Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Agenttik taldaýshylarynyń aıtýynsha, munaı baǵasy men koronavırýstan týyndaǵan qıyndyqtarǵa myǵym bıýdjet jáne syrtqy balans sátti tótep bere bildi. Sondaı-aq munaı satýdan túsken tabysty jınaqtaý arqyly qarjylyq ıkemdilik te oń baǵalaýǵa ıe boldy. Tıisinshe, shıkizat taýarlaryna degen táýeldilik, joǵary ınflıasııa jáne ekonomıkalyq saıasat negiziniń durys damymaı otyrǵany da eskerilgen. Jaqsy men jamannyń arajigin asha otyryp, halyqaralyq agenttik «turaqty» deńgeıin berip otyr.
Agenttik qańtarda bolǵan búlik saldarynan eldiń saıası táýekeliniń áli de joǵary kúıde ekenin jáne ortamerzimdi traektorııada belgisizdik saqtalyp otyrǵanyn aıtady. Olardyń málimdeýinshe, Qazaqstannyń kúshti táýelsiz syrtqy rezervteri el reıtıngine jaqsy qoldaý bildirip tur.
«Memlekettik munaı qoryndaǵy jáne Ulttyq banktegi jıyntyq syrtqy aktıvteri 2021 jyldyń sońynda IJО́-niń 46 paıyzyn qurady. Al taza sheteldik táýelsiz aktıvter (SNFA) 36,6 paıyzdy qurady. Munaıdan túsken joǵary tabys ta balans ornyqtylyǵyn saqtap, ekonomıkaǵa qosymsha qoldaý bildirýde. 2022 jylǵy bıýdjette áleýmettik shyǵyndar kóbeıe túspek. Biraq resmı organdar bıýdjetke energetıkadan túsetin kiristerdiń burynǵydan joǵary bolýyna baılanysty memlekettik bıýdjet tapshylyǵynyń (IJО́-niń 3,3 paıyzy) maqsatty kórsetkishin ózgertpeı otyr. Qazirgi bıýdjet munaıdyń barreline 60 dollar kezinde bekitilgen. Fitch 2022 jáne 2023 jyldary tapshylyq IJО́-niń 2-3 paıyzy kóleminde bolady dep boljaıdy. 2021 jyldyń sońynda memlekettik qaryz IJО́-niń 22 paıyzyn qurady», dep jazady agenttik.
Agenttik el reıtıngine jaǵymsyz áser beretin faktorlar retinde mynalardy tizbeleıdi:
- Saıası jáne áleýmettik tolqýdyń qaıta bastalýy, mundaı jaǵdaı ishki áleýmettik, qarjylyq jáne makroekonomıkalyq turaqtylyq úshin úlken táýekel týdyrady;
- Shıkizat taýarlary baǵasynyń kúrt ósýine baılanysty táýelsiz balanstyń nasharlap ketýi;
- Ekonomıkalyq saıasattyń álsireýi.
Al jaǵymdy áser retine myna faktorlardy ataıdy:
- Ekonomıkalyq saıasat jáne ınstıtýsıonaldyq potensıal negiziniń ári qaraıǵy nyǵaıýy;
- Aldaǵy ýaqytta fıskaldyq jáne syrtqy rezervterdiń qurylýy;
- Ishki básekeni kúsheıtip, jeke sektor ósimin arttyryp, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa múmkindik beretin iskerlik orta jaǵdaıynyń jaqsara túsýi.
Inflıasııa da únemi uqsas kórsetkishterden asyp túsip otyrdy jáne 2021 jyly ortasha 8 paıyzdy qurady.
«2020 jyldyń basynan beri ol Ulttyq banktiń 4-6 paıyzdyq maqsatty dıapazonynan asyp ketti jáne ınflıasııamen kúres negizgi saıası basymdyqqa aınaldy. AQSh pen Eýropanyń Reseıge sanksııalar salýy teńgege de soqqy bolyp tııýi yqtımal», dep málimdeıdi agenttik. Bul rette halyqaralyq agenttik sarapshylary bıyl jyl sońynda ınflıasııa deńgeıi 7 paıyz mólsherinde bolady jáne 2023 jyldyń aıaǵyna qaraı maqsatty dálizge oralady dep kútedi. Sonymen qatar jumys istemeı turǵan nesıe deńgeıiniń 2020 jyldyń sońyndaǵy 6,9 paıyzdan 3,3 paıyzǵa deıin tómendegenin atap ótedi.
Agenttik Fitch sarapshylary elde bolǵan qolaısyz jaǵdaı bank sektory kórsetkishterine keri áser etpeıdi dep sanaıdy. 2021 jyldyń sońyndaǵy kórsetkishter boıynsha bank kapıtaly 23,4 paıyzdy qurady jáne qarjy ınstıtýttary úlken ótimdilikke ıe.
«2021 jyly nesıe kólemi kúrt ósti. Ásirese, ıpotekalyq nesıe. Biraq qoldaý sharalarynyń qysqarýy jáne bir rettik zeınetaqy tólemin paıdalaný nesıe ósimin tejeıdi. Fitch ekonomıkalyq ósim 2021 jylǵy 4 paıyzdan 2022 jyly 3,9 paıyzǵa tómendeıdi dep kútedi. Tártipsizdiktiń ekonomıkaǵa tikeleı áseri úlken emes. OPEK+ kelisimine sáıkes munaı óndirý kólemi de artady. Iri energetıkalyq jobalar aıasynda 2023 jylǵy ósimge ınvestısııa da úlken úles qospaq. Teńiz ken orny jobasynyń keńeıýine baılanysty munaı óndirýdiń artýy 2024 jyly bastalady jáne bul ósimge, bıýdjettik jáne eksporttyq túsimge oń áser etedi», dep jazady Fitch.
