el damýynyń izgilikti qadamdaryna jol ashatyn jáne ishki-syrtqy turaqtylyqty qamtamasyz etetin mańyzdy sıpatqa ıe bolyp otyr
Búgingideı kúrdeli jahandyq básekelestik jaǵdaıynda ózara yntymaqtastyqtyń, beıbit qatar ómir súrýdiń qadir-qasıetin baǵalaı bilýdiń, tarıhı, dástúrli qundylyqtarymyzdy óskeleń urpaq boıyna uıalata bilýdiń máni zor. Kúdik pen úmitke toly jahandyq ózgerister ýaqytynda adamzattyń aqyl-oıy ortaq úıimiz – Jer sharynyń tutastyǵyn, ony mekendegen halyqtardyń amandyǵyn sát saıyn tileýli. Olaı deıtinimiz, tutas elder men aımaqtarda qaqtyǵystar kóbeıip, onyń arty bir-birine qarý kezengen qandy soǵystarǵa jalǵasyp, geosaıası jaǵdaı ýshyǵyp tur. Buǵan qashan aıaqtalary belgisiz ekonomıkalyq daǵdarystardy qossaq, qordaly máselelerdiń qatary qalyń kórineri ras. Osyndaıda beıbitshilik pen kelisim ıdeıalarynyń, jahandyq konfessııaaralyq únqatysý alańdarynyń mańyzdylyǵy men ózektiligi tipti arta túsedi. Ashý-yzany sabyrǵa, órekpigen kóńildi aqylǵa jeńdirgende ǵana ózara túsinistik, taǵattylyq saltanat quryp, adamgershilik normasymen esh syıyspaıtyn kóleńkeli áreketterge tyıym salynary anyq.
Jurtshylyqty din atyn jamylyp, dúrbeleńge salyp júrgen, osylaısha turaqtylyǵymyzǵa úlken qater tóndirip otyrǵan lańkesterdiń is-áreketteri de alańdatpaı qoımaıdy. Olardyń adamnyń aza boıyn qaza qylatyn qanquıly qaskóılikteri jaıly ondaǵan mysaldar tizbeleýge bolady. Somalıdegi on ekide bir gúli ashylmaǵan balǵyndardy qyryp salǵan qandy oqıǵany eske alsaq ta jetkilikti. Shynaıy dinmen úsh qaınasy sorpasy qosylmaıtyn mundaı radıkaldy toptar dinder men adamdar arasyna jik salatyn qaýipti elementterge aınalyp, órisin keń jaıyp kele jatqany jasyryn emes. О́zderiniń ustanǵan teris baǵyttary men kózqarastary úshin neden bolsa da taıynbaıtyn sodyrlar qımylyna qarsy birlesip kúresý tájirıbesin Qazaqstan úlgi retinde únemi kórsetip keledi. Elbasy dástúrli Joldaýynda el bolashaǵynyń irgetasyn qalaǵan basty qundylyqtardyń birine elimizdiń ulttyq qaýipsizdigi jáne búkilálemdik óńirlik máselelerdi sheshýge jahandyq turǵydan qatysý talabyn atap kórsetti.
Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńdegi qaıta jańarý úrdisteri, tereń demokratııalyq reformalar dinı qurylymdy da aınalyp ótken joq. San, sapa jaǵynan ózgerdi. Negizgi sıpatyn, túp-tamyryn joǵaltpaǵan kúıi qoǵamymyzdyń ajyramas bóligine, jamaǵattyń rýhanı tiregine, ımanı senimine aınaldy. Osyǵan oraı qazaqstandyqtar arasynda tereń dinı túsinistik ahýaly qalyptasty. Dinı ınstıtýttar, qurylymdar, konfessııalar qurylyp, jergilikti jerlerde dinge degen ynta-yqylas arta tústi. Dinı birlestikterdiń jurtshylyq aldyndaǵy abyroı-bedeli, qoǵamdyq ómirdiń túrli taraptaryna yqpaly aıtarlyqtaı ósti, zańdyq mártebesi nyǵaıdy. Tózimdilik, júrgizilip jatqan saıasattyń izgi sıpatyna sený, azamattyq kelisim men dinaralyq tatýlyqty nasıhattaý qashanda olardyń basty muraty bolyp qala beredi. Qoǵamymyzda etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimdi qamtamasyz etý onyń turaqtylyǵy men tıimdi qareketiniń mindetti sharty bolyp tabylatynyn jáne memlekettiń óte mańyzdy basymdyqty salasyna jatatynyn eskersek, Qazaqstannyń tatýlyqtyń, mádenıettiń jáne dinniń jahandyq únqatysý alańyna aınalǵany aldymen úlgi etileri sózsiz.
Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń Astanadaǵy sezderi – sonyń aıqyn mysaly. Prezıdenttiń syndarly saıasatynyń arqasynda ózara túsinistiktiń, tózimdiliktiń jáne kelisimniń negizinde ultaralyq, konfessııaaralyq toptasýdyń berik negizi qalandy. Elimizde adamnyń óziniń dinı uǵymyna sáıkes ómir súrý bostandyǵy men quqyǵy qatań saqtalady. Din salasyndaǵy qarym-qatynastar arnaıy zańmen retteledi. Naqtyly saıası jumysta kópultty, kópkonfessııaly quramy bar zaıyrly demokratııalyq memleket retinde qandaı da bir dinge basymdyq berýge bolmaıtyn tujyrym basshylyqqa alynady. Qyzyljar óńirindegi dinı birlestikter arasynda da senimdi qarym-qatynas ornaǵan. Olardyń jetekshileri men ókilderi oblys ákimdigi janyndaǵy Dinı birlestiktermen baılanys jónindegi keńestiń, oblystyq Assambleıanyń májilisterine, basqa da qoǵamdyq-saıası sharalarǵa júıeli qatysyp, óz usynys-pikirlerin ashyq bildirip otyrady. Oblys aýmaǵynda 132 dinı birlestik jáne olardyń fılıaldary jumys isteıdi. 64 ıslamdyq, 31 pravoslavıelik, 11 katolıktik, 26 protestanttyq uıym bar. 65 meshit, 27 pravoslavıelik shirkeý, 44 katolıkter shirkeýi, 29 protestanttyq minájat úıi ornalasqan.
Din men memleket arasyndaǵy qarym-qatynas «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańda aıqyn kórinis tapqan. Qoldanystaǵy zańnama boıynsha Qazaqstandaǵy konfessııaaralyq keńistik quramy aıtarlyqtaı jetildirilip, teris pıǵyldy dinı aǵymdardyń is-áreketine batyl tosqaýyl qoıyldy. Erekshe atap óterligi, el aýmaǵyndaǵy sheteldik mıssıonerlerdiń qyzmetine barynsha nazar aýdarylyp, birqatar shekteýler belgilendi. Biz byltyr jaqyn jáne alys shetelderden 50-ge jýyq mıssıonerdi tirkeýge aldyq. Olardyń basym bóligi rım-katolık shirkeýleriniń ókilderi bolyp tabylady. Buryndary keı sheteldik azamattar mıssıonerlik qyzmetti tirkeýdi kútpeı-aq jalǵastyrsa, endi jyl saıyn qaıta tirkeýden ótýge mindetti. Tıisti qujattardy tolyq kúıinde tapsyra almaǵandardyń ótinishterin keri qaıtarýǵa týra keldi.
Sol sııaqty mıssıonerlerdiń dinı mazmundaǵy materıaldardy jáne dinı maqsattaǵy zattardy paıdalanýyna saraptama jasaý quqyǵy berilgennen keıin jat aǵymdardy taratatyn, nasıhattaıtyn ádebıetter men basqa da aqparattardyń kúrt azaıǵany baıqalady. Keıbireýlerdiń qaıyrymdylyq uıymdaryn ashý, bolmasa olardyń atyn jamylý arqyly oń men solyn aıyra qoımaǵan ańqaý jastarymyzdy sektalarǵa, teris dinı uıymdarǵa tartýmen aınalysatyny jasyryn emes. Olardyń da joldary kesilip, jat aǵymdarǵa ermeý joldary úzbeı saqtandyrylady. Oblys aýmaǵynda jumys istep jatqan dinı uıymdar men mıssıonerlerdiń qyzmeti turaqty baqylaýda.
Qazaqstan Respýblıkasynyń dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly zańnamasyn buzýshylyq sırek bolsa da kezdespeı qalmaıdy. Ondaılarǵa zań aıasynda tıisti jazalar qoldanylady. Byltyr quqyq qorǵaý organdarymen birlese otyryp, 35 dinı uıymdardyń isterin ákimshilik sotqa joldaýǵa týra keldi. Olarǵa dinı birlestikter qurý, memlekettik tirkeý talaptaryn oryndamaý tán. Aralarynda dinı kitaptardy zańsyz taratýshylar da joq emes. Mundaı oqıǵalar Petropavl qalasynda, Aıyrtaý, Shal aqyn aýdandarynda oryn aldy. Petropavl, Mamlıýt qalalarynda «Iehovo kýágerleriniń» mıssıonerlik qyzmetpen zańsyz aınalysqany anyqtaldy.
Dinı birlestikter men uıymdarǵa bıik talap qoıylyp otyrǵandyqtan, olardyń jaýapkershiligin arttyrý–bizdiń basty mindetimiz. Zań buzylǵan jaǵdaıda túrli bura tartýlar men berekesizdikter oryn alyp, adamdar men qoǵamnyń tynyshtyǵyn ketiretini aıtpasa da túsinikti. О́kinishtisi sol, «Iehovo kýágerleri», «Blagodat», «Tabıǵı jamaǵat» sııaqty dinı uıymdar qoǵam men memleket múddesine zııan keltiretin zańǵa qaıshy áreketterge jıi barady.El ishine iritki salmaq bolǵan 7 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Zańsyz mıssıonerlikpen aınalysýdyń 21 oqıǵasy áshkerelendi. Ekstremıstik jáne lańkestik baǵyttaǵy is-áreketterge barǵan 20 adam óńirdegi túzeý mekemelerinde jazalaryn óteýde. Olardyń 14-i ekstremıstik jáne lańkestik qylmys jasaǵan.
Dinı ekstremızmniń, teris aǵymdardyń aldyn alýda dástúrge aınalǵan is-sharalardy belsendilikpen qoldanyp kelemiz. Solardyń birine aqparattyq-nasıhat toptarynyń aýqymdy jumystar atqaryp otyrǵanyn aıtýǵa bolady. Oblys aýmaǵynda jumys isteıtin 13 aqparattyq-nasıhattyq toptar quramyna dinı saýatty, bilimdi, kózqarasy aıqyn adamdar engen. Olardyń belsene qatysýymen semınarlar, konferensııalar, ashyq áńgimeler júıeli ótkiziledi. Memlekettik qyzmetshilerdi qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý óńirlik ortalyǵy tarapynan arnaıy kýrstar uıymdastyrylady.
Imamdardyń dinı saýattylyǵyn arttyrý turǵyndardy ushqary ıdeologııadan saqtandyrýdyń bir baǵyty bolyp tabylady. Ishki saıasat basqarmasymen birlese otyryp, qalalyq jáne aýdandyq meshitterdiń ımamdarynyń bilimin arttyrý kýrsy uıymdastyryldy. 18 ımam men naıb-ımam sertıfıkat aldy. Kýrstarda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń, “Nur Múbárak” ýnıversıtetiniń, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, jergilikti ýnıversıtettiń oqytýshylary, memlekettik qyzmetshiler dáris oqydy. “Din jáne patrıotızm” taqyrybyndaǵy respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa aqparattyq-túsindirý jumysyn jandandyrýda mańyzdy ról atqardy. Oǵan aýdan ákimderiniń orynbasarlary, ishki saıasat bólimderiniń basshylary, jergilikti memlekettik organdardyń jetekshileri, “Dintaný negizderi” pániniń muǵalimderi, jergilikti dinı birlestikterdiń jetekshileri jınalyp, paıdaly taǵylym aldy. “Islam jáne dástúr” degen taqyrypta ótkizilgen konferensııa dinaralyq kelisimdi nyǵaıtý, dinı tózbeýshilik kórinisterine qarsy áreket jónindegi ózara is-qımyldy qamtamasyz etý máselelerin sóz etti. Basqarmanyń janynan qurylǵan din máselelerin úırený jónindegi ortalyq atqaratyn sharalar aıasy keń.
Tutastaı alǵanda, basqarma memlekettik organdardyń dinı birlestiktermen ózara is-qımyl tásilderin jetildirýdi, dinaralyq kelisimdi nyǵaıtýdy jáne dinı ekstremızmniń aldyn alýdy ditteıtin keshendi jumystardy jalǵastyra beretin bolady.
Muratbek ZEINÝLLIN,
Soltústik Qazaqstan oblystyq din isteri
jónindegi basqarmanyń basshysy.
PETROPAVL.
