaǵa jazyp alyp, ózime jeke saqtap qoıǵan edim. Ýaqytpen birge qymbat qazynaǵa aınalatyn tarıhı jádiger retinde tozbaıtynyna senemin. 7000-nan artyq kitabym saqtaýly tur. Maqtanshaq emes edim, biraq meniń keıbir maqtaýly jazýshy dostarymda da kitaptyń mundaı mol qo­ry joq. Bir mýzeıge jádiger bolatyndaı qundy mura mende jetedi.

– Kompozıtordyń bári­ne Shám­shi men Nurǵısa aǵala­ry­myzdyń baǵy buıyra bermesi anyq, talantty, ataqty bola tura, nasıhaty kem bolyp, ataý­syz qalyp bara jatqan kompozıtorlar da bar. Eske alýy kemshin bolyp, «eskerýsiz qalyp barady-aý», dep kimder úshin qynjylasyz?..

– Eńbegi az ba, kóp pe, el ıgiligi úshin qaltqysyz qyzmet etip, sońyna súbeli mura qaldyrǵan jaqsylarymyzdyń eshqaısysyn eskerýsiz qaldy­rýǵa haqymyz joq. Mysaly, kórshi Reseı bir jaqsysy ómirden ót­se, jasaǵan eńbegin aıtyp, qal­dyrǵan mura­syn túgendep, kisiligin de, pendeli­gin de kórse­tip, tutas habarlar túsirip, de­rek­ti fılm daıyndap, jan-jaqty qyrynan tanytyp jatady. Osy máselege kelgende biz salqynqandylyq tany­typ, samarqaý qımyldaımyz. Meniń de Myńjasar Mańǵytaev degen óte saýatty, myqty dosym bolyp edi. Karantınniń kesiri tıip, birtýar kompozıtordyń 80 jyldyǵy óz dárejesinde atal­maı qaldy. Arhıvimde Myńjasar dosymnyń el estimegen keremet ánderi bar edi, sátin kútken sol án­derdi kórermenge tartý etý – paryzym.

Men – baqytty ánshimin. Nur­ǵısa Tilendıev, Áset Beıseýov, Myńjasar Mańǵytaev sııaqty myqty kompozıtorlardyń jeke ánshisi boldym. Olardyń bolmysy ánnen, áýennen turatyn. Kún saıyn jańa án jazatyn. Jaryqqa shyqpaı qalǵany joq, kórkemdik keńesten biri bolmasa, biri ótedi. Asyl azamattar ózegin jaryp shyqqan ólmes ánderiniń kindigin kesýdi maǵan tapsyratyn. Konservatorııada alǵan bilimnen góri ómirden alǵan bilim men osy aǵalarymnan úırengen ónegeniń orny ózgeshe bolyp turady. Meniń sanamda, júregimde olar ólgen joq. Bul kompozıtorlardyń kez kelgen ánin ár qazaq kúni búginge deıin rahattanyp otyryp tyńdaıdy. Mundaıda kózkórgenderdiń kóńi­lin muń basady, kórmegen kórer­menniń ózi naǵyz ánniń nárin jutyp, has ónerdiń qýatyn sezine­di. Halyqqa degen mahabbattan týǵan ánder – máńgilik. Bul ánder eshqashan umytylmaq emes, ǵasyr kókjıekterinen kórinbeı, kómeskilenip qalmaıdy, qazaqtyń ózimen birge áli myń jasaıdy. Men soǵan senemin.

– Birneshe kınotýyndydan siz oryndaǵan ánderdi estip jańa­lyq retinde qabyldap otyrmyz. Kınoǵa qalaı shaqyryldyńyz?

– Ras, «Bizdiń Ǵanı» fılminde meniń oryndaýymdaǵy án paıdalanyldy. Men án aıtamyn, balalar arbanyń ústinde kele jatady. О́te áserli kadr. Oqıǵa órbýine kedergi jasamaı, kerisinshe, fılmniń mazmunyn ashyp tur. Fılmniń mýzykasyn Nurǵısa Tilendıev jazǵan bolatyn. Nuraǵa ekeýmiz 51 jyl dos boldyq. Osy jyldardyń 35-40 jylynda jazylǵan ánderdiń bárin tegis men oryndadym. N.Tilendıev «Qyz Jibekten» bastap, birneshe mańdaıaldy fılmderimizdiń mý­zykasyn jazdy. О́nerimdi syı­laǵany, baǵalaǵany bolar, tek konsertter men sahnalarda ǵana emes, ol kisi meni kıno deıtin ónerdiń úlken salasyna da aralastyryp, keıbir fılmdegi jańa ánderin meniń oryndaǵanymdy qalaıtyn.

– «Nurǵısa Tilendıev «Oty­rar sa­­zy» orekestrimen án oryn­da­ǵysy keletin ánshilerdiń kóp bol­ǵanyna qaramastan, «men» degen marǵasqalardyń ózin án shyrqatpaq túgili orkestrdiń mańaıynan da júrgizbegen» dep el ańyz qylady. Tipti orkestr quramyndaǵy mýzykanttardyń biri notany durys ala almaı, áýendi buzsa, ilese alma­sa, ke­shire qoıýy ekitalaı dese­di. Mi­nezi kúrdeli óner ıesiniń siz­di alabóten jaqsy kórip, «Adalym» dep at qoıyp, aı­ryq­sha qadirleý syry nede?

– «Ulttyq» mártebesi bar orkestrde kem degende 60-70 adam otyrady. Nuraǵańnyń dırıjer retinde estý qabiletiniń myqtylyǵy sondaı, sol alpys adamnyń bireýi baıqamaı basqa bir notany basyp qoısa, jaq eti jybyr etip, sol adamǵa jalt qarap, janarymen jerge tyǵyp jibere jazdaıtyn. Iá, ashýlansa, arynyn tejeý de qıyn bolatyn. Ártistiń ataǵyna, atyna qaramastan «bar, qolyńnan keletin sharýańdy iste» dep qýyp shyǵýǵa deıin baratyn. Kimnen bolsa da absolıýtti kásibılikti talap etetin. Bul talapty ánshiler jaqsy biletinbiz, sondyqtan ár repetısııaǵa atústi qaramaı, ázirlenip baratyn edik. Orkestrge oryndaýshy bolyp kelgen adam asa muqııat bolýǵa tyrysatyn. Jazylǵan daıyn dúnıeni qısaıtyp aıtyp, qııanat jasaýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni ol mýzykany erikkennen jazǵan joq, áýen ońaılyqpen týmaıdy. Tilen­dıev – erekshe jaratylǵan tulǵa, aıta bersem, qyryn da, qasıe­tin de aıtyp taýysa almas­pyn.

– «Adalym» dep sizdi qapysyz tanyǵannan keıin aıtqan bolar, shynynda da, ótirik aıtqan adam emessiz be?

– О́tirikti jany murnynyń ushyna kelgen arty qýys, rýhy álsiz adam ǵana aıtady. О́tirik aıt­qan jerim joq. Shamam kelgenshe ózimniń de, ánniń de, tyńdarman elimniń aldynda da adal boldym. Nurǵısa aǵa da men sekildi ákeden jalǵyz týǵan adam. Ekeýmiz taǵdyrlaspyz. Shetelge uzaqtaý merzimge issaparǵa shyǵa qalǵandaı bolsaq, qushaqtasyp, jylap kóri­sip, shurqyrasyp tabysatynbyz. Keıde az ýaqyt jolyǵyspaı qalsaq, «Nurǵash, kelip ketshi» dep shaqyrady. Tóbem kóringennen «Otyrar sazy» oryndaıtyn me­niń ánderimniń mýzykasymen kerneıletip qarsy alyp, tórt-bes ánniń áýenin aıyzy qanǵansha oryndatyp, sońynda «Maestro» dep orkestrdi tik turǵyzyp, ma­ǵan sálem salǵyzatyn. О́zi de qu­sha­ǵyn jaıyp «Jalǵyzym-aý, saǵyndyryp qaıda júrsiń, Adalym-aý» dep maǵan qaraı umtylǵanda, eljiregen qýanyshym júregime syımaı, tolqyn bolyp keýdemdi tepkileı jóneletin. Mundaı sátterde adýyndy minezdiń izi de qalmaı, úzilgeli turǵan móldir tamshyǵa uqsap ketýshi edi. Jalǵyzdyǵymyz bar, ónerge degen taza kózqarasymyz bar, bári astasyp, ishteı uǵynysýymyz kóp sózdi kerek etpeıtin edi. «Jalǵyzym», «Adalym» degen eki aýyz sózde kitapqa syımaıtyn mazmun jatatyn. Qarym-qatynasymyz aǵaly-inili adamdardaı qaltqysyz boldy. Oıynan shyǵýǵa, shamam kelgenshe, oıyna oı qosýǵa tyrystym. Osyny Nuraǵam da jaqsy túsindi.

 Shámshi aǵamen de dostyǵym osylaı boldy. Ol kisi sahnada oryndalmaǵan, sııasy keppegen sý jańa ánderiniń sońǵy núktesin qoıa sala bizge, Qazaq radıosyna alyp keletin. «Nurǵash, úlken amanat arqalaǵan ánimdi óz qolymmen tapsyraıynshy dep ákep turmyn» dep nota jazylǵan qaǵazdy qolyma ustatyp jatyp: «seni kórgim keldi ǵoı», dep aqyryn ǵana sybyrlap qoıatyn qaıran aǵam. Kompozıtorlar odaǵyn basqarǵan, meniń mınıstrim bolǵan Erkeǵalı Rahmadıev aǵam da kezdesken jerde «Tilendıeviń bar, Qaldaıaqovyń, Beıseýoviń bar, bilemin, al meniń ánderimdi qashan oryndaısyń?», dep kóńil bazynasyn jasyrmaı aıtyp qalatyn. Birde Erkeǵalı aǵa «Aınalaıyn, Nurǵalı! Osy ánimdi óziń oryndasań» degen tildeı qaǵaz jazyp, notaǵa túsirilgen bes-alty ánin Odaqtyń hatshy qyz­metkerinen berip jiberipti. Ol hat meniń arhıvimde áli saqtaýly tur.

– Aǵa, sizge dástúrli sa­ýal qoıa­ıynshy: sizge ánniń sózi mańyz­­dy ma, áýeni me?

– Ár ánniń shyǵý tarıhy bar desek, onyń taǵdyry da bolady. Ánniń ózegi – sózi. Ánshi de, kompozıtor da tyńdap otyrǵan adamǵa áser etetin, júregine jetetin mý­zy­ka jazýdy murat tutqanda, al­­dy­men mátin sózine mańyz be­redi. Án úshin jaýapkershilikti shyǵarmashylyq odaqtaǵy úsheý birdeı arqalaıtynyn sóz basynda aıttym. Avtor aıtaryn aıtty, al kompozıtor ony qalaı jet­kizedi? Meniń bilýimde, «osyndaı taqyrypta óleń jazylsa» dep kóp jaǵdaıda kompozıtorlar aqynǵa tapsyrys beretin. Nuraǵamnyń Muqaǵalı, Qadyr, Tumanbaı aqyndardy janynan tastamaı, jumyr ánge aınalǵansha birge jumys isteýi sondyqtan. Fı­larmonııadaǵy kabınetime Nu­ra­ǵa­m­nyń qylqalam sheberiniń shabytynan týǵan qolyn sermep turǵan minezdi portretin ilip qoıdym. Ilgim kelse, basqa da uly tulǵalarmen ıyq túıistirip túsken sýretim jetedi, biraq men jumysqa kelip-ketkende, osy sýretten aǵamdy kórgende ol maǵan jol siltep, ómir súrýge, ózderinen qalǵan ónerdi dáriptep, damytýǵa tapsyrma alyp turǵandaı sezimde bolamyn.

– Siz sonaý jasyraq kezińizde qol jetkizgen Komsomol jas­tar syılyǵynan bastap, Qa­zaq­­stannyń halyq ártisi, Mem­le­kettik syılyqtyń laýreaty se­kil­di birqatar marapattyń ıesi­siz. Osylardyń ishinde siz úshin mańyzdysy qaısysy? Bál­kim, biz bilmeıtin budan da baǵa­lyraq syılyǵyńyz bar bolar...

– Bul marapattyń bári de azdy-kópti eńbektiń jemisi ǵoı. О́z basym ustazdyq qyzmetimdi bárinen joǵary qoıamyn. Professor degen ataqty alǵan soń shákirt aldynda parasat deńgeıińdi kórsetip, sol údeden shyǵýǵa tyrysý kerek. О́nerimdi baǵalap, senim artyp syılaǵan soń meniń de buǵan jaýapkershilikpen qaraǵanym jón bolar. Sahnada oryndaǵan ánimdi súıip, halyqtyń shyn kóńi­limen qurmettegeni, men úshin marapattyń eń bıigi. Ataq pen abyroıdy surap alsań, ebin taýyp satyp alsań, ol qýlyqty da senen góri halyq jaqsyraq bilip otyrady. Sondyqtan adaldyq bárinen joǵary turady.

– Sońǵy ret sahnaǵa qashan shyqtyńyz, aǵa?

– Shúkir, attan áli túskem joq, sahnadan syrt qalǵam joq. Elge koronavırýs degen páleket kelgeli josparlaǵan gastrolimizdiń toqtap qalǵany bolmasa, shaǵym aıtýǵa quqym joq. Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptary orkestrimen 30 jylǵa jýyq jumys istedim. Qazir Jambyl atyndaǵy fılarmonııanyń ánshisimin. Munda da N.Tilendıev óz qolymen qurǵan «Otyrar sazy» orkestrimen jumys isteımin. Irgeli eki ujymnyń arasynda on jyldaı «Qazaqkonsertte» jumys istep, «Jazıra» atty ult aspaptar ansamblin qurdym. Sonda meniń bar ómirim sahnada ǵana ótip keledi.

– Sizge biz ánshi dep qana qa­raı­myz, al sizdiń eskerilmeı, elen­beı kele jatqan erlik-er­mek­terińiz de bar eken. Baǵban eken­siz. 12 gektar jerge baq egý – úl­ken eńbek. Osy baqtyń jaıyn biletinder sizdiń sýretshilik, sáý­letshilik qyryńyzǵa da súısi­nip jatady...

– Almaty men Taldyqorǵan­nyń arasyndaǵy Kerbulaq deıtin aý­dan­nyń «Dolanaly» degen aýy­ly meniń týǵan jerim. Almatyda oqyp júrgen stýdent kezimde 1-kýrsty aıaqtaı sala, kanıkýlda júrip aıaǵymmen ılep, samannan kirpishin quıyp, kelesi jyly áke-sheshemniń jınap qoıǵan aqshasyna shatyryn alyp, tap ertegidegi qustyń uıasyndaı shaǵyn ári ádemi úı turǵyzǵan edim. Bir kirpishi mújilmeı, bir synyq sylaǵy túspegen kúıi sol úı áli tur. Men 3-klasta oqyp júrgende «atadan mal qalǵansha, tal qalsyn» dep ákem ekeýmiz al­ma aǵashyn otyrǵyzdyq. Jalpy, al­ma aǵashynyń ǵumyry 30-40 jyldan aspaıdy. Men keshe 85 jas­qa toldym, al meniń on jasymda otyrǵyzylǵan sol alma aǵash­tarynyń jemisi áli tógilip tur. Almalary iri-iri, aýyldaǵy bala-shaǵa, baýyrlarym qyzyǵyn kórip otyr. Byltyr aýylǵa arnaıy baryp alǵysymdy aıtyp, baǵymnyń 75 jyldyq qýanyshyn atap ótip keldim.

Aýyldaǵy ákim-qara aǵaıynmen kelise otyryp, 12 gektarǵa baqtyń jobasyn ázirlep, Almatydan Je­tisý jerinde ósýge beıim birqa­tar aq qaıyń, terek sekildi aǵash túrlerin, dolananyń birneshe sor­tyn, al baq ishine alma, almurt aǵash­tarynyń túrli sorttaryn sa­typ alyp, aparyp ektik. Aldyn ala syzbasyn jasap, aǵashtardy osy shemaǵa saı ornalastyrdyq. Qasıetińnen aınalaıyn Jetisýdyń túgin tartsa, maıy shyǵatyn qunar­ly topyraǵyna shybyq shanshysań, máýeli báıterekke aınalyp sala beredi ǵoı, qalaı ǵana súımeısiń, qalaı ǵana tabynbaısyń? Bul baqty egýdegi maqsatym, aýylymnyń adam­­dary, ósip kele jatqan balalar jemisin jep, kóleńkesin saıalap, ıgiligin kórsin degen nıetten týdy. Átteń, der kezinde jetpegen sý tapshylyǵyna baılanysty biraz aǵashtarym qýrap qaldy. Alaıda jersinip, tamyryn tereńge tartyp, boılap ósip kele jatqan baǵymdy kórip, kóńil toǵaıtamyn. Myń shúkir.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,