Mártebeli muǵalim

Balǵyn Baqbergenqyzy – elimizdiń «Bilim berý isiniń úzdigi», Y.Altynsarın jáne «Bilim berý isiniń qurmetti qyz­met­keri» belgileriniń, «Táýelsizdikke – 20 jyl» merekelik medaliniń ıegeri. Son­daı-aq respýblıkalyq «Úzdik avtorlyq baǵdarlama» konkýrsynyń II dárejeli dıplomyn alǵan ol – 2016 jyldan bergi halyqaralyq Edtech test ortalyǵynyń UBT, kolledjder men 9-synyptar úshin MAB tapsyrmalary jınaqtarynyń avtory, joǵary sanatty muǵalim, fızıka páninen joǵary deńgeıdegi pedagog-sheber. Ardaqty ustaz osy ýaqytqa deıin respýblıkalyq, halyqaralyq pán olımpıadalaryna 20, respýblıkalyq, halyqaralyq ǵylymı joba jarystaryna 12 júldeger daıyndap, 20-dan asa oqýshysy Almaty qalasy ákiminiń «Úrker» tósbelgisimen marapattalǵan.

Ár adamnyń óz aldyna dara joly bar. Balǵyn apaı 1952 jyly Alataýdyń silemderimen jalǵasyp jatqan Qońyrtóbe taýynyń etegindegi Aqterek aýylynda dú­nıege kelgen. Soǵysqa qatysyp, bir qo­lyn maıdanda qaldyrǵan «Otan soǵysy» or­de­niniń ıegeri, atasy О́zbek oqymasa da óz betin­she hat tanyp, kitap oqıtyn kókiregi zerek edi. Súıikti nemeresine doıby oınaýdy, aýyzsha esep shyǵarýdy úıretetin. Apasy Kúlpanııanyń da kóp tárbıesin aldy.

О́se kele Balǵyn da shákirt bolyp, us­taz aldyn kórdi. Eń alǵashqy kózin ashyp kórgen ustazy – tarıh páninen 40 jyl sabaq bergen anasy Bınagúl apaı. Odan keıingi ustazdary da óte keremet jandar edi. Áli esinde, qazaq tili men ádebıetinen beretin Qapýza Esdáýletova apaıy Abaıdyń tórt shýmaq óleńin berip, shyǵarma jazdyratyn. Al О́ken Qulahmetova apaıynyń arqasynda matematıkadan «Antonovtan» esep shyǵaryp jarysatyn.

1969 jyly mektepti úzdik támamdaǵan soń JenPI-diń fızıka-matematıka fakýl­tetine oqýǵa túsip, ony bitirgennen keıin eńbek jolyn Aqterek orta mektebinde bas­tady. 1976 jyly Almaty qalasy Áýezov aýdandyq komsomol komıtetinde qyz­met istep júrgende Taldyqorǵan obly­sy­nyń azamaty Janat Toıshybekovke tur­mysqa shyǵyp, Taldyqorǵan aýdany Jalǵyzaǵash aýylyndaǵy orta mektepte ustazdyq qyzmetin jalǵastyrdy. Keıinnen jubaıynyń qyzmetiniń aýysýyna oraı sol oblystyń Aqsý aýdanynyń ortalyǵy Jansúgirov kentindegi Q.Sátpaev atyndaǵy gımnazııada sabaq berdi. Sol jyldary shákirtteri oblystyq pán olımpıadalarynda júldeli oryndardy ıelendi.

Almaty qalasyna da Janattyń qyzmet babyna baılanysty kóship keldi. Janat Almaty oblysynyń birneshe oblystyq jáne oblysaralyq departamentterinde basshylyq qyzmet atqardy. Al ustazdyq jolynda eleýli oryn alǵan, eń maǵynaly, jemisti eńbek etken qaladaǵy ataqty Da­ryn­dy balalarǵa arnalǵan №173 fızıka-matematıka mektebinde on jyldaı, sondaı-aq №126, 178 lıseılerinde dáris berdi. 2019 jyldan beri zamanaýı sońǵy úlgimen salynǵan №200 mektep-gımnazııada fızıka páninen sabaq berip júr.

Matematıka – ǵylymdar patshasy bolsa, fızıka – qorshaǵan álemdi fýndamentaldi zertteıtin eń mańyzdy bilimniń kózi. Osy­laı­sha, Balǵyn Baqbergenqyzy fızıka pánin tereńinen oqytyp, shákirt tárbıeleýdi ómiriniń bir bólshegine aınaldyrdy. Son­daı-aq shyǵarmashylyq jumyspen aınalysyp, anyqtamalyq quraldaryn, test tapsyrmalaryn, baqylaý jumystaryn, fızıkalyq dıktanttar, zerthanalyq jáne praktıkalyq jumys dápterlerin, elek­tıv­tik oqý baǵdarlamalaryn jasaıdy. Ási­re­se jańa Explorer GLX oqý spektrometr quralyn meńgerip, ony oqýshylarynyń Almaty qalasy men búkil respýblıkanyń aldyńǵy qatarly muǵalimderiniń aldynda kórneki is-tájirıbe retinde jasap kórsetýin maqtanyshpen aıtady.

Táńiri Balǵyn Baqbergenqyzyna us­tazdyń naǵyz týabitti qasıetterin da­ryt­qan. Onyń ámirshisi – eńbek. Alǵyrlyq oıy ishki jan dúnıesin nurlandyryp turady. Bul degenimiz ne? Birinshiden, óz mamandyǵyn jaqsy kórýi. Ekinshiden, oqytý men tárbıeni birge ushtastyryp júrgizýi. Úshinshiden, ne jasasa da bastaǵan isti aıaqtaıtyny, negizinen júıelilikti basshylyqqa alýy, árbir uǵymnyń qasıetin túsindirýge tyrysýy. Tórtinshiden, balany óz balasyndaı kórip, mápeleı senimge kirýi. Keıde mundaı qasıet ata-ananyń da ornyn almastyryp jatady. Besinshiden, sabaqty túsindirgende oqýshyǵa túsinikti tilmen jan-tánimen, búkil bolmysymen berilip, balanyń yntasyna, onyń jeńil qabyldaýyna jumys isteıdi. Sóıtip, muǵalim men oqýshy arasyna tylsym jol salady. Onyń oıynsha, daryndy shákirt ustazdan ozý kerek. Sonda ǵana balanyń bo­ıynda ustaz qalyptastyrǵan iz qalmaq.

– Myqty muǵalim bolý kóp izdenisti qajet etedi, – deıdi ol. – Qazir oqýshylar óte saýatty, mobıldi. Sondyqtan kez kelgen suraqqa daıyn bolýyń kerek. Ol úshin ózińdi óziń damytyp, izdenesiń. Sabaqty túsindirgende qysqa, nusqa, naqty aıtyp, dáleldi sóıleýge tyrysýyń kerek. Ustaz qaı kezde rahattanady? Shákirttermen birge sapalyq suraqtardy, kúrdeli esepterdi taldaý kezinde olardyń utymdy jaýaptaryn estigende, tájirıbe barysynda nátıjelerin kórgende, qıyn esepterdiń sheshimin óz betimen taýyp jatqanda lázzat alady. Mundaıda «Apaı, sabaq kúshti ótti, saý bolyńyz!» degen sózdi estýdiń ózi bir ǵanıbet. Meniń bilgenim, aqyldy oqýshy qashanda muǵalimdi qadirlep, qasterleıdi.

Tájirıbeli ustazdyń pikirleri men usynystary da kóńilge qonymdy. Qazir jyldan jylǵa jalpy bilim beretin mektepterde fızıka pániniń saǵaty qysqarýda. Buryn 10-synypta fızıka aptasyna tórt saǵat ótse, qazir – eki saǵat. Sondyqtan 45 mınýtta taqyryp kólemin tolyq qamtyp, teorııany túsindirip, ári esepterdi shyǵaryp, ári baladan sabaq surap úlgerý múmkin emes. Bor men taqta – oqýshynyń da, muǵalimniń de basty quraly. Sondyqtan balanyń taqtaǵa shyǵyp, tapsyrmany oryndaýy jadynda saqtaý qabiletin arttyrady, ári ózine senimdilik ákeledi. Mundaıda eń bolmasa túsinikti jazylǵan sapaly oqýlyq bolsa deıdi. Oqýlyqtyń ǵylymı tilde jazylýy, esepterdiń qate berilýi balanyń óz betinshe oqyp túsinýine qıyndyq týǵyzady. Onyń ústine ár baspadan shyqqan oqýlyqtar ártúrli. Qazir oqýlyq jazý bızneske aınalǵan sııaqty. Endi ustazdar Bilim jáne ǵylym mınıstriniń oqýlyqtardyń mazmunyn qaıta qarap, tekserip shyǵý kerek degen usynysynan kóp úmit kútýde.

Bir ǵana ustazdyń eńbek jolynda jıyr­ma­dan asa memleket qatysatyn Jáýtikov atyndaǵy fızıka, matematıka jáne ınformatıka pánderinen ótetin halyqaralyq, sondaı-aq Prezıdenttik olımpıadalardan, ǵylymı joba baıqaýlarynan 32 oqýshysy báıgeden oza shaýyp kelse, al 2011 jyly daryndy shákirti, 11-synyp oqýshysy Taıman Sabyrǵalıev dúnıejúziniń 87 memleketi qatysqan Taılandtyń astanasy Bangkok qalasynda ótken 42-shi Halyqaralyq fızıka olımpıadasynda kúmis medaldy ıelenýi qandaı ǵanıbet, qandaı mereı deseńizshi! Muǵalimniń beınetin, jankeshtiligin shá­kirtteri osylaı óz eńbekterimen aqtap shyqty. Onyń qaıtarymyna Balǵyn Nur­bekova balany odan ári yntalandyrý maq­satynda mektep aýlasyna júldeger shá­kirt­teriniń árqaısysyna qaraǵaı otyr­ǵy­zýdy dástúrge aınaldyrdy. Búginde Taımanynyń, Samatynyń, Aldııarynyń, Maǵaýııasynyń, taǵy basqa shákirtteriniń aǵashtary jaıqalyp ósip tur.

– Qazir zań aıasynda muǵalimderdiń márte­besin kóterý maqsatynda «pedagog-zert­teýshi», «pedagog-sheber» degen biliktilik sanaty beriledi, – deıdi 2 myńǵa jýyq bala oqyp jatqan №200 mektep-gımnazııa dırektory Aınura Nurymqyzy Balǵyn Baqbergenqyzynyń eńbegin asqan qurmetpen, yqylaspen atap ótip. – Balǵyn apaıdyń sabaǵyna oqýshylar óte qyzyǵýshylyqpen qatysady. Ata-ana tarapynan eshqandaı eskertý, sóz bolǵan emes. Oqýshy da, ata-ana da rıza. Apaıdyń ishki kúsh-qýatyna, jigerine tańǵalasyń. Byltyrǵy túlekterimizdiń ekeýi de osy fızıka pánin tańdap, 40-tyń ústinde ball alyp, Altyn belgilerin aqtap shyqty. Bul – mektep úshin úlken jetistik. Jalpy, oqýshylardyń matematıkaǵa, fızıkaǵa degen mahabbaty myqty muǵalimder arqyly ashylady. Oqý bitirip kelgen jas muǵalimderdi osyndaı tájirıbeli ustazdar qamqorlyǵyna alyp, pán sabaqtarynan ǵana emes, ómirlik te baǵyt-baǵdar berip, aqyl-keńesin aıtsa quba-qup emes pe? Bir qýanarlyǵy, qazir apaı shákirti, jas muǵalim Aqjoltaıdy baý­lý ústinde.

Áýlettiń shyraǵyn jaqsy bala da jaǵa­dy. Balǵyn – Nurbekovter áýletin jal­ǵas­ty­rý­shy, qara shańyraqtyń shyraq­shy­sy. Al Balǵynnyń óz jumaǵy – otbasy. Qudaı qosqan qosaǵy Janat joǵary qyzmetpen birge kisilikti, adamgershilikti qosa alyp júrgen aıtýly azamat. Taǵdyrdyń synyna synbaǵan analary Bınagúldi alaqandaryna salyp, qyryq jylǵa jýyq baǵyp-qaǵyp perzenttik mindetterin adal atqardy. Sa­ǵyn­dyryp, uzaq kútken balapandary Rozaǵa ata-ana retinde aldymen ózderi osylaı úlgi kórsetti. Búginde kóziniń aǵy men qarasy Roza joǵary oqý ornyn bitirip, qyzmet etýde.

Shyǵystyń uly ǵalymy ál-Farabı «Ma­ǵan jas jetkinshekterińizdi kórsetińiz, men sizderdiń bolashaqtaryńyzdy aıtyp bereıin» degen eken. Mine, Balǵyn Baq­ber­gen­qyzy sol bolashaqqa qaltqysyz qyzmet etip, bar ǵumyryn shákirt tárbıeleýge arnap, bala júregine jol tapqan ulaǵatty ustaz. Mereıińiz ústem bolsyn, mártebeli muǵalim...

Gúlzeınep SÁDIRQYZY,

jýrnalıst