Jumysshylardyń quqyǵy laıyqty qorǵalýǵa tıis

Konvensııa tolyq emes jumys ýaqyty boıynsha eńbek etetin qyzmetkerlerdiń quqyqtary tolyq jumys kúni boıynsha jumys isteıtindermen teń bolýyn qam­tamasyz etýge arnalǵan. Soǵan baılanys­ty qazaqstandyqtardy áleýmettik qor­ǵaý­dy kúsheıtý máselesine basymdyq beri­ledi.

Zań jobasy jóninde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenov baıan­­dama jasady. Ve­domstvo basshy­synyń aıtýynsha, qujat 2019 jylǵy 18 qazanda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń halyqaralyq sharttar máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń 40-otyrysynda qoldaý tapqan. «Tolyq emes jumys ýaqyty jaǵ­daıyndaǵy jumys týraly konvensııa 1994 jylǵy 24 maý­symda Halyqaralyq eńbek uıy­mynyń Bas konferensııasynda qabyldandy. Konvensııa tolyq jumys ýaqytynda jumys isteıtin ju­mys­kerlerdiń quqyqtary sııaq­ty tolyq emes jumys ýaqytynda jumys isteı­tin qyzmetkerlerdiń qu­qyqtary men múd­delerin qorǵaý máselelerin retteıdi. Olar­ǵa ujymdyq kelissózder júrgizý quqyǵy, eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý, ananyń quqyǵyn qorǵaý, jyl saıyn­ǵy aqyly demalys berý, eńbek jáne jumyspen qamtý salasynda kemsitý­shilik­ke jol bermeý kiredi», dedi mınıstr.

Osy Konvensııa qyzmetkerler men kásiporyndardyń jekelegen sanattaryn qospaǵanda, ekonomıkalyq qyzmettiń bar­lyq salasyna qoldanylady. О́z kezeginde Eńbek kodeksinde ju­mys­kerlerdiń jekelegen sanat­tarynyń eńbegin quqyqtyq ret­teýdiń erekshelikteri qaras­ty­ry­l­ǵan. «Ulttyq statıstıka bıý­rosynyń málimetterine súıensek, 2021 jyldyń 4-toqsanynda ár­túrli salalardaǵy 470 myńǵa jýyq qyzmetker tolyq emes jumys ýaqyty rejiminde jumys istedi. Olardyń jartysyna jýyǵy aptasyna 20 saǵattan az ýaqyt jumys istedi. Olardyń kópshiligi aýyl sharýashylyǵy, bilim jáne ónerkásip salalaryna tıesili», dedi S.Shápkenov.

Konvensııaǵa sáıkes, «tolyq emes jumys ýaqytynda jumys isteıtin» termıni tolyq jumys ýaqytynda jumys isteıtin jáne salystyrmaly jaǵdaıda jumys isteıtin qyzmetkerdiń jumys ýaqytynyń qalypty uzaqtyǵynan az jumys isteıtin jumyskerdi bildiredi.

Sondaı-aq olardyń negizgi jalaqysy osy ádispen esepteletin qarapaıym qyzmetkerlerdiń negizgi jalaqysynan kem bolmaýy tıis. О́z kezeginde Konvensııa aıasynda ulttyq eńbek zańnamasynda qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleý salasyndaǵy memlekettik ke­pil­dikter qarastyrylǵan.

Budan bólek, tolyq emes jumys ýaqytynda jumys isteı­tin qyzmetkerlerge arnalǵan áleý­met­tik qamsyzdandyrý júıeleri tolyq jumys ýaqytynda jumys isteıtin qyzmetkerlerge uqsas bolýy tıis. Bul sharttar jumys ýaqytynyń uzaqtyǵyna, jarnalarǵa nemese kiristerge proporsıonaldy túrde anyqtalýy múmkin.

Eńbek jáne áleýmettik salaǵa qatysty zańda tolyq emes jumys ýaqytynda jumys isteıtin qyz­met­kerlerdiń quqyqtaryn shekte­meıdi. Atap aıtqanda, mindetti áleý­mettik saqtandyrý júıesinen tabysty joǵaltý boıynsha tó­lem qyzmetkerdiń ortasha aı­lyq saqtandyrylǵan kirisiniń mól­sherine jáne onyń júıege qaty­sý ótiline tikeleı baılanys­ty. «Bul Konvensııa tolyq emes ju­mys ýaqyty boıynsha eńbek etetin azamattardyń múddelerin qorǵaýdy kózdeıdi. Olardyń jala­qy alýǵa, sondaı-aq eńbek qaýip­sizdigi men gıgıenasyna, áleý­mettik qamsyzdandyrýǵa, jyl sa­ıynǵy aqyly nemese aýrýy boıynsha demalysyna qatysty qu­qyqtaryn qorǵaıdy. Aldaǵy ýa­qytta Konvensııa bul baǵyttaǵy ha­lyqaralyq standarttardy eli­mizde odan ári engizýge qyzmet ete­di dep senemiz», dedi Máýlen Áshim­baev.

Sonymen qatar otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Murat Baq­tııaruly eldegi melıoratıvti qyzmetti zańnamalyq turǵydan je­tildirýdiń, sýarmaly eginshi­lik­pen aınalysatyn sharýalardy qol­daýdyń, sondaı-aq fermer­ler­ge nesıe berý resimderin jeńil­detýdiń mańyzyn atap ótti.

Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan saýalynda senator Murat Baqtııaruly agrarlyq sala eńbekkerlerin qarjylaı qoldaýdy kúsheıtý úshin Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy bankin qurýdy usyndy. Depýtattyń pikirinshe, ol qazirgi tańda asa qajet salaǵa aıtarlyqtaı qoldaý kórseter edi.

Bul másele jaqynda senator­lardyń Qyzylorda oblysyna barǵan jumys sapary kezinde kóterilgen bolatyn. Dıqandar aımaqtaǵy negizgi agrarlyq daqyly kúrish ekenin aıta kelip, osy daqyl oblysta ishki naryq suranysynyń 80 paıyzyna deıin qamtamasyz etetinine toqtaldy. Alaıda jyl ótken saıyn jumys isteý qıyndaı túsedi. Aýdandaǵy sýarmaly jerlerdiń jaǵdaıy óte nashar, sýarmaly jerlerde sý qubyry men káriz júıesi tıisti qarjylandyrýdyń joqtyǵynan ýaqytynda tazartylmaıdy. Bul qu­byrlardyń qoqysqa tolyp ketýine jáne shamadan tys tuzda­nýǵa ákeledi. «Damyǵyn elderde 1 tekshe metr sýǵa 4-6 kg aýyl sharýashylyǵy ónimi óndirilse, bizde nebári 0,4-0,8 kg, ıaǵnı 6 ese az óndiriledi. Al damyǵan elderde 1 kg ónim óndirýge 160-400 lıtr sý jumsalsa, bizde 1200-2500 lıtr sý jumsalady. Demek, elimizdegi sýarmaly jerlerdiń gıdromelıoratıvtik jaǵdaıy qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaıda. Bul Úkimet tarapynan nazar
aý­da­­r­arlyq másele», dedi depýtat.

Mıneraldy tyńaıtqyshtardyń qymbattyǵy da bólek bir problema. Bıyl olardyń baǵasy ótken jylmen salystyrǵanda 2,5-3 ese ósti. Bul salada deldaldar ma­ńyz­dy ról atqarady, sonyń saldarynan ónimniń quny edáýir ósip ketedi.

Depýtat osyǵan baılanysty «Melıorasııa týraly» zańdy qabyldaý qajettigin atap ótti. Ol zańda memlekettik organdar men jer paıdalanýshylardyń jer­di melıorasııalaý jónindegi jaýap­kershiligi naqtylanýy tıis. Depýtat sonymen qatar eli­mizde aýyl sharýashylyǵy ban­kin ashý qajettigine de nazar aýdar­dy. «Bizdiń aýyl sharýa­shyly­ǵy óndirýshileri Eýrazııalyq eko­­no­mıkalyq odaqqa engen Reseı, Belarýs elderiniń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn ón­dirýshilerimen básekege túse almaı otyr. О́ıtkeni bul elder­diń sharýalarynyń jeri men múl­kin kepildikke alyp, uzaq mer­­zimge arzan nesıe beretin, bólim­sheleri barlyq aýdandarda or­na­lasqan Agrobankteri jumys is­teıdi. Osy kezge deıin Parla­ment qabyrǵasynda osyndaı arnaıy mamandandyrylǵan aýyl­sha­rýa­shylyq bankin ashý máselesi birneshe ret kóterilip, biraq she­shi­min tappaı keledi. Elimizde mu­nyń oń sheshilýin búkil sharýa­lar kútip otyrǵanyna nazary­ńyzdy aýdarǵymyz keledi», dedi senator.

Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda Ábdáli Nuralıev atmos­­feralyq aýanyń lasta­nýy­na nazar aýdaryp, elimizdegi eko­logııalyq problemalardy ke­shendi túrde sheshý­ge baǵyttalǵan is-sharalardy iske asy­rýdyń tıim­diligin artty­rýdyń mańyzdy ekenine toqtaldy.

Depýtat qalalardaǵy ekolo­gııanyń nasharlaýy adamdardyń ómir súrý sapasy men ahýalyna teris áser etetinin atap ótti. Ekologter qalalarda atmos­feranyń joǵary deńgeıde lasta­nýy saldarynan qurban bolatyndar jylyna orta eseppen 2 pa­ıyzǵa kóbeıip bar jatqany jaıynda derekter keltirip otyr. Al úsh jyl ishinde qaterli isikke shaldyqqan naýqastar sany 14 paıyzǵa ósken. Ásirese, respýb­lıkalyq mańyzy bar jáne óner­kásibi bar qalalarda jaǵdaı nasharlap barady. Senator osyǵan baılanysty óziniń depýtattyq saýalynda jaǵdaıdy jaqsartý úshin jumysqa qarqyn berý qajettigin aıtty. «Qazaqstan  Parıj keli­simine oraı 2030 jylǵa qaraı par­nıktik gazdardyń shyǵarylýyn 15 paıyzǵa qysqartýdy mindetine alǵan. Esepti kezeńde nysanaly ındıkatorlardyń oryndalmaýyna baılanysty ekologııa məseleleriniń «Jol qartalary» pysyqtalyp, naqtylanýy kerek jáne is-sharalardyń nátıjeli júzege asyrylýy tıis dep sanaımyz. Sondaı-aq qazirgi ýaqyt­ta Qazaqstan kómirtekti beıta­raptanýdyń 2060 jylǵa deıingi dok­trınasymen jumystar júrgi­zýde. Bul el múddesi úshin, tabı­ǵatqa jáne klımatqa uqypty qa­raýdyń negizin qalaýy kerek», dedi senator.