Qazaqstan zertteýshileri jeti «myńjyldyq esebiniń» ekinshisi-P jáne NP klastarynyń teńdigi problemasynyń yqtımal sheshimin tapty. Onyń máni mynada: eger qandaı da bir suraqqa oń jaýapty tez tekserýge bolatyn bolsa, onda bul suraqtyń jaýabyn tez tabýǵa bola ma? Bul qazirgi ınformatıkanyń eń kúrdeli máselesi jáne ony sheshý kez-kelgen derekterdi kompıýterlik óńdeý prosesteriniń prınsıpteri men jyldamdyǵyn túbegeıli ózgerte alady.
Osy ýaqytqa deıin áıgili Kleı ınstıtýty tujyrymdaǵan matematıkadaǵy eń mańyzdy klassıkalyq máselelerdiń ishinen tek Pýnkareniń gıpotezasy sheshildi. Osy esepterdiń árqaısysyn sheshý úshin ınstıtýt $1 mln. syıaqy taǵaıyndady, Jańa ázirleme búkil álemdik qoǵamdastyq úshin alǵa basqan úlken qadam bolýy múmkin, sebebi zertteýshiler óz jumysynyń nátıjelerin is júzinde qoldanýdy usyndy. Osylaısha, ǵylymı zertteýlerdiń 4 jyldyq kezeńiniń qorytyndysy boıynsha ǵalymdar NP-tolyq esepti sheshýdiń kópmúshelik algorıtmin jasap shyqty.
Bul kompıýterlik kod, onyń kómegimen kez-kelgen naqty ádisterge qaraǵanda derekterdi taldaýdyń senimdi nátıjelerine qol jetkizýge bolady. Ǵylymı jańalyq qazaqstandyq ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetiniń professory, «Býran» ǵarysh kemesiniń borttyq basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıesin ázirleýshilerdiń biri Baqtygereı Sınchevtiń basshylyǵymen jasaldy.
Jobany iske asyrýdaǵy negizgi tulǵalar táýekelderdi baǵalaý jáne basqarý salasyndaǵy maman, New Aeon IT-kompanııasynyń dırektory Janna Aqjanova jáne B.Sınchevtiń uly Aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy sarapshy Asqar Sınchev boldy.
Ázirleýshilerdiń pikirinshe, algorıtm kez-kelgen ádisterge qaraǵanda dál nátıje bere alady. Osylaısha, úlken ýaqyt pen materıaldyq resýrstardy qajet etetin kompıýterlik modeldeý salasyndaǵy barlyq esepterdi tezirek oryndaýǵa bolady.
Ǵalymdar koronavırýstyq ınfeksııany anyqtaý boıynsha konkýrstyq sheńberinde Kaggle.com mamandandyrylǵan portalynda tehnologııanyń áreket etý mehanıkasyn men onyń tıimdiligin tekserdi. Qazaqstandyq komanda resýrsta usynylǵan úzdik algorıtmge qaraǵanda 10 ese jyldam sheshim taba aldy. Osylaısha, ınnovasııany qoldaný Sovid-19 anyqtaý ádisin birdeı engizý derekterimen (2 mıllıard jazba) jedeldetýge múmkindik berdi.
Taǵy bir mysal - Qazaqstanda jasalǵan algorıtmniń kómegimen júk tasymaldaıtyn kólik quraldary 100% dáldikpen toltyryla alady. Aldyn ala baǵalaýlar boıynsha, bul 161 iri logıstıkalyq kompanııanyń naryqtyq kapıtaldandyrýyn $ 500 mıllıardqa arttyrýy múmkin.
«Internet arqyly alynatyn kez kelgen qyzmetter árqaısymyz úshin jańa qyrynan ashylady. Osylaısha, onlaın-brondaý barysynda tehnologııa tutynýshylar úshin múmkindikterdiń keń tańdaýyn, sonyń ishinde qyzmettiń eń tómengi qunyn, yńǵaıly marshrýttar men ushýdyń eń qolaıly uzaqtyǵyn qamtamasyz etedi», dedi New Aeon dırektory Janna Aqjanova.
Qazirgi ýaqytta álemdik onkologııa ınstıtýttarynyń biriniń sarapshylarymen algorıtmdi qoldaný týraly kelisimge qol jetkizildi. Joba avtorlary ázirlengen tehnologııaǵa patent alyp, mamandandyrylǵan jýrnaldarǵa ǵylymı maqalalar jarııalady.
Algorıtmniń tanystyrylymy Expo 2020 Dubai aıasynda QR Ulttyq pavılonynyń alańynda ótti. Is-sharany tanymal qazaqstandyq kınematografshy Sanjar Mádı júrgizdi.
