Qarjy • 28 Naýryz, 2022

EAEO elderi qalaı esep aıyrysady?

573 ret kórsetildi

Buryn da aıtylatyn áńgimeniń sheti jýyrda taǵy kóterildi. Bul – Reseıdiń ekonomıkalyq damý mınıstri Maksım Reshetnıkov aıtty delinetin EAEO elderiniń ózara eseptesýdi rýbl arqyly júrgizý máselesi. Birqatar aqparat quraldary Reshetnıkovtiń sózin alýan túrli etip taratqan. Birinde mınıstr «odaq elderi ózara eseptesýdi rýbl arqyly júrgizedi» dep aıtty dese, endi birinde «múshe-memleketter ulttyq valıýtadaǵy esep aıyrysýǵa kezeń-kezeńimen kóshý týraly kelisimge keldi» degen sózin keltiredi. Árıne, eki sózdiń aıyrmashylyǵy bar ekeni belgili. Biraq reseılik mınıstr qalaı aıtsa da, ortaq valıýta taqyryby taǵy bir márte kóterilgeni shyndyq.

Ekonomıka sarapshysy Aıbar Oljaı qaıtken kúnde de odaq elderin tyǵyryqqa tire­geli tur­ǵan máseleni bylaı tápsir­leıdi.

«Negizgi áńgime EAES-ke syrt­tan keletin taýarlarǵa salynatyn baj salyǵy (syrtqa shyǵarylatyn taýar, múlikten alynatyn memleket salyǵy – red) bolyp otyr. Baj salyǵy ortaq qazanǵa túsedi de, ony 5 el bólip alady. Biz sol úlesten shamamen 7 paıyz alamyz. Alys-berisimiz jaǵymdy saldoda boldy da, sońǵy jyldary bizge dollarmen shamamen 300 mlrd teńge kiris túsetin. Jylyna – 600-650 mln dollar. Reseı kópten beri osy alys-beristi dollarda emes, ár eldiń valıýtasynda jasaıyq degen áńgime aıtyp keledi. Olaı bolǵanda túptiń túbinde ulttyq valıýtalardy rýblge almastyra salý qıyn emes. Sebebi, olar birinshi kedergini alyp tastady ǵoı. Bizge bul tıimdi me? Bizge elge dollardyń kóp kelýi, aıyrbastaý pýnktterinde dollardyń mol bolǵany ishki qarjylyq qaýipsizdik úshin mańyzdy. Rýbl EAEO-ten basqa eshkimge kerek emes. Eger biz Reseıge degen ımporttyq táýeldilikten birtindep aryla bastasaq, rýbl keıin bizge de asa qajet bolmaıdy», deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, Reseı EAEO-ǵa syrttan baj salyǵy­men keletin dollardy ózinde qal­dyryp, rýbldi qalǵan elderge ta­ratyp bere salýdy kózdep otyr.

«Rýbldi basyp shyǵarý – 5 mınýttyq jumys. Al Reseı­ge qa­zir dollar rezervteri buǵat­tal­ǵan­dyqtan syrtqy qaryzdardy ýaqtyly jabý úshin aýadaı qajet. Ekonomıkalyq máselelerde Reseıge qarsy ýáj aıtyp júrgen Qazaqstan ǵana. Armenııa men Belarýs odaqtan utylyp jatqan joq, al Qyrǵyzstan Reseıdegi mıg­ranttar esebinen bıýdjetin toltyryp otyrǵandyqtan eshqa­shan onyń betinen alǵan emes», deıdi A.Oljaı.

Teńgeniń rýblge kiriptar ekeni eshkimge de qupııa emes. Rýbl quldyrasa teńge de sońynan ilese ushady. Ekonomıst Arman Beı­sembaevtyń aıtýynsha, tipti sharttary qolaıly bolǵandyqtan qazaqstandyq kásipkerler Re­seı­den nesıe rásimdeýdi jón kóredi. Bizdi olar endi ǵana rýbl aımaǵyna shaqyryp jatqan joq, biz ózimiz-aq burynnan rýbl aımaǵyndamyz deıdi sarapshy.

Al qarjyger Rasýl Rys­mam­betov ózara eseptesýdi rýblmen júrgizý Qazaqstan úshin qolaısyz ekenin, onyń ornyna teńgeni usynatynyn jetkizdi.

«Rýblmen esep aıyrysý biz úshin yńǵaıly emes. О́ıtkeni qazir Reseıge kóp sanksııa salyp tastady. Olar kóptegen taýardy eksporttaýǵa tyıym salyp otyr, sonyń ishinde Qazaqstanǵa da. Bizdiń aldymyzda birneshe nusqa bar, biri – EAEO-dan ketý, sóıtip qalypty dostyq qarym-qatynaspen baj salyǵyn engizý. Ekinshisi – dál qazir EAEO aıasyndaǵy eń qýatty ekonomıka Qazaqstanda bolǵandyqtan, ózara eseptesýde teńgeni paıdalaný nusqasy. Al dál qazir rýbldi paıdalanar bolsaq, onda sanksııa áseri bizge de tıedi. Eger EAEO aıasynda bir-birimizdiń paıdamyz úshin jumys istegimiz kelse, onda ózara eseptesý tek teńgemen júrgizilýi kerek. Sanksııalardy alyp tas­tasa bálkim teńgege kó­shermiz, bálkim eýroǵa kóshermiz», deıdi qarjyger.

Mundaı pikirdi sarapshy Dmıtrıı Sochın de qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, dál qazir EAEO elderiniń ishinde eń joǵarǵy táýelsiz reıtıng tek Qazaqstanda bar. Reseı bolsa defoltty ın­deks­ke taıap qaldy jáne sáýir aıynda defoltqa ushyraýy yq­tımal.

«Teńge – konvertasııalanatyn valıýta. Al rýbl ondaı valıý­taǵa jatpaıdy jáne qashan ol deń­geıge oralary belgisiz. Qazaq­standa halyqaralyq naryqqa ıntegrasııalanǵan qarjy sektory bar. Onyń ústine aǵylshyn quqyǵy boıynsha AHQO jumys isteıdi. Shekaramyz ashyq. Son­dyqtan rezervti valıýta bolýǵa teńge birden-bir kandıdat», dep dáıekteıdi óz sózin D.Sochın.

Qazaqstan úkimeti de óz pozısııasyn jarııa etti. Úkimet baspasóz qyzmetiniń dereginshe, Qazaqstan ımporttyq baj saly­ǵyn bólistirý men qosýdy dollar arqyly júrgize beredi.

«Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly kelisimde bir-bi­riniń bıýdjetine ımporttyq kedendik baj salyǵyn ózara esepteý jáne jınaý boıynsha múshe memleketterdiń min­dettemeleri qarastyrylǵan. Atalǵan mehanızm ár memlekette birkelki jáne negizgi kezeńderi bar: úshinshi elderden keletin taýarlardan ulttyq valıýtadaǵy ımporttyq baj salyǵyn alý; belgilengen koeffısıentterge sáıkes alynǵan ımporttyq baj somasyn bólý, olardy AQSh dollaryna aıyrbastaý jáne odan keıin EAEO-ǵa múshe memleketterge jiberý. Reseıge salynǵan sanksııalarǵa baılanysty múshe memleketterdiń ákelingen baj salyǵyn Reseı Federasııasy men Belarýske dollar kúıinde aýdarýy múmkin emes. Kelissózder nátıjesinde qazaqstandyq nusqa qoldaý tapty. Reseı Federasııasy men Belarýs Respýblıkasyna ákelingen kedendik bajdy aýdarý jáne bólistirý úshin ulttyq jóneltýshi bankterdiń kýrsy boıynsha reseılik rýbl qoldanylady», delingen Úkimet habarlamasynda.

Al Qazaqstan Respýb­lı­ka­syna, sondaı-aq Armenııa men Qyrǵyzstan Respýblıkalaryna ımporttyq baj salyǵyn jiberý burynǵydaı dollar arqyly júzege asyryla bermek.

Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar