Bul jol 1975 jyly paıdalanýǵa berilgen. Kezinde Qazaqstandaǵy sapaly joldyń biri edi. Alaıda jarty ǵasyrǵa jýyq merzimnen beri oǵan birde-bir ret kúrdeli jóndeý jumysy júrgizilmegen. Jol sapasynyń nasharlaýyna tranzıttik júk kólikteriniń kóbeıgeni sebep bolǵan. Qazir bul jolmen júrý múmkin emes. Sondyqtan shuryq tesik joldy jańǵyrtý máselesi bıik minberden talaı ret kóterildi. Biraq halyqaralyq mańyzy bar jol áli tolyq jóndelgen joq.
Kezinde Atyraý oblysy ákiminiń birinshi orynbasary bolǵan, qazir Parlament Senatynyń depýtaty Ǵumar Dúısembaev óńirdegi joldardyń syn kótermeıtin jaǵdaıǵa jetkenine alańdaýshylyǵyn bildirip otyr. Mundaı jaıt turǵyndardyń renishin týdyrary daýsyz.
– Bireýler Atyraý oblysynda aqsha kóp, munda barlyq problema sheshilgen dep oılaıdy. О́kinishke qaraı, jol sapasy boıynsha óńirler arasynda sońynan sanaǵanda úshinshi orynda tur. Qazir Atyraýdan Reseıdiń Astrahan óńirine qatynaıtyn jol qurylysy ertegige aınalyp otyr. Prezıdent hattamasynda bul joldy 2021 jylǵa deıin bitirý kerek dep jazylǵan. Biraq jol salynyp jatqan joq. Toqtap tur. Turǵyndardyń 300 shaqyrym joldyń zardabyn tartýyna ne sebep? Kimnen kemshilik ketti? – deıdi senator.
Atyraýdan Reseı Federasııasynyń shekarasyna deıingi joldyń jalpy uzyndyǵy – 277 shaqyrym. Bul – «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatqan eki baǵyttaǵy joldyń biri. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev atalǵan joldy jóndeýdiń ekinshi kezeńi sozylyp ketkenin jasyrmady.
– Munyń mynadaı sebebi bar. Joldy jóndeýden ótkizýge baılanysty jobany Semeıdegi jol jobalaý ınstıtýty jasaqtady. Sol ınstıtýt mamandary jergilikti jerdiń topyraǵyn qurylysqa paıdalanýǵa qosqan. Bul jobalyq-smetalyq qujattamada eskerildi. Alaıda jumys bastalǵanda topyraq sapasy jol qurylysyna jaramaıtyny anyqtaldy. О́ıtkeni topyraqtyń quramynda tuz, gıps bar. Merdiger kompanııa basshylary mundaı topyraq jol qurylysyna paıdalanǵan kezde onyń sapasy bolmaıtynyn aıtyp otyr. Sondyqtan ınstıtýt jazaǵa tartylyp, óz qarajatyna qaıtadan jobalyq-smetalyq qujattama ázirledi. Byltyr bul qujattama saraptamadan ótti. Jol qarajaty tolyq kózdelgen. Kelesi jyly joldy jóndeý jumysyn tolyq aıaqtaý josparlanyp otyr, – deıdi mınıstr.
О́ńirde bas aýyrtar máselege aınalǵan «Qulsary – Muqyr» baǵytyndaǵy jol da bar. Osy máselege baılanysty senator Ǵumar Dúısembaev Úkimet basshysynyń atyna depýtattyq saýal joldaǵan: «Azııa damý banki arasynda kelisim jasalyp jatqany, únemdelgen qarajatqa atalǵan joldy salý bastalatyny aıtylǵan edi. Sodan beri úsh jyl ótti. Jol qurylysynyń negizdemesi jasalyp bitpegen. 24 mlrd, 48 mlrd teńge úndemdelip jatyr. Jol qurylysyn bastaımyz», dep edi Úkimet basshysy. Jumys áli bastalǵan joq. Endi sońǵy berilgen aqparatta qurylys jumystary 2025 jylǵa qaraı yǵystyrylǵany aıtylady. Nege?», deıdi Ǵ.Dúısembaev.
Mınıstr Qaıyrbek О́skenbaevtyń aıtýynsha, «Qulsary-Muqyr» jolynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi saraptamadan ótkizilip jatyr. Bul osy jyldyń naýryzynda aıaqtalady. Sodan keıin jobalaý jumystary, qarjylandyrý kózi anyqtalady. Barlyq is-shara aıaqtalǵannan keıin jol qurylysy 2024, ne 2025 jyly bastalady.
Sondaı-aq 519 shaqyrymdyq «Atyraý – Oral» jolyn qaıta jóndeý máselesi týyndap otyr. Taǵy da mınıstrdiń málimetine súıensek, Atyraý oblysynyń aýmaǵynda bul joldyń 184 shaqyrymy bar. Bıyl joldyń jobasy ázirlenip, kelesi jyly qurylys jumystaryn bastaý kózdelipti. Joldyń Atyraý oblysynyń aýmaǵyndaǵy bóligin salýǵa 100 mlrd teńgeden astam qarajat qajet. Bul qarjynyń 90 mlrd teńgesi basqa jobalardan bosatylyp tur.
Jóndeý jumystary bastalǵanymen, saǵyzdaı sozylyp, qashan aıaqtalary belgisiz taǵy bir jol bar. Bul – «Inder – Qarabaý – Mııaly – Saǵyz» joly. Parlament Májilisiniń depýtaty Dúısenbaı Turǵanovtyń pikirinshe, bul joldy jóndeý qarjynyń tapshylyǵynan toqtap qalǵan.
– Jol jóndeý jumysynyń bastalǵanyna 4-5 jyl boldy. Áli bitpedi. Sebep – qarjynyń tapshylyǵy. Bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 8 mlrd teńgeniń 2,4 mlrd teńgesi ǵana bólindi. Bul joldyń jóndeýin aıaqtaý úshin 10 mlrd teńge kerek degen esep bar. Sonda 80 shaqyrym joldy 10 jyl jóndeımiz be? – deıdi Dúısenbaı Turǵanov.
Buǵan oraı mınıstr Qaıyrbek О́skenbaevtyń aıtar ýáji basqasha eken. Merdigerler jumysyn jaqsy atqaryp otyr. Qazir bul joldyń jóndeýin jalǵastyrýǵa 9,5 mlrd teńge kerek bolyp tur. Ony naýryz aıynda bıýjetti naqtylaý josparyna usynbaq. Biraq atalǵan joldy jóndeýdi jalǵastyrýǵa qarjy bólýdi Úkimet qoldaı ma, joq pa? Mine, másele osynda. Qajetti qarjy bıyl bólinbese, kelesi jyly qaıta qarastyrylmaq.
Jol qurylysynan habary mol mamandar merdigerlikke tartylǵan kompanııalarmen kelisimshart jasalǵannan keıin dızel men qurylys materıaldarynyń baǵasy kóterilip ketetinin alǵa tartady. Bul jol qurylysynyń shyǵynyn ósirýge negiz bolmaı ma? Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń orynbasary Berik Kamalıevtyń deregine súıensek, bir shaqyrym joldy salýǵa jumsalatyn qarajat kólemi onyń sanatyna baılanysty anyqtalady. Máselen, elimizde 1-sanattaǵy joldardyń bir shaqyrymyna 4 mln dollarǵa deıin qarjy jumsalady. Al bir shaqyrymyna 1 mln dollar shyǵyndalatyn joldar 3-sanatqa jatady. Joldardyń sanatyn onymen ótetin kólikterdiń sanymen baılanystyrýǵa bolady.
– Bir baǵyttaǵy jolmen táýligine 10 myń kólik ótetin bolsa, onda mundaı jol 1-sanatty jáne 4 jolaqty úlgimen salynýǵa tıis. Máselen, «Atyraý – Oral» joly, Atyraýdan Dossorǵa qatynaıtyn jol 1-sanatty bolýy kerek. Al Aqtóbeden Qandyaǵashqa baratyn 110 shaqyrymdyq jol 1-sanatqa jatady. Sondaı-aq 2-sanatty joldarǵa ketetin shyǵyn kólemi 2,5 mln dollarǵa deıin jetedi. Qazir jol jabyndysynyń qalyńdyǵyna ózgertý engizildi. Kezinde Almatydan elordaǵa deıin salynǵan joldyń qalyńdyǵy 40 santımetr bolǵan edi. Endi salynyp jatqan joldardyń qalyńdyǵy 80 santımetrge jetkizildi. Jol tabany tóselgen soń úsh qabat asfalt jabyndysy salynady. Sondyqtan joldy salýǵa ketetin qarajat osyndaı sebepterge baılanysty esepteledi, – deıdi mınıstrdiń orynbasary.
«Bárin aıt ta, birin aıt» demekshi, Atyraý oblysynyń turǵyndary tegis joldy taǵy da túsinde kóretini daýsyz. О́ıtkeni bıyl jóndeý júrgizilip jatqan joldar paıdalanýǵa berilmeıtini anyqtalyp otyr. Al «Qulsary – Muqyr» baǵytyndaǵy joldyń qashan jónge keleri áli belgisiz.
Atyraý oblysy
