Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Mınıstrlik basshysynyń málimetine nazar aýdarsaq, 2021 jyly alǵash ret pedagogıkalyq baǵytta bilim alǵan 32 myń túlek testileýden ótkizilgen. О́ıtkeni jańa erejege sáıkes túlekter mektepke jumysqa ornalasý úshin pedagogıkalyq dıplomynyń bolýy jetkiliksiz bolatyny jáne qosymsha testileýden ótý arqyly «Pedagog» biliktiligin alýǵa mindettiligi aıtylǵan. Jańa ereje talaptary boıynsha bilimi men qabileti oqýshylardy oqytýǵa jetkiliksiz túlekter bilim berý uıymdaryna qabyldanbaıtyn boldy. Iаǵnı tıisti deńgeıde bilimi joq túlekter oqýshylarmen jumys isteý quqyǵynan aıyrylady degen sóz.
«Bastapqyda belgilengen shekti deńgeıdi aıtarlyqtaı tómendetkenimizge qaramastan, túlekterdiń 46 paıyzy ǵana kajetti ball jınaı alǵanyn aıta ketken jón. Bul – test tapsyrǵan 32 myń túlektin 15 myńy ǵana», degen mınıstrdiń málimetindegi mán-jaıǵa tereń úńilip, tolyǵyraq toqtalýdy jón kórdik.
Birinshiden, elimizde joǵary bilimdi kadrlar daıarlaý máselesin kún tártibine qoıyp, oǵan tereń taldaý júrgizilý kerek dep estepteımiz. Joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetindegi kemshilikterge saraptamalar jasalýǵa tıis. Bilim berý baǵdarlamalaryn zerttep, zerdeleý kerek. Sonymen qatar túlekteri biliktilik testileýden ótpeı, mektepke qabyldanbaı, dalada qalǵan joǵary oqý oryndaryn jedel túrde anyqtap, tıisti is-sharalar qabyldaýdy qolǵa alý kerek. Sapasyz bilim bergen ondaı joǵary bilim berý mekemelerin joǵary bilim berý qyzmetin kórsetýge quqyq beretin lısenzııalardan aıyrý máselesi tótesinen qoıylýy tıis. Joǵary bilimi bar túlekterdiń jartysyna jýyǵy testileýden óte almaı, mektepke qabyldanbaýy tótenshe jaǵdaımen teńestirilip, shuǵyl sheshim qabyldaý maqsatynda tıisti joǵary bilim qyzmetin kórsete almaǵan joǵary oqý oryndary rektorlarynyń jeke jaýapkershiligin alqaly jıynda, bilim sapasy boıynsha eksperttik qoǵamdastyq pen Joǵary oqý oryndary qaýymdastyq ókilderiniń qatysýymen talqylap, túpkilikti sheshim qabyldanýy qajet dep sanaımyz. Sondaı-aq sapaly bilim berýdi qamtamasyz etý komıtetiniń de profılaktıkalyq baqylaý kezinde nazardan tys qaldyryp, sapasyz bilim beretin joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetine beriletin lısenzııa talaptaryn oryndaýyn qadaǵalaýdy óz dárejesinde júrgizýge nemquraıdylyqpen qaraǵanyn da eskergen abzal.
Ekinshiden, táýelsizdik jyldary boıynsha demeı-aq qoıaıyq, sońǵy bes jylda memlekettik tapsyryspen oqyǵan túlekterdiń mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasý kórsetkishine monıtorıng júrgizilýi kerek. О́ıtkeni «Atameken» ulttyq palatasy men Bilim mınıstrligi birlesip júrgizilgen zertteý nátıjelerine súıensek, túlekterdiń 70 paıyzy ǵana jumysqa ornalasady eken. «Bıýdjetten qyrýar qarjy bólinip daıarlanǵan túlekterdiń jartysynan astamy ǵana jumysqa ornalasatyn bolsa, biz kim úshin kadr daıarlap jatyrmyz?» degen suraqqa jaýap berýimiz kerek. Álde jumyssyzdardyń qataryn kóbeıtý úshin be? О́te qúrdeli másele. Kúrmeýi qıyn kókeıkesti máseleniń túıinin der kezinde tarqatpasaq, bári kesh bolýy múmkin. Reti kelgende aıta keteıik, mınıstrlik sońǵy kezde Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, qazaqtyń tehnar jastaryn qalyptastyrý maqsatynda tehnıkalyq mamandyqtarǵa bólinetin granttar kólemin ótken jylǵy 40 paıyzdan 60 paıyzǵa deıin kóterýdi josparlap otyr. Biraq joǵary bilim boıynsha Táýelsiz ekspertter tobynyń músheleri grant sanyn arttyrǵanymen, sapa kóterilip ketpeıdi degen ustanymdaryn jarııalaǵan bolatyn. Sondyqtan joǵaryda aıtqanymyzdaı, pedagog kadrlar sııaqty tehnıkalyq mamandyqtardy ıgergen joǵary bilimdi kadrlardyń da mamandyǵy boıynsha sońǵy bes jylda jumysqa ornalasýyna baılanysty monıtorıng júrgizilip, naqty qansha kadrǵa suranys bar ekenin anyqtap alyp, grant bólý máselesin qolǵa alǵan jón.
Úshinshiden, joǵary bilim boıynsha kadr daıarlaýǵa memlekettik tapsyrys ornalastyrý tetikterin túpkilikti qaıtadan qaraý kerek. Bólinetin árbir grantqa tapsyrys bergen ortalyq memlekettik organdar men jergilikti atqarý bılik ókilderiniń jaýapkershiligi qaǵıdada naqty qarastyrylýy qajet. Sonda joǵary oqý ornyn bitirgen túlekterdi jumyspen qamtamasyz etý óz nátıjesin beretini sózsiz.
Jalpy, biliktilik testileýden ótý arqyly ǵana mektepke jumysqa qabyldaıtyn jańa Ereje bilim sapasyna baılanysty kóp nárseniń kókeıkesti máselelerin ashyp bergeni anyq. Endi dıplom úshin oqıtyndar sany azaıyp, biliktilikke mán berý kerektigin túsingen túlekter qarasy kóbeıedi. Áıteýir ýnıversıtetke tússem boldy degen nıettegi stýdent te, balam dıplom alsa boldy, bir mánisi bolar deıtin ata-analar da azaıatyn sııaqty.
Biliktilik testileýden ótý bilim sapasynyń kórsetkishine aınalatynyn tereń túsinetin kezdiń kelip jetkenine myqtap mán berýimiz kerek. Bilimi men biligi kelisken Jańa Qazaqstannyń jańa qurylysshylary biz kótergen máselelerdiń oń sheshim tabýyna atsalysaryna senimimiz mol.
Kárimbek QURMANÁLIEV,
UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
