Ulttyq bank qarjy naryǵyndaǵy ahýaldy túsindirdi

1. Inflıasııa jáne ınflıasııalyq kútýler

Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekteri boıynsha 2022 jylǵy qańtarda ınflıasııa 0,7% (2021 jylǵy qańtarda – 0,6%) boldy.

Jyldyq ınflıasııa 8,5% (2021 jylǵy jeltoqsanda – 8,4%) deńgeıinde qalyptasty. Inflıasııanyń qurylymynda jyldyq kórsetkish boıynsha azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 9,9%-ǵa, azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar – 8,5%-ǵa, aqyly qyzmetter – 6,8%-ǵa kóterildi.

 

2. Halyqaralyq rezervter jáne aqsha agregattary

Ulttyq Banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2022 jylǵy qańtarda 2,7%-ǵa tómendep, 33,4 mlrd AQSh dollar boldy.

Altyn valıýta rezervteriniń tómendeýi baǵaly metall baǵasynyń tómendeýi jáne opsıondyq strategııalar sheńberinde altyndy satý, memlekettik boryshty tóleý jáne Ulttyq Banktiń ıntervensııalary esebinen boldy. Bul rette rezervterdiń valıýtalyq bóligi Ulttyq Banktiń korrespondenttik shottaryndaǵy EDB qaldyqtarynyń ósýine baılanysty ulǵaıdy, bul altyn baǵasynyń tómendeýin birshama rettedi.

Aldyn ala derekter boıynsha eldiń jalpy halyqaralyq rezervteri Ulttyq qordyń shetel valıýtasyndaǵy aktıvterin (53,9 mlrd AQSh dollary) qosa alǵanda, 2022 jylǵy qańtarda 87,4 mlrd AQSh dollaryn qurady.

Aqsha bazasy 2022 jylǵy qańtarda 2,5%-ǵa tarylyp, 10 683,9 mlrd teńgeni qurady. Tar aqsha bazasy, ıaǵnı ekinshi deńgeıdegi bankterdiń Ulttyq Banktegi merzimdi depozıtterin eseptemegendegi aqsha bazasy 0,9%-ǵa 7 008,0 mlrd teńgege deıin keńeıdi.

2022 jylǵy qańtarda aqsha massasy 1,0%-ǵa tómendep, 29 800,2 mlrd teńge boldy, aınalystaǵy qolma-qol aqsha 2 991,0 mlrd teńgege deıin 0,2%-ǵa azaıdy.

3. Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasaty salasyndaǵy operasııalary

Ulttyq Bank 2022 jylǵy 24 qańtarda bazalyq mólsherlemeni +/- 1,00 p.t paıyzdyq dálizimen jyldyq 10,25%-ǵa deıin 0,5p.t kóterý týraly sheshim qabyldady.

Aqsha naryǵynda aqsha-kredıt saıasaty operasııalaryn júrgizý kezinde targetteletin (nysanaly) mólsherleme bolyp tabylatyn TONIA ındıkatory 2022 jylǵy qańtarda paıyzdyq dáliz ishinde qalyptasty. 2022 jylǵy qańtarda TONIA ortasha alynǵan máni jyldyq 10,3% boldy (2021 jylǵy jeltoqsanda – 10,5%).

 

Aqsha-kredıt saıasatynyń quraldary. 2022 jylǵy qańtardyń sońynda Ulttyq Banktiń aqsha naryǵyndaǵy operasııalarynyń teris saldosy (Ulttyq Banktiń ashyq pozısııasy) 2,6 trln teńge boldy.

Ulttyq Banktegi banktik depozıtterdiń kólemi 316,8 mlrd teńge boldy. Depozıttik aýksıondar arqyly alynatyn ótimdilik kólemi 1 135,0 mlrd teńge boldy.

Aınalystaǵy qysqa merzimdi nottardyń kólemi bir aıda 17,2%-ǵa tómendep, 2022 jylǵy qańtardyń sońynda 1 740,7 mlrd teńge boldy.

2022 jylǵy qańtarda jalpy somasy 965 mlrd teńgege 6 aýksıon ótkizildi, onyń ishinde 825,3 mlrd teńge somasyna 1 aılyq nottardy ornalastyrý boıynsha 4 aýksıon (ortasha alynǵan kiristilik – 9,75%), 98,2 mlrd teńge somasyna 3 aılyq nottar boıynsha 1 aýksıon (kiristilik – 9,90%), 41,5 mlrd teńge somasyna jartyjyldyq nottar boıynsha 1 aýksıon (kiristilik – 10,02%).

Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi nottaryn óteý kólemi 2022 jylǵy qańtarda 1 153,4 mlrd teńge boldy.

4. Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstrligi 2022 jylǵy qańtarda 168,4 mlrd teńge somasyna qysqa merzimdi (MEKKAM), orta merzimdi (MEOKAM) jáne uzaq merzimdi (MEÝKAM) memlekettik baǵaly qaǵazdardy ornalastyrdy. 2022 jylǵy qańtarda barlyǵy 7 oblıgasııa shyǵarylymy ornalastyryldy, onda 1 jyldan 15 jylǵa deıin óteý merzimi bar memlekettik baǵaly qaǵazdar ornalastyryldy. Olar boıynsha ortasha alynǵan kiristilik jyldyq 10,30%-dan 11, 05%-ǵa deıin boldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń aınalystaǵy baǵaly qaǵazdarynyń kólemi 2022 jylǵy qańtarda 0,87%-ǵa tómendep, 10 916,1 mlrd teńge boldy.

2022 jylǵy qańtardyń sońynda táýekelsiz kiristilik deńgeıi aldyńǵy aıdyń sońyna qatysty búkil kezeńde ósti. Bul ósý bazalyq mólsherlemeniń ósýine jáne beırezıdentterdiń damyǵan elderdiń MBQ-ǵa jahandyq ketýine jáne Qazaqstandaǵy qańtar aıyndaǵy tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty.

 

5. Valıýta naryǵy

2022 jylǵy qańtarda teńgeniń bırjalyq baǵamy bir AQSh dollary úshin 431,82 – 435,13 teńge aralyǵynda ózgerdi. 2022 jylǵy qańtardyń sońynda teńgeniń AQSh dollaryna qatysty bırjalyq baǵamy bir aıda 0,4%-ǵa álsirep, bir AQSh dollary úshin 433,52 teńge boldy.

Teńge – AQSh dollary valıýta juby boıynsha operasııalardyń jalpy kólemi bir aıda 10 mlrd AQSh dollaryn qurady, onyń ishinde Qazaqstan qor bırjasyndaǵy bırjalyq saýda-sattyq kólemi – 2,6 mlrd AQSh dollary, bırjadan tys valıýta naryǵyndaǵy operasııalar kólemi – 7,4 mlrd AQSh dollary boldy. Bırjadan tys naryqtaǵy operasııalardyń jalpy kóleminde bir enshiles banktiń úlesi 65,8% nemese 4,9 mlrd AQSh dollaryn qurady (2021 jylǵy jeltoqsanda – 56,5% nemese 5,9 mlrd AQSh dollary), bul olardyń menshikti kapıtaldy valıýtalyq táýekelderden hedjırleýine baılanysty boldy. Bul operasııalar bank tobynyń ishinde júrgiziledi jáne ishki valıýta naryǵyndaǵy shetel valıýtasynyń suranysy nemese usynysy araqatynasyna áser etpeıdi.

2022 jylǵy qańtarda halyq netto-negizde 282,8 mlrd teńgege balamaly somaǵa qolma-qol shetel valıýtasyn satyp aldy. Aldyńǵy aımen salystyrǵanda bul shyǵystar 42,2%-ǵa tómendedi (2021 jylǵy jeltoqsanda – 489,0 mlrd teńge), 2021 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda (209,3 mlrd teńge) netto-satyp alý kólemi 35,1%-ǵa ulǵaıdy. Shyǵystardyń negizgi kólemi 179,0 mlrd teńge nemese 63,3% – AQSh dollaryn, 80,9 mlrd teńge nemese 28,6% – Reseı rýblin, 22,6 mlrd teńge nemese 8% – eýrony satyp alýǵa baǵyttaldy. Valıýtalardyń túrleri boıynsha bólgende bir aıda AQSh dollaryn satyp alýǵa arnalǵan shyǵystar 2,1 ese tómendedi (ósý 33,1% j/j), Reseı rýblin satyp alýǵa arnalǵan shyǵystar 2,9%-ǵa ósti (ósý 1,6 ese j/j) jáne eýrony satyp alýǵa arnalǵan shyǵystar 28%-ǵa tómendedi (tómendeý 7,7% j/j).

 

6. Depozıt naryǵy

Rezıdentterdiń depozıttik uıymdardaǵy depozıtteriniń kólemi bir aıda 1,1%-ǵa azaıyp (jyldyq mánde ósý 18,2% boldy), 2022 jylǵy qańtardyń sońynda 26 809,2 mlrd teńgeni qurady. Zańdy tulǵalardyń depozıtteri bir aıda 13 885,1 mlrd teńgege deıin 0,4%-ǵa artty, jeke tulǵalardyń depozıtteri 12 924,1 mlrd teńgege deıin 2,6%-ǵa tómendedi.

Ulttyq valıýtadaǵy depozıtterdiń kólemi bir aıda 17 268,3 mlrd teńgege deıin 0,4%-ǵa azaıdy, shetel valıýtasynda 9 540,9 mlrd teńgege deıin 2,3%-ǵa azaıdy. Dollarlandyrý deńgeıi 2022 jylǵy qańtardyń sońynda 35,6% (2021 jylǵy jeltoqsanda – 36,0%) boldy.

Zańdy tulǵalardyń ulttyq valıýtadaǵy depozıtteri 2022 jylǵy qańtarda 8 942,6 mlrd teńgege deıin 3,6%-ǵa artty, shetel valıýtasynda – 4 942,6 mlrd teńgege deıin 5,1%-ǵa (zańdy tulǵalar depozıtteriniń 35,6%-y) tómendedi.

Jeke tulǵalardyń teńgedegi depozıtteri 8 325,8 mlrd teńgege deıin 4,4%-ǵa azaıdy, shetel valıýtasynda 4 598,3 mlrd teńgege deıin 0,9%-ǵa ulǵaıdy (jeke tulǵalar depozıtteriniń 35,6%-y).

Merzimdi depozıtterdiń kólemi bir aıda 0,2%-ǵa azaıyp, 17 866,6 mlrd teńge boldy. Olardyń qurylymynda ulttyq valıýtadaǵy salymdar 11 490,6 mlrd teńge, shetel valıýtasyndaǵy salymdar – 6 376,0 mlrd teńge boldy.

Banktik emes zańdy tulǵalardyń ulttyq valıýtadaǵy merzimdi depozıtteri boıynsha ortasha alynǵan syıaqy mólsherlemesi 2022 jylǵy qańtarda 7,9% (2021 jylǵy qańtarda – 7,2%), jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha – 8,5% (9,4%) boldy.

7. Kredıt naryǵy

Bankterdiń ekonomıkany kredıtteý kólemi is júzinde ózgermeı, 2022 jylǵy qańtardyń sońynda 18 502,8 mlrd teńgeni qurady (jyldyq kórsetýdegi ósý 26,8%). Zańdy tulǵalarǵa kredıtter kólemi bir aıda 7 714,7 mlrd teńgege deıin 0,6%-ǵa tómendep, jeke tulǵalarǵa – 10 788,1 mlrd teńgege deıin 0,5%-ǵa ulǵaıdy.

Ulttyq valıýtadaǵy kredıtter kólemi bir aıda 16 705,9 mlrd teńgege deıin 0,7%-ǵa ulǵaıdy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kredıtter 1,2%-ǵa, jeke tulǵalarǵa kredıtter – 0,5%-ǵa ósti. Shetel valıýtasyndaǵy kredıtter kólemi 1 796,9 mlrd teńgege deıin 5,9%-ǵa tómendedi. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kredıtter 6,0%-ǵa, jeke tulǵalarǵa kredıtter – 0,3%-ǵa azaıdy. 2022 jylǵy qańtardyń sońynda teńgedegi kredıtterdiń úles salmaǵy 90,3% (2021 jylǵy jeltoqsanda – 89,7%) boldy. 

Uzaq merzimdi kredıtter kólemi bir aıda 15 625,4 mlrd teńgege deıin 2,5%-ǵa tómendep, qysqa merzimdi kredıtter kólemi – 2 877,4 mlrd teńgege deıin 16,6%-ǵa ulǵaıdy

Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kredıtteý 2022 jylǵy qańtarda 3 581,1 mlrd teńgege deıin 5,1%-ǵa tómendedi (korporatıvtik sektor kredıtteriniń jalpy kóleminiń 46,4%-y).

2022 jylǵy qańtarda banktik emes zańdy tulǵalarǵa ulttyq valıýtamen berilgen kredıtter boıynsha ortasha alynǵan syıaqy mólsherlemesi 12,0% (2021 jylǵy qańtarda – 11,5%), jeke tulǵalarǵa – 17,7% boldy (18,5%).

8. Tólem júıeleri

2022 jylǵy 1 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda 19 tólem júıesi, onyń ishinde Ulttyq Banktiń tólem júıeleri, aqsha aýdarymdary júıeleri, tólem kartochkalary júıeleri jumys isteıdi.

2022 jylǵy qańtarda Ulttyq Banktiń tólem júıeleri (Bankaralyq aqsha aýdarý júıesi jáne Bankaralyq klırıng júıesi) arqyly 52,5 trln teńge somasyna 4,2 mln tranzaksııa júrgizildi (2021 jylǵy jeltoqsanmen salystyrǵanda sany boıynsha 29,7%-ǵa, somasy boıynsha – 30,5%-ǵa azaıý baıqalady). Ortasha alǵanda bir kúnde kórsetilgen tólem júıeleri arqyly 2,9 trln teńge somasyna 232,5 myń tranzaksııa júrgizildi.

2022 jylǵy 1 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha 19 bank jáne «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblıkasynda tólem kartochkalaryn shyǵardy. Emıssııalanǵan jáne taratylǵan tólem kartochkalarynyń jalpy sany 57,9 mln birlik boldy. Onyń ishinde 2022 jylǵy qańtarda tólem kartochkalarynyń 47,9%-y (27,7 mln tólem kartochkasy) qolma-qol aqshasyz operasııalardy jáne (nemese) qolma-qol aqshany alý operasııalaryn júrgizý úshin paıdalanyldy.

Qazaqstandyq emıtentterdiń tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp, 2022 jylǵy qańtarda 6,7 trln teńge somasyna 456,4 mln tranzaksııa júrgizildi (2021 jylǵy jeltoqsanmen salystyrǵanda tranzaksııalar sany 31,5%-ǵa, somasy – 34,4%-ǵa tómendedi). Qazaqstandyq emıtentterdiń tólem kartochkalary paıdalanylǵan operasııalardyń sany boıynsha qolma-qol aqshasyz tólem operasııalarynyń úlesi 96,1% (438,5 mln tranzaksııa) boldy. Osy kezeńdegi qolma-qol aqshasyz operasııalar kóleminiń úlesi 80,8% (5,4 trln teńge) boldy.

9. Zeınetaqy júıesi

2022 jylǵy 1 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha salymshylardyń (alýshylardyń) zeınetaqy jınaqtary 2022 jylǵy qańtarda 32,2 mlrd teńgege nemese 0,2%-ǵa ulǵaıyp, 13 102,3 mlrd teńge boldy.

2022 jylǵy qańtarda zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdan túsken taza kiris 2022 jylǵy 1 aqpanda 6 922,2 mlrd teńgege deıin 10,6 mlrd teńgege ulǵaıdy.

Mindetti zeınetaqy jarnalary boıynsha salymshylardyń jeke zeınetaqy shottarynyń sany (zeınetaqy jınaqtary joq JZSh-ny eskere otyryp) 2022 jylǵy 1 aqpanda 10,9 mln shot boldy.

2022 jylǵy qańtarda zeınetaqy tólemderiniń somasy 113,1 mlrd teńgeni qurady.

2022 jylǵy 1 aqpanda BJZQ jıyntyq ınvestısııalyq portfeliniń negizgi úlesin Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary men Qazaqstan Respýblıkasy emıtentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdary (tıisinshe zeınetaqy aktıvteriniń jalpy kóleminiń 38,9%-y jáne 22,2%-y) alady.

10. IV toqsandaǵy kásiporyndar monıtorıngi

Kásiporyndar monıtorınginiń nátıjesi boıynsha daıyn ónimge, shıkizat pen materıaldarǵa baǵanyń ósý qarqynynyń shamaly baıaýlaýy kezinde daıyn ónimge suranystyń ulǵaıýyna, sondaı-aq aktıvter men aınalym qarajatynyń aınalymdylyǵyn jedeldetýge negizdelgen naqty sektordaǵy ekonomıkalyq belsendiliktiń birtindep qalpyna kelý prosesiniń jalǵasýy baıqalady.

Kásiporyndardyń óndiristik qýat júktemesi burynǵy deńgeıde saqtalyp, júkteýdiń ortasha alynǵan deńgeıi 54,2% boldy (III toqsanda – 54,0%). Alaıda, óndiris kóleminiń ósý qarqyny baıaýlady. Dıffýzııalyq ındeks (budan ári – DI) burynǵysynsha oń aımaqta bolyp, 53,4-ten 50,7-ge deıin ózgerdi.

Kásiporyndardyń daıyn ónimine suranys ulǵaıyp, DI 50,6-dan 52,5-ge deıin kóterildi. Kórsetkishtiń jaqsarýy taýarlar óndirisi (54,1) jáne qyzmetter (50,8) sektorlarynda baıqaldy.

Jalpy ekonomıka boıynsha kásiporyndardyń daıyn ónimine baǵanyń ósý qarqyny birshama baıaýlap, DI 61,5 boldy. 2022 jylǵy I toqsanda kásiporyndar daıyn ónim baǵasynyń ósý qarqynynyń baıaýlaýyn kútýde.

2021 jylǵy IV toqsanda suralǵan kásiporyndardyń 17,2%-y kredıt alý úshin bankke ótinish berip, kásiporyndardyń 17,0%-y kredıt alǵan (nemese kredıt alýǵa ótinish bergenderdiń 98,8%-y). Kásiporyndardyń basym kópshiligi (81,1%) aınalym qarajatyn qarjylandyrýǵa kredıt tartty (materıaldar, shıkizat, jartylaı daıyn ónimder jáne t.b. satyp alý).

Qazaqstan ekonomıkasynyń jaı-kúıi kásiporyndardyń 35,5%-y úshin bıznesti júrgizýge áli de negizgi kedergi bolyp otyr. Basqa kedergiler: naryqtyq básekelestik (29,0%), salyq aýyrtpalyǵynyń deńgeıi (22,4%), satyp alýshylardy izdeý (21,9%). Mańyzdylyǵy boıynsha qarjylandyrýǵa qoljetimdilik 9-orynda (10,9%).

Kásiporyndardyń pikirterimderin jıyntyq baǵalaýdy bildiretin kompozıttik ozyńqy ındıkatordyń (KOI) serpini naqty sektorda ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýiniń jalǵasýyn kórsetip otyr. KOI 100,4-ke deıin azdap ulǵaıdy. 2022 jylǵy I toqsanda ekonomıkalyq belsendiliktiń ósýi jalǵasady dep kútilýde (kútý boıynsha KOI 100,2 boldy).