Sabannan paıda tapqan seriktestik

Joldaýda energetıkanyń dástúrli túrlerin damytýǵa úlken kóńil bólinip,  óndiris pen turmysta jańa tehnologııalar arqyly jappaı elektr qýatyn barlyq jerde únemdeýge qoldaý kórsetýge  basymdyq berilgeni belgili.  Osy turǵydan alǵanda, Elbasynyń  «jasyl» ekonomıka tujyrymdamasy negizinde belgilengen tapsyrmalary sheńberinde Qyzyljar óńirinde  birqatar sharalar júzege asyryla bastady.  Oǵan dálel retinde   eki sharýashylyqtyń   irgeli izdenisteri men  jaǵymdy jańalyqtaryn áńgimeleýdi jón kórdik. Bizdiń jolymyz aldymen Esil aýdanyna qarasty Zagradovka aýyldyq okrýgine tústi. Osyndaǵy «Prometeı-Agro» JShS-niń dırektory, oblystyq máslıhattyń depýtaty Iýrıı Sholdi arnaıy izdep bardyq. Sapar maqsatyn túsindirgennen keıin  «Men jaıly tym asyra maqtap jibergen bolar. Kópshilikten erekshelengen eshteńem joq. Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp,  eńbek etip jatyrmyz. Keıde aýyldastyrymsyz men kimmin degen saýal tóńireginde oılanamyn. Ujymdy qurap otyrǵan solar. Men  de olar sekildi ujymnyń bir múshesimin. Olarsyz men nólmin, túk isteı almas edim, bary osy», dedi sózden góri iske myǵymdylyǵy túr-turpatynan, júris-turysynan birden seziletin sharýa adamy. Ákesi Ivan kóp jyly boıy «Zagradovka» keńsharyna jetekshilik etip, keıin eńbek estafetasyn ulyna  amanattapty. Sodan beri atalmysh  seriktestikke basshylyq jasap keledi.  Osy kezeń ishinde oblystaǵy  aýylsharýashylyq óndirisin joǵary tehnologııalyq jolǵa qoıǵan irgeli agroqurylymdardyń birine aınaldy. Taýarly astyq óndirisimen qatar  dándi jáne maıly daqyldardyń joǵary  surypty tuqym isin damytýǵa baǵdar ustanǵan. Bastapqyda  ortaq  múlikten enshige tıgen  eski eki kombaın, osynsha «K-700»  jáne  «MTZ-80» traktorlaryn qanaǵat tutsa, búginde mashına-traktor parkin «Klaas», «Vektor», «Djon Dır», «Bıýller-Horsh» sekildi  zamanaýı tehnıkalar quraıdy.  Sonyń arqasynda  orta eseppen gektar ónimdiligi 18 sentnerden asyp jyǵyldy. Bir myń gektardaı alqapqa zyǵyr, raps daqyldary sebilip, ár tonnasy 80 myń teńgeden ótkizildi. Jer de bala sııaqty, aıaly alaqandy,  mápe­legendi súıedi. Kútimi kelisse, ónim bermeıtin alqap bolmaıdy. Áli kúnge deıin ekstensıvti tásilmen jumys isteıtin,  alǵan ónimdi qanaǵat tutyp júre beretin basshylar joq emes. Osyndaı samarqaýlyq kózqarasqa qarsy Elbasy agroónerkásip keshenin ınnovasııalyq birizdilikke túsirý  baǵdarlamasyn usyndy. Budan bylaı ýaqytsha bolmasa aýa raıyna baılanysty kezdeısoq jetistikterdi maldanýshylar ózin de, ózgeni de aldaı almaıdy, uıatqa batyrady. О́ndiristiń ósimi jaıly oılanatyn mezgil jetti. Ekinshiden, Memleket basshysy  fermerlerdiń  ótkizý naryqtaryna deldalsyz, tikeleı shyǵý talabyn qoıdy. Bul da óte  mańyzdy másele. Jasyratyny joq,  aýyl sharýashylyǵynda bıznestiń damýyna, óndirgen ónimdi, mysaly, astyqty tıimdi baǵamen ótkizýge bóget jasaıtyn kedergiler, qosalqy býyndar kóp. Osylar alyp  tastalsa, kóptegen derbestikke ıe bolar edik, deı kelip, Iýrıı Ivanovıch qoldanylyp júrgen jańa ádis-tásilder jaıynda áńgimelep berdi. Sońǵy  jyldary barynsha az tehnologııany qoldanýǵa kóshken. Ol úshin  tuqym sebýde dándi topyraqqa batyryp otyratyn dıskili tuqymsepkish paıdalanylady. Al, egis aldynda mehanıkalyq emes, hımııalyq óńdeý ǵana júrgiziledi. Seriktestegi jańa tehnologııalardaǵy jetistikterdiń biri – qaıta orny tolatyn «jasyl energııa» qýatynan jylý alý júıesine kóshkeni. Búginde  sharýashylyq aýlasy,  áleýmettik nysandar  osy júıemen jylytylady. Ol úshin  arnaıy jylytý qazandyǵy ornatylyp, zyǵyr, bıdaı sabany otyn retinde paıdalanylady.  Buryn bir qysqa aýladaǵy qonysjaılardy, garajdardy jylytýǵa 70 tonna kómir qajet etilse, endi 500 dana saban oramasy jetkilikti. Alda osy saladaǵy jańǵyrtý jumystaryn jalǵastyrmaq nıette. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha  seriktestikke bıznestiń áleýmettik jaýap­kershiligi jónindegi «Barys» baıqaýy­nyń dıplomy tegin tapsyrylmasa kerek. Aýyldaǵy 200-den astam úleskerdiń basyn qosqan  basshy mekteptiń akt zalyn jóndeýge 3  mıllıon teńge bóldi. Oqýshylarǵa 1,4 mıl­lıon teńgeniń  sport jabdyqtaryn satyp áperdi.  Sońǵy 4 jylda 10  mıllıon teńgeniń demeýshilik kómekterin  kórsetýiniń ózi nege turady? * * * «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptas­qan memlekettiń jańa saıa­sı baǵyty» atty Joldaýy­na sáıkes elimizde naqtyly is nátıjelerin baǵalaýǵa basa nazar aýdarylyp otyrǵan shaqta turǵyndardyń turmystyq jaǵdaıyna yqpal etetin áleýmettik máselelerdiń mańyzy zor. Osyndaı  ózekti jaıttardy sheshýde Ǵ.Músirepov atyndaǵy aýdanda ornalasqan «Selınnoe-2004» JShS-niń qol jetkizgen jetistikteri men atqaryp otyr­ǵan isteri aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Aýyldyń qaımaǵy buzylmaı, ózgelerdeı údere kóshpeı, bútin otyrǵan sebebin birlik pen yntymaqtan izdegen jón shyǵar. Keńshar kezinde 300-deı otbasy tútin tútetken eldi mekende aýmaly-tókpeli kezeńderden ótkenine qaramastan, qazirde 280-niń ústinde shańyraq qalǵany qýanarlyq. Onda ózge kásiptegiler men zeınetkerlerdi aıtpaǵannyń ózinde, aýylsharýashylyq kásipornynda 212 adamnyń jumysqa tartylǵany tabyssyz otbasylardyń joqtyǵyn bildirse kerek.  Irgeli aýylǵa tutqa bolyp otyrǵan  seriktestiktiń arqasynda  keńes kezinen qalǵan áleýmettik nysandardyń barlyǵy tolyq iske qosylǵan. Jańa ómir talabyna saı jańǵyrtylyp, jańasha óris taýyp jatqan oń ister de jeterlik. Solardyń biri ári biregeıi – saban otynymen jumys isteıtin jańa jylý ortalyǵy qazandyǵynyń iske qosylýy. Oblys ortalyǵynan 400 shaqyrymdaı shal­ǵaıda jatqan aýylǵa eń aldymen osy jańalyqpen tanysý úshin barǵan edik.  Dándi alqaptar kólemi 27500 gektardy quraıdy.  Budan tysqary  2500 gektar jerge  zyǵyr da­qyly ornalastyrylǵan. Jyl ótken  saıyn  mashına-traktor parki  nyǵaıyp keledi.  Usaq topyraq óńdeý quraldaryn aıtpaǵannyń ózinde, osy zamanǵy «NIý Holland», «Chelenjer» jáne «Vektor» markaly 23 kombaın, «Makdonalds» markaly eki ózdiginen júretin jatka, úsh dári shashqysh, alty egis kesheni jáne on «Chelenjer» traktory bar. Sharýashylyqtyń shashaýyn shyǵarmaı, bútin qalýynyń bir sebebi,  ınvestorlardyń qoldaýyna súıenbeýi bolar? Áıteýir, ony qyzǵyshtaı qoryp, talan-tarajǵa túsirmegen el azamaty endi onyń ıgiligin búkil aýyl tur­ǵyndarynyń kórip otyrǵanyna qýa­nyshty. Materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý maqsatymen ıesiz qalǵan syıymdylyǵy  40 myń tonnalyq astyq qabyldaý kásipornyn menshikke alǵan. Budan tysqary 4 mehanıkalyq qyrman men 8-10 myń tonnalyq  birneshe astyq qoımalary jumys isteıdi. Serik Kenjetaıuly sharýashylyqtyń óndiristik býyndary men áleýmettik nysandaryn tanystyrýdy seriktestiktiń  basty jańalyǵy – saban otynymen jylytylatyn ortalyq jylý qazandyǵynan bastady. –  Qıyn kezeńniń ózinde  ortalyq jylytý júıesin saqtap qaldyq. Burynǵy kómir otyny paıdalanylatyn qazandyqty byltyr saban otyny jaǵylatyn qondyrǵylarǵa aýystyrdyq. Polshalyq eki «RM 03-2» marka­ly qazandyq qoıyldy. Ishte  sý ysytatyn  25 tekshe metrlik eki syıymdylyq ornatylǵan. Olarǵa jalǵanǵan jylý júıe­siniń qubyrlary  jylý aýystyrǵyshtar arqyly ótedi. Bul ekeýiniń jıyntyq jylý aýystyrǵysh qýaty 22 tekshe metrdi quraıdy óndiristik jáne áleýmettik nysandardy, aýyldyń tórt kóshesiniń úılerin jylytýǵa tolyq jetedi. О́ńirimizde qoldanylatyn jylý qazandyqtarynan  aıyrmashylyǵy – qamtý aýmaǵy keń, bylaısha aıtqanda, ortalyq jylý júıesi mindetin múltiksiz atqarady. Oǵan ózimiz oılastyryp,  ónertapqyshtyqpen iske qosqan jylý aýystyrǵyshtartyń arqasynda qol jetkizip otyrmyz, – dedi basshy. Kóptegen aýdan ortalyqtarynyń ózi orta­lyq jylý júıelerinen aıyrylyp qalǵanda, selınnyılyqtardyń ony saq­tap qana qoımaı, jańartyp, jetildirip otyrǵan­daryna súısinesiń.  Bul aýyl sýdan da tapshylyq kórgen emes. Qysymdy sý munarasy men rezervýar jumys isteıdi. Jerasty uńǵymasynan alynatyn sý sapasy jaǵynan ataqty «Tassaı» sýynan bir de bir kem emes kórinedi. Kóshelerdegi sý kolonkalarynan basqa úılerdiń 60 paıyzyna sý engizilgen. Oǵan suranys kóp. Sondaı-aq, árbir úıdiń baý-baqshasyna  deıin sý qubyrlary tartylǵan. Qajetti sý Esil ózeninen alynady. О́tken jyly 32 metr tereńdikten taǵy bir uńǵyma qubyr qazylyp, tehnıkalyq sý qajettiligin óteýge jaratylǵan. Bizdiń bir baıqaǵanymyz, seriktestiktiń óndiristik býyndary túgeldeı saqtalǵan qalpynda múltiksiz jumys istep tur. Ony ózimiz bolǵan mashına jóndeý sheberhana­synyń daladaı darbazalarynyń osy zamanǵy qaqpalarǵa aýystyrylǵanynan-aq  ańǵarýǵa bolady.  Sheberhanada  úsh tokarlyq jáne bir frezerlik stanok qoıylǵan. Jańa tehnıkalar turatyn boksty  tama­sha­­ladyq. Onyń shatyry jańartylyp, ortalyq jylý jelisine qosylypty. Onda  jańa 7 kombaın, ózdiginen júretin 3 dári shashqysh, 3 orta sanatty «Chelenjer» trak­torlary jáne eki «Makdonalds» jatk­a­lary sap túzegen. Bıyl taǵy  eki jatka alý josparlanǵan.  Jyly avtomobıl garajynda da boldyq. Oǵan sha­rýa­shylyq esebindegi 40 avtokólik syımasa da, qys aılarynda jumysqa jegiler kólikterge  oryn jetip artylady.  Bir sózben aıtqanda, sharýashylyqta tehnıkalardy uqypty, kútimdi ustaýdyń barlyq jaǵdaıy qarastyrylǵany kórinip tur. Tipti, kóptegen sharýashylyqtarda izi de qalmaǵan mashına aýlasynyń tártibi tańdaı qaqtyrarlyqtaı. Sharýashylyqta áleýmettik seriktestik boıynsha jumys istep turǵan nysandardy kásiporyn basshysy ózi bastap júrip aralatty. Olardyń bári sabanmen jylytylatyn  ortalyqqa qosylǵan. Biz bolǵan «Qarlyǵash» shaǵyn ortalyǵynda 25 bala tárbıelenedi eken. Mektep janyndaǵy daıyndyq synyby da osynda. Munda  búldirshinderge qajetti jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Ortalyq ashanany azyq-túlikpen qamtamasyz etýdi,  otbasylyq dárigerlik ambýlatorııaǵa da áleý­met­tik qamqorlyq jasaýdy, fızıoem kabınetiniń mamany Sarııa Shvesovaǵa eńbekaqy tóleýdi   seriktestik óz mindetine alǵan. Ambýlatorııadan basqa, kúndizgi stansıonar, akýsherlik jáne balalardy baıqaý kabınetteri, zerthana, dárihana, monsha, shashtaraz, bes dúken jumys isteıdi. Naýbaıhanada kúnine 500 bólke nan pisirilip, 35 teńgeden satylady. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan», Toqtar NURAHMETULY, jýrnalıst. Soltústik Qazaqstan oblysy.