Ana týraly ánnen kóńilge medet taýyp, dátke qýat alady. «Eseıip ketsem de, Men saǵan sábımin» dep tebirenedi. Ana da, bala da, aǵa da, dana da bári osylaı jyrlaıdy. Jalǵyz anaǵa qatysty emes, baıtaq dalaǵa da aıtylyp turǵandaı seziledi bul án keıde. «Men saǵan sábımin» dep.
Qazaq Jer-Ana deıdi ǵoı. Mahabbat ataýlynyń bári bastaýyn anadan alady. Týǵan jer deısiz, ol da ana. Týǵan el, Otan deısiz, ol da ana. Alǵash esiń aýyp ǵashyq bolǵan mahabbattyń sebepshisi boıjetken qyz – ol da bolashaq ana, súıgen jar. «Sol dalanyń qyzy edi ǵoı, Júrek alǵash súıgeni» (Qýandyq Shańǵytbaev). Demek, osynaý ánde aıtylǵandaı, «álemniń jaryǵyn syılaǵan ana».
«Álemniń jaryǵyn, syıladyń sen maǵan» sóziniń ıesi, qazaqtyń birtýar aqyny Ǵafý Qaıyrbekov úlken júrekpen, alapat sezimmen jazyp qoıǵanyn baıqaý qıyn emes óleńdi. Biraq «Ana týraly jyrdy» qaǵazdan oqyp bastasa boldy, áni tarta beredi. Júrekke, kóńilge jattalyp, sińip qalǵany sonsha poezııasyn oqı qoımaqqa bekinseń, áýeni jetelep alyp jóneledi. Estýimizshe, bul týyndynyń sózinen áni, ıaǵnı áýeni buryn týǵan desedi biletinder. Qazaq valsiniń koroli, án óneriniń alyby Shámshi Qaldaıaqovtyń konservatorııada oqyp júrgen kezi eken. Áıgili kompozıtor oqýda júrgenimen, ataǵy shyǵyp, qazaq dalasyna esimi belgili bola bastaǵan. Ánderi radıodan dúrkin-dúrkin shyrqalyp, eldiń júregine jol tapqan 1959 jyldardyń shamasy. Sonyń aldynda ǵana anasy Saqypjamal aýylǵa arnaıy shaqyrtyp, mańdaıynan ıisketip qaıtqan jas kompozıtor. Sheshesi bata bergen: «Qaıda júrseń de aman bol, balam. Salǵan ánderiń uzaqqa jetsin, aıtylmaı jatyp úzilmesin», degen jalǵyz aýyz sózde qanshama salmaq jatyr deseńizshi. Buǵan qaraǵanda anasy balasyn qapysyz tanyǵanǵa uqsaıdy. Belgili jazýshy Muhtar Maǵaýınniń atalarynyń shańyraǵyna hakim Abaı bata berdi deıtin sóz bar. «Sóz ustaıtyn ul bersin» dep. Sazgerdiń anasynyń aýzynan shyqqan jańaǵy biraýyz sóz osy batany eske túsirdi. Dýaly aýyzdan shyqqan mergen sóz nysanaǵa tımeı qoımaıdy.
О́leriniń aldynda, eki-úsh aı buryn Shámshisin shaqyrtyp, batasyn bergenine qaraǵanda anasy sezgen. Ǵumyry uzaqqa sozylmasyn. Ajal ýaqyty jaqyndaǵanyn. Áıtpese Almatydaǵy ulyn Sháýildirge arnaıy shaqyrtyp, mańdaıynan ıiskep, aqtyq sózin aıta ma?! Shámshisi áskerden kelgende anasy ulyna «balam, úılenip shańyraq kóter, men nemere súıip, armanymnan shyǵyp keteıin» depti. Erterekte qazaq úlkenderi tekten-tekke sóz shyǵyndamaıtyny osydan ańdalady. Ana tileýi bulaı bolǵanymen, adam balasy qalaǵanynyń bári oryndalǵan ba ómirde. Ártúrli jaǵdaıǵa baılanysty ol kezde Shámshi úılene qoımaǵanyn aıtady týǵan inisi Qadyr Qaldaıaqov.
Uly sazgerge tolǵatyp, ǵasyr, bálkim dáýir adamyn týǵan sheshemiz Saqypjamal tóre zatynan kórinedi. Qazaqtyń sońǵy hany Kenesary jaý qolynan qapyda qaza tapqanda, kishi áıelin inisi Jáńgir tóre alady. Osy kisilerden týǵan uldyń biri – ataqty Shádi aqyn, Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambar ómirin jyrmen kestelegen tuńǵysh qazaq. Qazaq ıslam ádebıetiniń negizin salýshy. Uly Shámshiniń anasy Saqypjamal da osy tekten ekeni aıtylady.
Kompozıtordyń ózi temekini burqyratyp otyryp asa qımastyqpen eske alatyn eki áni bar. Sonyń biri – qazirgi Qazaqstannyń memlekettik Gımni «Meniń Qazaqstanym» bolsa, ekinshisi – kompozıtor anasyna arnap shyǵarǵan «Ana týraly jyr» áni.
«Meniń sheshem aýyldyń syrtynda jatyr, ákemniń qasynda. Ol kisi ómirden jas ketken adam. Uzaq ýaqyt aýyrdy. Aqyry sol aýrýdan dúnıe saldy. Ol kezde men boıdaq edim, 1959 jyly. «Anańdy Mekege qyryq ret arqalap aparyp, ákelseń de aq sútin óteı almaısyń» degen sóz bar qazaqta. Sol aq sútiniń bir belgisi bolsyn dep men 1959 jyldan bastap ana týraly án jazýdy oıǵa aldym» deıdi Shámshi Qaldaıaqov.
Kompozıtordyń kózi tirisinde Tilegen Ahmetov túsirip alǵan áńgimesinde ózi «Meniń Qazaqstanym» atty «Uran án» jazdym dese, sonymen qatar ataǵan myna týyndysy da analar ániniń gımni. «Álemniń jaryǵyn, syıladyń sen maǵan» degennen asyryp ne aıtýǵa bolady? Jáne bul sóz ánimen qalaı jymdasqan? Áýen de, óleń de eldiń eki shetinen birin-biri izdep júrip taýyp, kirigip ketkendeı. Júz jylda bir týatyn kesek týyndy. Bir qyzyǵy, týyndyny jalǵyz qazaq ulty ǵana emes, baýyrlas túrik aǵaıyndardyń ishinde tatar, bashqurt, mońǵol, taǵy basqa halyqtar shyrqaıtyny týraly málimet bar.
Osynshama halyqtar arasyna taralyp, eńbektegen baladan eńkeıgen qartqa deıin salatyn týyndynyń dúnıege kelý joly tunǵan tragedııa. Shámshi anasy qaıtys bolǵanda, jetisi men qyrqyn ótkerip qoıǵan soń bir-aq baryp aza tutqan. Oǵan deıin Saqypjamal anamyz hal ústinde tósek tartyp jatqanda aǵaıyndary telegramma jóneltken eken. Alaıda ol sazgerdiń qolyna jetken ýaqytynan bir jarym aı asqanda baryp tıedi. Ile aýyly Sháýildirge jetken sazger anasynyń sýyǵan topyraǵyn ǵana qushyp qalady. Qyrqyna deıin atqarylyp qoıǵan. Sodan Shámshi aýylynda qyryq kún aza tutyp jatady. О́zi aıtpaqshy, 1959 jyldan bastap anasyna án shyǵarýdy oılap júrgen de, jańa án arada eki jyl ótkende ǵana týypty. Inisi Qadyrǵa «Káden, bul ánniń otyz nusqasyn jazyp, ishinen eldiń júregine jetedi-aý degen eń jaǵymdysyn alyp qaldym» deıdi eken. Onymen qoımaı án birden jazyla salmaǵan. Eki jyl ótkende anasy túsine kirip, kúlimdep razylyǵyn bildirgenin aıtypty ózi. Sodan keıin ǵana dúnıege áýen kelgen. Eki jyl boıy mazalap shyqpaı qoısa, shyǵarmashylyq ıesin sol jyldar boıy qınap júrdi degenge saıady. Azaby men ǵajaby munymen de sheshilip ketpegen jáne. Dúnıege án kelgen soń oǵan laıyqty sóz jazylýy kerek. Ádette Shámshi ánin jazyp bolǵanda óleńin kimge jazdyrý kerektigin birden paıymdap, sheship qoıady delinetin. Bul joly ondaı bolmaıdy. Laıyqty mátinge tapsyrys beretin aqyn tappaı qınalady. Men degen avtorlardyń kóbi júreksinedi. Uly Shámshiniń anasyn joqtaı almaı qalam ba degen kúdikpen almaı qoıady. Sóıtip te biraz júrip qalady avtor.
Kúnderdiń kúninde otyz márte jazyp, ishinen eń sulýyn tańdap alǵan ánin Ábilahat Espaevqa tyńdatady. Tyńdap bolǵan Ábekeńe endi osyǵan laıyqty sóz jazatyn aqyn tappaı júrgenin aıtqanda, ol kisi birden Ǵafý Qaıyrbekovti ataıdy. Jaqynda onyń da anasy ol dúnıelik bolǵanyn esine alady. Ábilahat aǵasy arqyly Ǵafekeńdi izdep tabady Shámshi. Sóıtse, eki avtor taǵdyrlas bolyp shyǵady. Anasy qaıtqanda Shámshiniń basynan ótken jaǵdaı Ǵafý aǵasynda da qaıtalanǵan eken. Ǵafekeńniń týǵan anasy erterekte qoshtasqan fánımen. Aqyndy týǵanynda aǵasynyń áıeli baýyryna salyp alǵan da, ol kisi Ǵafekeńniń týǵan sheshesindeı bolyp ketedi. Sol anasy baqıǵa attanǵanda ýaqytynda jete almaı qapa kúıi júredi de, Shámshini kezdestiredi. Ataqty aqyn aǵasynyń qulaǵyna tıgen án kóp uzamaı quıqyljyp, tamyljyp ala jóneledi. Ánniń baǵyna qaraı sózi de quıylyp túskenin búginde bul týyndy barsha qazaqtyń júreginen oryn tapqanymen túsindirse de jetkilikti. О́z analaryna eskertkish qoımaqshy bolǵan aqyn men sazger osylaısha kúlli analarǵa máńgi ólmes eskertkish soǵyp ketti. Qazaq dalasynda bul án shyrqalmaıtyn kún az shyǵar. Ásirese 8 naýryz kúni erekeshe shyrqalaryna kim de bolsa kúmán keltirmes. Jalǵyz qazaq emes, tatar, bashqurt, mońǵol, taǵy basqa ulttar qosyla salady.
