Gendik ınjenerııa salasynyń mamandary aldaǵy 50 jylda dúnıejúzi azyq-túlik tapshylyǵyn tartýy múmkin ekenin aıtady. О́ıtkeni tabıǵı qor azaıyp barady. Azyq-túlik jasandy jolmen kóbeıtilip jatyr. AQSh, QHR sııaqty elderdiń gendik modıfıkasııalanǵan ónimderge kóbirek den qoıa bastaýy da sondyqtan. О́ıtkeni bir aǵzanyń genine bógde bir aǵzanyń genin engizip, shaǵylystyrý arqyly jasalǵan ónim sýyqqa úsimeıdi, ystyqqa buzylmaıdy. Demek, jaramdylyq merzimi uzaqqa baratyn ónimderdi kóp kúnge tutynýǵa bolady. «Mahabbat pen ashtyq álemdi bıleıdi» demekshi, osy gendik túrlendirilgen ónimderdiń áý bastaǵy maqsaty da adamzatty ashtyqtan qutqarý úshin shyǵarylǵan edi.
Tamaq qoryn molaıtý úshin oılap tabylǵan tásildi qazir jer sharynyń bári derlik qoldanady. Muny endi azyq-túlik tapshylyǵyn aldyn alýdyń bir qadamy dep túsinýge bolady. Qazir kóptegen memleket taǵamdy únemdeýge kóship jatyr. Mysaly, Fransııa tamaqty dalaǵa tastaýǵa jáne azyq-túlikti jaramdylyq merzimi bitkenshe ustap turýǵa qatań tyıym saldy. Zań buzýshylar ákimshilik jazaǵa tartylyp, aıyppul tóleıdi. Aıtalyq, azyq-túlik satatyn saýda úıleri men dúkender taǵamnyń qoldanylý merzimi bitpeı turyp, muqtaj jandarǵa úlestirýi tıis. Eger ónimniń syrtqy qaptamasyna nuqsan kelse de ondaı taǵamdy tegin taratýy kerek.
Fransııa saýda salasyndaǵy mundaı zań qabyldaǵan alǵashqy el bolyp otyr. Zań qabyldaýshylardyń pikirine qaraǵanda, mundaı zań kemi 10 mln adamdy azyq-túlikpen qamtamasyz etýge yqpal etedi.
Byltyr Qytaı da tamaq qaldyǵyn tastaǵandarǵa aıyppul salatyn zań engizdi. Bul qadamǵa olar amalsyz bardy. О́ıtkeni qytaılar da qazaqtar sııaqty asta-tók dastarqan jasap, dámdi tamaqtanǵandy táýir kóredi. Bul olar úshin – ysyrapshyldyq emes, baılyq pen toqshylyqtyń belgisi. Alaıda sońynda jelinbeı qalǵan tamaq qaldyqtary qoqysqa tastalady. Júz mıllıondaǵan halyqty qalaı asyraımyz dep basy qatqan Qytaı bıligi 2020 jyldan bastap naqty áreketke kóshti. О́ıtkeni dál pandemııa kezinde azyq-túlikti únemdeý, ysyrapshyldyqqa boı aldyrmaý asa mańyzdy edi. Osyǵan baılanysty meıramhanalar men dámhanalarda arnaıy aksııalar ótti. Qoǵamdyq oryndarǵa tamaqtanýǵa kelgenderdi tamaqqa azyraq tapsyrys berýge úgitteý bastaldy. Qytaı daıashylary meımandardan burynǵydaı «taǵy qandaı taǵamǵa tapsyrys beresiz?», dep emes, «Múmkin, bul tapsyrǵanyńyz da jetkilikti bolar...», dep suraıtyn boldy. Osylaısha, tamaqty ysyrap etetinderge qarsy arnaıy zań qabyldanyp, qujat byltyr sáýir aıynda kúshine endi.
Azyq-túlikti únemdeý úshin Qazaqstanda da mundaı aıyppul túrin engizý kerek shyǵar, bálkim. Ásirese, qalalyqtar tamaqty kóp ysyrap etedi. Qoqys jáshigine tastalyp, jerde shashylyp jatatyn tamaq qaldyqtary – sonyń kórinisi. Buryn ájelerimiz «obal bolady» dep nan qoqymyna deıin tastatqyzbaıtyn. Jerde taǵam qaldyǵy shashylyp jatsa, «toqshylyqtyń da bir ashtyǵy bolady, jerge tastaýshy bolmańdar», dep aıaq astynan alyp, joǵary qoıyp jatatyny esimizde. Qazirgi úlkender balalaryna, nemerelerine sol jaqsy qasıetti úırete me eken?!
Islam dininde de ysyrapshyldyqty qup kórmeıdi. «Ishińder, jeńder, sadaqa berińder jáne kıinińder, biraq ysyrapshyldyq pen dandaısýǵa jol bermeńder», delingen sharıǵatta.
Qazaq – bolmysynan qonaqjaı halyq. Bir qonaq kelse, barymyzdy aýzyna tosyp, asta-tók dastarqan jasaımyz. Halqymyz artylǵan taǵamdy tastamaýdyń da jolyn oılastyryp qoıǵan. Mysaly, sarqyt berý dástúri sodan qalǵan. Bul – úıdiń dáminen aýyz tısin degen syılastyq qana emes, ysyrap bolmasyn degen nıet te. Al qazir sol qonaqjaılyǵymyzdyń sońy ysyrapshyldyqqa ulasyp jatyr. Sondyqtan qazaqstandyqtardy tamaqty qalaı bolsa solaı tastamaý, azyq-túlikti únemdeýge úgitteıtin arnaıy sharalar, aksııalar qajet-aý. Qanshama tamaqty obaldy qylyp qoqysqa aparyp tastaıtyndarǵa aıyppul qarastyrylsa da artyq emes.
