Jastar úshin turǵylyqty jerin aýystyrýǵa ıtermeleıtin negizgi faktorlar – negizinen áleýmettik-ekonomıkalyq jáne ınstıtýsıonaldy sıpattaǵy problemalar. Mysaly, suralǵandardyń 52,8%-y ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý, al 45%-y jumys izdeý, 32,5%-y sapaly bilim alý maqsatynda qonys aýdaratyndaryn bildirgen.
Bilim berý jáne eńbek kóshi-qonyna qatysty mynadaı úrdister baıqalady. Suralǵandardyń kópshiligi otandyq oqý oryndarynda mamandyq alýdy josparlap otyr. Sheteldik oqý oryndaryn tańdaýǵa ıtermeleıtin negizgi sebepter – sapaly bilim alý múmkindigin qarastyrý (66,9%), álemdi kórýge, saıahattaýǵa degen umtylys (22,9%), ózin ózi taný jáne mansaptyq ósý úshin múmkindikter izdeý (17,8%), sheteldik reıtıngi joǵary bilim oshaqtarynda oqý (15,9%). Sondaı-aq júrgizilgen saýaldama nátıjeleri boıynsha ishki eńbek kóshi-qony syrtqy kóshi-qonnan edáýir asyp túsken. Suralǵandardyń 22,1%-y merzimdi túrde basqa oblysqa ózderi nemese týystary baratynyn aıtqan.
Osylaısha, qazaqstandyq jastar arasynda kóshi-qonǵa degen kózqarastyń deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary jáne qosymsha zertteýdi talap etedi. Aıta keteıik, bul taqyryp búginde birqatar alańda qyzý talqylanyp júr.
Máselen, «Jastar» ǴZO saraptamalyq pikiralmasý alańynda ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar, qoǵamdyq birlestikter ókilderiniń, sondaı-aq ǵylymı-sarapshylyq qoǵamdastyq ókilderiniń qatysýymen «Jastar arasyndaǵy mıgrasııalyq kóńil-kúı» taqyryby boıynsha ótken otyrysta taraptar jastardyń kóshi-qonyn úzdiksiz zerdeleýdiń jáne kóshi-qonnyń qozǵaýshysy bolatyn negizgi faktorlardy anyqtaýdyń mańyzdylyǵyn sóz etti.
Atap aıtqanda, «Jastar» ǴZO dırektory Aıan Sakoshev óz sózinde «Shekara mańyndaǵy óńirlerdegi jastardyń oqý jáne eńbek kóshi-qonynyń erekshelikteri» áleýmettaný zertteýiniń qorytyndylary týraly aıtyp berdi. Ol jas azamattardyń kóshi-qon kóńil-kúıin, ásirese shekara mańyndaǵy óńirlerde anyqtaý maqsatynda turaqty negizde zertteýler júrgizý qajettigin atap ótti.
Prezıdent janyndaǵy QSZI Áleýmettaný zertteýleri bóliminiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Anna Alshanskaıa eńbek naryǵynda jumysqa ornalasýda qıyndyqtarǵa tap bolǵan jastardyń sanattaryn atap ótip, jastarǵa arnalǵan jumyspen qamtý baǵdarlamalarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq áserin baǵalaý qajet ekenin qozǵady.
«Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ Strategııa departamenti dırektorynyń orynbasary Álıhan Qarabaev óz sózinde, eń aldymen, emıgrasııa sebepterine áser etetin jumys istep turǵan ınstıtýttardy jetildirýdi talap etetin keshendi tásildiń qajettiligin qozǵady. Ol elde talanttardy ustap qalý úshin EYDU elderiniń úlgisi boıynsha halyqaralyq tájirıbeni qoldaný múmkindigin qarastyrýdy usyndy.
«Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ Zertteýler jáne strategııalyq damý basqarmasynyń basshysy Samat Ramazanov Bolashaq halyqaralyq stıpendııalyq baǵdarlamasyndaǵy ózgerister týraly aıtyp, shetelde bilim alyp, Qazaqstanda jumys isteıtinder elimizdiń naǵyz patrıottary bolyp tabylatynyn jetkizdi.
«Assambleıa jastary» RQB tóraǵasy Tımýr Jumyrbaev joǵary bilimniń erekshelikteri jáne olardyń jastardyń kóshi-qonyna qalaı áser etetini týraly aıtyp berdi.
Talqylaý barysynda «Otandastar qory» KeAQ Sheteldegi otandastardy qoldaý departamentiniń menedjeri Áljan Sháripov joǵary bilim alý úshin shetelge ketetin qazaqstandyqtardyń ornyna basqa elderden qandastardy tartý qajettigin atap ótti. Sondaı-aq ol qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryna qandastardyń qabyldaný prosesine jáne irikteý krıterıılerin jeńildetýge nazar aýdardy.
Kozybayev University Ǵylym departamenti dırektorynyń mindetin atqarýshy Ildar Qurmashev Arızona ýnıversıtetimen yntymaqtastyq jónindegi birinshi tájirıbe jáne oqý prosesinde amerıkalyq ádisterdi qoldaný týraly egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. Sondaı-aq ol mundaı tásil Qazaqstanda biregeı bolyp tabylatynyn sóz etip, bul el jastary arasynda JOO tańdaýǵa oń yqpal etetinine senim bildirdi.
Is-shara qorytyndysy boıynsha ózekti máselelerdi sheshý tetikterin ázirleýde odan ári paıdalaný úshin jastar kóshi-qony boıynsha usynymdar men usynystar tizbesi qalyptastyryldy.
