Qabyrǵaly qalamgerdiń Iаǵymýsy, saıqymazaq balalardyń tilinde «jaǵymsyz» atalyp ketken keıipkeri esh qalypqa syımaıtyn, óz basymen ózi alysyp júrgen ápende minezi kóńilimdi qatty tolqytty. Álgi áńgimeni oqyǵannan keıin ádebıetke qushtarlyǵym oıandy. Jazýshy bolsam dep armandaı bastadym. Keıin Jylqybaı aǵamnyń júris-turysyna janym ashıtyn boldy. Sóz saptasy, qalypqa syımaıtyn beınesi kóz aldymnan esh ketpeı qoıdy. Birde ashyq-shashyq, keleside tomaǵa-tuıyq júrisi kisi kúlerlik, ári ersi, ári oǵash. Aýzyndaǵysyn bótenge jyryp bergendeı aqkóńil, alańsyz, artynda zili joq.
Ergejeıli Iаǵymýs – buryn ushyraspaǵan, tosyn beıne, tyń obraz.
Quıtaqandaı kishkentaı keıipkerin jazýshy jandy qýyrshaqsha shyrq úıirip sóılete bilgen. Jan saraıyn aralap kórseńiz, júregińiz syzdaıdy. Iаǵymýstyń janary osy mezet kishkentaı kúnge uqsady, jaryǵy taýsylyp, sónip bara jatqan qyzyl nur she. Qyzyl jas. Yzyǵýt ómirde jalǵyzdyq dertiniń bolatynyn alǵash ret sonda sezindim. Álgi qyzyl jasta sol derttiń tunbasy… tuzy… úlkenderge degen ókpe… tipti kúmis tisti Kúmisbektiń qııanaty… bizdiń ázilimiz… jábirimiz… bári-bári tunyp tur-aý, tunyp tur. Júregim áldebir jamanshylyq sezgendeı ezile soqty. «Dalabaı, kúnniń betinde de ómir bar bilem, dedi ol. Jaýap berýge batpadym. Birdeńe desem-aq, Iаǵymýs kún batqan jaqqa jylystap ketip qalatyndaı kórindi. Eger ol shynymen ketip qalsa, kimdi ermek etpekpiz, kimge kúlmekpiz?..». Áńgimeniń óne boıynan jalǵyzdyq… jetimdik… jetispeýshilik… derti jeldeı esedi. Júregińdi kermek muń keýlep, tunjyraı túsesiń, álemtapyryq kúı keshesiń. Iаǵymýstyń jalǵyzdyq dertin óziń de bastan keshkendeı bolasyń. Sóz, sóılem balanyń oıymen órilip, árqıly áserge bólep, besiktegi sábıshe terbetedi. Júrekke qońyr muń uıalaıdy. Shyǵarma nendeı kepti sóıletse de oqylyp, oqyrman oıyn san-saqqa júgirtip, tolqyta bilse, degenine jetti dep bilgeısiz.
Jazýshynyń ultymyzdyń san ǵasyr boıy qanyna sińgen salt-dástúriniń qaınar kózin ashqan, úrip aýyzǵa salǵandaı, tańdaıdan dámi ketpes balshekerdeı ádemi shtrıh pen kóriniske toly «Qymyz» atty áńgimesi ulttyq sýsynnyń jasalý, kemeldetý, ulyqtaý úlgisiniń kórkem ensıklopedııasy esepti. Beıne shólirkep kelip káýsarǵa bas qoıǵandaı hıkmetke enesiz. Saba ázirleýdiń ózi úlken óner shoqtyǵyna kóterilgen. «О́lkege áıgili Aqádil ustanyń qolynan shyqqan buıym osy. О́rik aǵashynan qıyp quraǵan sóre saýsaq tıse, óz-ózinen «sóılep ketedi». Sóreniń tórt jaqtaýy jańa týǵan aı sekildi appaq súıekpen zerlengen. Kózdi arbap qubylady. Sóreden tómenirek kerege basyna ilgen qos birdeı saba shermıedi, biri taısaba da, kelesisi – qunan saba. Sabanyń syrt júni qundyzdyń kúzgi túgindeı kúreńitip, jaqutsha jyltyraıdy, ishindegi qymyz taby ótse óstedi. Bul sabany Túrkistan ustasy jasaǵan. Jylqynyń terisin irep soıyp, súrip, shelip, kóleńkege keptiredi, qymyzdyń betine shyqqan irkitinen jasap, ıge salady. Qunan terisi byqyrǵan ıde apta jatady. Isindi bolǵan terini kermege ilip, qyrǵyshpen qyrady, shelıdi, sólin sylıdy. Taza teri kógerip shyǵady. Saýmalap saba ǵyp tigedi. Jas tobylǵyny órtep, ashy tútinmen ystaıdy. Ystalǵan sabaǵa saýmal quıyp, kúnuzaq erinbeı shaıqaıdy, saýmalyn tógip tastaıdy. Jáne ystaıdy… jáne saýmalmen shaıady… Qashan quıǵan qymyzdan teri dámi ketip, tobylǵy taby qalǵansha óstip almastyra beredi…». Tanymdyq boıaýy kózge urady. Syrshyl sýretkerdiń ejikteı táptishteýiniń jóni bólek, júrekpen ǵana uǵasyz. Sabanyń ne ekenin bilmeıtin urpaq ósip kele jatqany ras. Ata dástúrimizdiń kómeskilenip bara jatqany da júregińdi syzdatady.
