Aımaqtar • 28 Naýryz, 2022

Ákimniń uıymdastyrý qabileti álsiz be?..

1301 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa Qazaqstan: Jańarý men jańǵyrý joly» atty bıylǵy Joldaýynda buqaralyq aqparat quraldary bılik pen halyqtyń arasyndaǵy tıimdi baılanys arnasy bola otyryp, eldegi qordalanǵan máselelerdi kótere alatynyn jáne kóterýge mindetti ekenin aıtyp ótti. Halyqty mazalap júrgen máselelerdiń úlken-kishisi bolmas. Aýyl, aýdandaǵy aǵaıynnyń joǵaryǵa jetkizgisi keletin máselesi kóp. Al sol aýyldaǵy jaǵdaıǵa oblys basshysynyń ózi kýá bolyp, qaramaǵyndaǵylardyń qyzmetin ádil baǵalaǵanynyń jóni bólek. Aıtaıyn degenimiz, Keles aýdanynda qordalanǵan máselelerdiń kóp ekeni jóninde edi.

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Keles aýdanynda mal sharýashylyǵyn damytý isi kóńil kónshiterlikteı emes. Aýa raıy men tabıǵatynyń óte qolaılylyǵy syndy múmkindik pen artyqshylyq ta tolyq paıdalanylyp otyrǵan joq. Aýyl sharýashylyǵy salasynda jańa jumys oryndaryn ashyp, agrosala men mal sharýashylyǵyn damyta túsý qajet. Aýdannyń ekonomıkalyq-áleýmettik damý kórsetkishteri saralanǵan jıynda Túrkistan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shókeev osyndaı syn aıtty. «Nege uıymdastyrmaısyz? Álde jumys kúshi joq pa?» dedi óńir basshysy aýdan ákimi Aqmentaı Esbaevqa qarata. Sondaı-aq Keles aýdanyn gazdandyrý, aýyz sýmen qamtý, aǵyn sý jáne ınfraqurylym salalaryndaǵy qordalanǵan máseleler jedel sheshilýge tıis. Investısııa tartý isi jandandyrýdy qajet etedi. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy keıbir kór­set­kishter tolyq oryndalmaǵan. Jumys oryndaryn ashý úshin jańa jobalardy qolǵa alý qajet. Aýdanda agrosalany jáne mal sharýashylyǵyn damytýǵa keremet múmkindik bar. Biraq bul áleýet tolyq paıdalanylmaýda. Ká­sip­kerlikti qoldaý baǵytynda da ju­mys júrýi tıis. Aýdanda sheshimin tap­paı otyrǵan máselelerdiń taǵy biri – 2019 jyly qurylysy bastalǵan «Abaı» gaz taratý stansasy áli kúnge deıin paı­da­la­nýǵa berilmegen.

«Keleste 83 eldi mekenniń 50-i tabıǵı gazben qamtylyp, qamtý kórsetkishi 80,1 pa­ıyzǵa jetken. О́tken jyly 9 eldi mekenniń gaz nysandarynyń qurylys jumystary aıaqtalǵan. 14 eldi mekende aýyz sý qurylysynyń jumystary júrgizilip, qamtý kórsetkishi 75 paıyzǵa jetken. Aýdannyń ınfraqurylymyn jaqsartý baǵytyndaǵy jobalardy jal­ǵas­tyrý qajet. Eldi mekenderdi gazdandyrýdy kúsheıtý kerek. Jerasty sýlaryn barlaý, jylyjaı sharýashylyǵy, sý qoımalaryn tıimdi paıdalaný baǵytynda jumys jandansyn. Aýyl ishindegi sapasy syn kótermeıtin joldardy retke kel­ti­rińder», dedi О́.Shókeev.

Qordalanǵan máselelerdiń sheshimin tabýyna oblys basshysy aıtqandaı, aýdan­ ákiminiń jumysty tıisti deńgeıde uıym­dastyra almaýy negizgi sebeptiń biri bolyp otyr. Sondaı-aq aýdanda sybaılas jemqorlyq tyıylmaı tur. Bul oraıda qaramaǵyndaǵy qyzmetkerleriniń sybaılas jemqorlyq qylmystary úshin aýdan ákimi Aqmentaı Esbaevtyń eki ret jumystan bosatý jóninde aryz bergenin aıta ketelik. Alǵash ret 2020 jyly qaramaǵyndaǵy aýyl ákimi paramen ustalyp, zań aldyndaǵy tıisti jazasyn alǵanda, ekinshi márte byltyr Keles aýdandyq kommýnaldyq sharýa­shy­lyq bólimi basshysy 30 mln teńge para alýǵa oqtaldy degen aıyp boıynsha sottalǵannan keıin. Biraq A.Esbaev ekeýinde de ý-shýsyz qyzmetin saqtap qaldy. Búginde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı tapsyrmasymen tıisti zańǵa engizilgen «birinshi basshy onyń tikeleı baǵynyshty tulǵasyna qa­tysty sottyń aıyptaý úkimi kúshine engennen soń kúntizbelik 10 kún ishinde nemese aqtalmaıtyn negizder boıyn­sha qylmystyq is toqtatylǵannan keıin otstavkaǵa ketýge mindetti» degen talap­tyń oryndalmaǵanyn aıtýshylar az emes. Iаǵnı aýdan turǵyndary eki ret otstavkaǵa aryz bergen ákimniń qandaı je­tis­tigi nemese iskerligi eskerilip, qyz­me­tinde qalǵanynan beıhabar.

Jergilikti bılikke aıtylar syn azaı­­­maı turǵanyn joǵaryda aıtyp óttik. Jýyrda Esep komıtetiniń oblysta júrgizgen jumystarynyń qory­tyn­dysy boıynsha da Keles aýdanyna qa­tysty zańsyzdyqtar men kem­­shi­lik­ter anyqtalǵany aıtyldy. Aýdan­dyq kommýnaldyq sharýashylyq bó­li­mimen 2018-2020 jyldary sýmen jabdyqtaý obektileriniń qurylysy tıisti zańnamany buza otyryp júze­ge asyrylǵan. Mysaly, jobalaýshy «Ýlmad» JShS-nyń smetalyq qujat­ta­many tıisinshe ázirlemeýine baılanysty 2018 jyly Qazaqstan aýylyn sý­men jabdyqtaý jobasy boıynsha aýdan­dyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq bólimi 2019-2021 jyldar ara­lyǵyndaǵy kezeńde oryndalǵan jumys aktilerin kóterińki qunmen (3,7 mln teńge) qabyldaǵan. Sonymen qatar uńǵymalardan sý alý kezinde manometr kórsetkishterindegi qysymnyń 12 m3/saǵ-tan aspaıtyn deńgeıde ekendigi anyqtalǵan. Al joba boıynsha onyń kólemi 20,3 m3/saǵ-tan kem bolmaýǵa tıis. Osyǵan baılanysty sýdyń qajetti kólemi jetpegendikten, 4 myńnan astam adam tolyqqandy sýmen qamtamasyz eti­l­megen. Budan bólek paıdalanýǵa be­rilgen Qazaqstan aýylynyń sýmen jabdyqtaý nysany paıdalanýshy uıymǵa bekitilmegen. Anyqtalǵan kem­­shilikterdiń bul biri ǵana. Jalpy, Esep komıtetiniń usynysynda kelestik sheneý­nikterdiń áreketterinde sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń bary kór­se­tilgen.

Qysqasy, aýdan ákiminiń jumysyna qatysty aıtylyp júrgen syn az emes. De­genmen, qordalanǵan máselelerdi sheshý baǵytynda qolǵa alynǵan ju­mys­tar jóninde de aıta ketelik. Aýdan ákimi A.Esbaevtyń málimdeýinshe, mal sharýashylyǵyna qýańshylyq keri áser etken. Aýdanda aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy óndirilgen ónim kólemi 62,2 mlrd teńgeni quraǵan. Aldyńǵy qatarly ozyq tehnologııany qoldana otyryp, bir alqaptan jylyna 2-3 ret ónim alý boıynsha 316 joba óz ju­mysyn bastap, 121 myń tonna baq­sha jáne kókónis ónimi jınalǵan. Soltústik Tashkent kanalynyń aýdan­ ­aýmaǵyndaǵy Júzimdik, Birlesý, Aqtó­be aýyldyq okrýgteriniń 19,2 shaqy­rym bóligi mehanıkalyq tazalaýdan ótki­zilýde. Nátıjesinde, 1 500 gektar jer qaıta aınalymǵa túsetin bolsa, 2 922 gektarǵa sý ótkizý múm­kin­di­gi jaqsaratyn bolady.

Aýdandaǵy birqatar ózekti máseleden senatorlar da habardar boldy. Mysaly, «Keles Plas» JShS qaıta óńdeý se­hy­nyń basshysy Nurjan Ýmarov aýdanǵa issaparmen kelgen Senat depýtattary Álı Bektaev pen Álimjan Qurtaevqa sýbsıdııa máselesin, qaıta óńdeý salasyndaǵy kemshin tustar jáne daıyn ónimdi ótkizý baǵytynda kezdesip jatqan kedergiler jóninde aıtty. Transshekaralyq kanaldardyń jaǵdaıy da qozǵaldy. Nátıjesinde О́zbekstan Respýblıkasymen shektesetin shekara aımaǵyndaǵy kanaldardy tazalaý máselesi Parlament deńgeıinde qaralady. Senat depýtattary issapar barysynda úı irgelik jerine bıogomýs ónimin óndiretin «NurQoja» j­e­ke kásipkeriniń jumysyn kórdi. Bar bolǵany 26 300 teńgemen kásibin bas­ta­ǵan Gúlnár Dúısebaeva bir jyldyń ishinde 7 mln teńge tabys taýyp, 2 adamdy jumyspen qamtyǵan. Kásipkerdiń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi tańda bıogomýs ónimine suranys artyp, aýyl sharýashylyǵy salasyna taptyrmas agregattyń birine aınalýda eken. Se­na­torlar bul baǵyttaǵy jumystardy jandandyryp, respýblıka deńgeıinde nasıhattalýy qajet ekenine toqtaldy. Al «Abaı» Keles aýdandyq aýrýhanasy» MKK medısına qyzmetkerleri tapshy tehnologııalardy jetkizý máselesin kóterdi. Atap aıtqanda, KT apparaty, sıfrly rentgen, ÝZD apparaty, reanımasııalyq jedel járdem kóligi qajettiligi bas dárigerdiń mindetin at­qa­ryp júrgen Bekzat Slanov tarapynan málimdeldi. О́z kezeginde depýtattar máseleniń sheshilýine yqpal etip, baqy­laý­ǵa alynatynyn jetkizdi.

Jaıylym jerdiń tapshylyǵy da Keles aýdanyndaǵy ózekti máselelerdiń biri. Bul túıtkil aýdan turǵyndary, shar­­ýalary tarapynan birneshe ret kóte­ril­­gen bolatyn. Búginde turǵyndar su­ra­nysyna sáıkes 4 500 gektarǵa jýyq aýmaq ortaq jaıylymǵa berilýi bo­ıyn­sha oń qorytyndy alynyp, jerge ornalastyrý jobasy ázirlenýde. Jer­gi­likti ákimdik pen osy salaǵa jaýapty organdardyń, turǵyndardyń ortaq jumysy nátıjesinde Bozaı aýyldyq okrýginen 1 375 gektar, Jambyl aýyldyq okrýginen – 2 myń, Birlik aýyldyq okrýginen – 800, Birtilek aýyldyq okrýginen – 94,65, Birlesý aýyldyq okrýginen – 75, Ushqyn aýyldyq okrýginen 75,84 gektar jer telimderi ortaq jaıylymǵa ótpek. Jyl sońyna deıin 66 myń gektar jerdi sharýalarmen memo­randým arqyly ortaq jaıylymǵa berý josparlanyp otyr. Sonymen birge eldi mekenmen qashyqtyǵy 5-10 shaqyrym bolatyn 27 myń gektar ja­ıy­lym jerdiń ıelerine balamaly túrde jer berý arqyly nemese kelisilgen tulǵalarmen aýdannyń arnaıy jer qoryna qaıtarý kózdelgen.

 

Túrkistan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar