Naqty aıtsaq, jıyrma jylǵa jýyq jumys istep kele jatqan Sarysý aýdany Saýdakent aýylynda ornalasqan týberkýlezge qarsy dıspanser bul kúnde óz jumysyn toqtatqan. Sonyń saldarynan búginde 64 adam jumyssyz qalǵan. Oılamaǵan jerden qyzmetinen bosap qalǵan aýyl turǵyndarynyń aryz aıtyp barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmapty. Biraq nátıje joq. Tıisti oryndarǵa hat ta jazǵan. Oǵan áli jaýap bolmaı tur. Osylaısha, tynysh kúnde tyǵyryqqa tirelgen aýyl turǵyndary endi ne isteıtinderin bilmeı dal. Tek qana aldaǵy kúnderden úmit etip qana kún keshýde. Sodan beri jeti aı ýaqyt ótse de medısına qyzmetkerleri jumyssyz júr.
Bul – Jambyl óńirindegi kúrdeli máseleniń biri. Qazirgideı naryq zamanynda jumyssyzdyq tipti qıyn. Búginde bastarynan aýyr haldi keshirip otyrǵan kópshilik basshylardyń ne sebepti mundaı sheshimge kelgenin túsine almaıdy. Qazirgi tańda kúrdeli máselege aınalyp otyrǵan Saýdakent aýylyndaǵy týberkýlezge qarsy dıspanser 2005 jyly salynǵan. Eki qabatty, kelbeti kelisken eńseli ǵımarattyń ashylýy aýyl turǵyndary úshin óte qýanyshty jańalyq edi. Nysan ishindegi 214 bólmeniń barlyǵy da tıisti quraldarmen jabdyqtalǵan bolatyn. Odan bólek, emdelýshiler úshin ashana, kólik turaǵy sııaqty qajettilikter de qarastyrylǵan. Tipti mundaǵy qyzmetkerler mekemeniń aınalasyna aǵash, shyrsha egip, jasyl álemge aınaldyrǵan. Biraq tórt qubylasy túgel derlik mekeme byltyr tamyz aıynda jabylyp tynǵan. Sodan beri nysan qańyrap bos tur. Al ishindegi birqatar quraldy oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy ózderine alyp ketipti. Jıyrma jylǵa jýyq úzdiksiz jumys istegen mekeme oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń teńgeriminde bolǵan. Áli de atalǵan basqarmanyń quzyrynda. Máseleniń mán-jaıyn bilmek bolyp Saýdakent aýylyna barǵanymyzda, aýyl turǵyndary ózderiniń muń-muqtajyn jetkizdi. Áýpirimdep kún kórip júrgen áleýmettiń janaıqaıy negizsiz emes. Bul rette medısına salasynda jalpy 40 jyl eńbek ótili bar, atalǵan mekemede taban aýdarmaı 17 jyl boıy jumys istegen Ǵazıza Qurmanbaeva endi jumyssyz qalyp otyrǵanyna nalıdy. «Meniń zeınetke shyǵýyma bir-aq jyl qaldy. Bizdi endi kim jumysqa alady?! Jumys joq. Basymyzda nesıe bar. Qazir úıde bostan bosqa qarap otyrmyz. Endi bul mekeme bastapqy atymen bolmasa da, áıteýir basqa bir mekeme bolyp ashylsa durys bolar edi. Bizge jumys kerek», deıdi ol.
Árqaısysy bir-bir úıdiń asyraýshysy bolǵan aq halatty abzal jandar endi eshkimge kereksiz bolyp qalǵandaı kúı keship otyrǵandaryna shaǵymdanady. Oǵan qosa, naryqtyń qyspaǵy, turmystyń taýqymeti taǵy bar. 1988 jyldan beri medısına salasynda eńbek etip kele jatqan Perızat Nurmanova da týberkýlezge qarsy dıspanserde 17 jyl boıy jumys istegen. «О́zim aýdan ortalyǵy Jańatas qalasynda turamyn. Eki ortanyń qashyqtyǵy otyz shaqty shaqyrym bolady. Biraq jumys bolǵan soń talaı jyl baryp-kelip istep júrdim. Endi oılamaǵan jerden jumyssyz qalyp otyrmyz. El sııaqty, meniń de basymda nesıe bar. Qazirgideı qarajat tapshylyǵynda júrip, ony tóleýdiń ózi qıyn. Buryn aılyǵymyzdy ýaqytynda alyp turǵanda, aqsha jaǵynan asa tarshylyq kórmeýshi edik. Bári bir kúnde ózgerip ketti», deıdi P.Nurmanova.
Jumystan bosap, jaısyz kúıge túsip qalǵan azamattar kúni keshege deıin ózderi jumys istegen Saýdakent aýylyndaǵy mekemeniń aldyna jınalyp, oblys basshylyǵyna talap-tilegin jetkizdi. Báriniń de jumysqa ornalasyp, jan baqqysy keledi. Osy mekemede esepshi bolyp qyzmet atqarǵan Lázzat Smaıylova jumyssyz qalǵan 64 adamnyń 21-i joǵary sanatty dáriger bolǵanyn aıtady. О́kinishke qaraı, mamandardyń talaı jylǵy eńbek ótili bul kúnde eshteńege jaramaı otyr. Sondaı-aq jeti balanyń anasy Amanbala Súleımenova da qazir esh jerge jumysqa ornalasa almaı otyrǵanyn aıtyp shaǵymdandy. «Eki stýdent oqytyp otyrmyn. Qazir kúıeýim de, balam da jumyssyz. Endi ózim de jumystan shyǵyp qaldym. Jumys surap aýdandaǵy barlyq mekemege bardym. Bárinde de jumys joq. Jumys bolmasa qazir ómir súrý qıyn. Aýyldaǵy dúkenderdiń ózi qaryzǵa eshteńe bermeıdi. Ýaqtyly qaıtara almaıtynymyzdy biledi. Tipti bankten alǵan nesıeni jaǵdaıymyzdy aıtyp jatyp, eki aıǵa áreń toqtattyq. Onyń da ýaqyty keldi. Endi ne isteıtinimizdi bilmeımiz», deıdi Jazıra Orynbasarqyzy. Dese de, aýyl turǵyndary jaqsylyqtan úmitti. Jurtshylyq búginde qańyrap bos turǵan mekeme jumysy aldaǵy ýaqytta qaıta jandanyp, jolǵa qoıylar dep senedi.
Aýyl turǵyny Marqash Mızembaevpen sóıleskenimizde, ol búginde bos qalǵan nysan tozyp ketetinine qaýiptenetinin jetkizdi. 17 jyl buryn 200 mln teńgeden astam qarajatqa salynǵan nysannyń súıegi ázirge aman. Nysan óz teńgeriminde bolǵandyqtan, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy aılyqtaryn tólep, 4 qaraýyl men 1 esepshi ustap otyr eken. «Eger qaraýyldar bolmasa, myna mekemeniń áldeqashan toz-tozy shyǵyp, ishi-syrty túgel talan-tarajǵa túsetin edi. Biz, aýyl adamdary osyndaıdan qaýiptenemiz. Endi oblystyń basshylyǵy tilegimizdi eskerip, bul mekemeni ońaltý-saýyqtyrý ortalyǵy etip qaıtadan ashsa degen oıymyz bar. Munda kelip qarııalar men múmkindigi shekteýli balalar em alsa, qandaı jaqsy bolar edi. Bar nárseden aıyrylyp qalmaı, qaıta qajetimizge jaratýymyz kerek qoı», deıdi Marqash Mızembaev.
Jergilikti turǵyndardyń kópshiliginiń tilegi osy eken. Shynynda da munda barlyq múmkindik bar bolyp shyqty. Aınalasynyń ózi jasyl jelekke oranǵan meken. Nysannyń ishi tap-taza, jınaqy. Al oblystyq ftızopýlmonologııalyq ortalyǵynyń bas dárigeri Dabyl Shymyrov bul mekemeniń jabylý sebebin emdelýshilerdiń azdyǵymen túsindirdi. «Densaýlyq saqtaý mınıstriniń buıryǵy boıynsha aýdandardaǵy týberkýlezge qarsy dıspanserlerdiń bári jabyldy. Moıynqum, T.Rysqulov aýdandaryndaǵy mekemeler de jumysyn toqtatty. Bul naýqastardyń azaıýyna baılanysty bolyp otyr. Tek aýrýhanalar ǵana qaldy. Munda 2019 jyly 20 naýqas em alsa, 2020 jyly 15 naýqas jatqan. Al ótken jyldyń alty aıynda 9 naýqas qana bolǵan. Mekeme jabylýdyń aldynda 5 naýqas qalǵan. Mundaǵy 5 naýqasqa 64 medısına qyzmetkeri jumys istep keldi», deıdi Dabyl Shymyrov.
Bas dárigerdiń aıtýynsha, bul mekeme ózin-ózi aqtamaǵan. Iаǵnı emdelýshilerden túsken tabystan góri mekemeniń shyǵyny kóp bolǵan. Máselen, 2019 jyly dıspanser emdelýshiler arqyly 46 mln teńge tapqan bolsa, 187 mln 457 myń teńge shyǵyn bolǵan. Bul jyl saıyn qaıtalanyp otyrǵan. «Sol sııaqty, mekeme 2020 jyly 15 naýqastan 40 mln teńge tapqanymen, shyǵynyna 187 mln teńge jumsalǵan. Al ótken jyldyń alty aıynda munda 31 mln teńge túsýi kerek bolsa, shyǵyny 207 mln teńgege jetedi dep josparlanǵan. Qazirgi tańda munyń bárin zerdeleý toby quryldy. Top quramynda oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy men Sarysý aýdany ákimdiginiń qyzmetkerleri bar», deıdi bas dáriger.
Zerdeleý tobynyń jumys nátıjesiniń qandaı bolatyny ázirge belgisiz. Bul mekemeni qarajattyń jetkiliksizdiginen aýdan ákimdigi óz teńgerimine ala almaıdy.
Amaly taýsylǵan aýyl turǵyndary máseleniń mán-jaıyn aıtyp ári kómek surap oblys ákimi Berdibek Saparbaevqa da hat jazdy. Odan keıin ákimniń orynbasary Talǵat Mamaev Saýdakent aýylyna arnaıy kelip, turǵyndarmen kezdesken. Alaıda ázirge naqty bir sheshim shyqpapty. Endi oblysqa qaraı jaltaqtaǵan jurtshylyq aımaq basshysynan kómek suraıdy. Sondaı-aq bul máseleni jumyssyz qalǵan qarapaıym azamattar Parlament Májilisiniń depýtattary Meırambek Tólepbergen men Gúldara Nurymova aýdanǵa kelgende de aıtty. Kópshiliktiń kóńilinde óńirden saılanǵan halyq qalaýlylarynan da bir kómek bolyp qala ma degen úmit bar. Jumyssyz qalǵan medısına qyzmetkerleri joǵary jaqtan bir kómek bolmasa, endi qalaı kún kóretinderin bilmeı dal bolyp otyr. Al aýdandyq «Jumyspen qamtý ortalyǵy» azamattardy jumysqa ornalastyrýǵa qaýqarsyz.
Jambyl oblysy,
Sarysý aýdany
