Turǵyndardy mazalaǵan másele júıeli sheshilýge tıis

Ár máseleniń artynda adam taǵdyry tur

Otyrysta Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Memleket basshysy de­pý­tattardyń óńirlerdegi ózekti áleýmettik máselelerdi sheshýge atsalysýyn kúsheıtý jóninde tapsyrma bergenin atap ótti.

Depýtattar elimizdiń barlyq óńirine baryp, saılaýshylarmen 1600-ge jýyq kezdesý ótkizdi. Olar túrli áleýmettik nysandarda, kásiporyndar men bazarlarda, shalǵaı eldi mekenderde bolyp, eńbek ujymdarynyń problemalarymen tanysty. Barlyǵy myńnan astam másele jınaqtalyp, Úkimetke jiberildi. Sonyń ishinde azyq-túlik pen dári-dármektiń qymbattaýy, aýyz sýmen jáne turǵyn úımen qamtamasyz etý, mektep qurylysy, jol jóndeý, ınternet sapasyn jaqsartý máseleleri bar. Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, problemalardyń bári naqty ári júıeli túrde sheshilýge tıis. Olardy depýtattar jiti baqylaýyna almaq.

«Árbir máseleniń artynda adam­dardyń turmysy men taǵdyry tur. Osyny ár depýtat, mınıstr men jergilikti bılik ókilderi tereń túsinýge tıis», dedi Erlan Qoshanov. Sondaı-aq Palata spıkeri Par­lament pen Úkimettiń máselelerdi sheshý boıynsha jańa formattaǵy jumy­sy aldaǵy ýaqytta da júıeli túrde jal­ǵasatynyn aıtty.

Budan keıin depýtattarǵa kelip túsken azamattardyń ótinishterin memlekettik organdardyń qaraý nátıjeleri týraly Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov baıandap berdi.

«Qazirgi tańda Úkimet tarapynan Májilis depýtattarymen tyǵyz baıla­nys­ta jumys isteý dástúrge aınaldy. О́zderińizge belgili, Úkimet Amanat fraksııasymen partııanyń baǵ­darlamasyn iske asyrý baǵytynda qoıan-qoltyq jumys istep keledi. Depý­tattardyń óńirge sapary aldynda «Jańa Qazaqstan» tobymen kezdesip, birqatar ózekti máseleni birge qaraǵanbyz. Budan bólek, Úkimette Qazaqstan halyq partııa­synyń, «Aqjol» partııasynyń fraksııalarymen jeke kezdesýler ótkizip, saılaýshylardy tolǵandyryp júrgen máseleler boıynsha naqty jumys baǵyttaryn aıqyndadyq», dedi E.Toǵjanov.

Osy oraıda Premer-Mınıstrdiń orynbasary depýtattardyń óńirlerge saparlary barysynda kóterilgen eki myńǵa jýyq suraq Úkimet tarapynan jan-jaqty saraptalyp, qaralǵanyn jetkizdi. Osy máselelerdiń negizgi taqyryby Úkimetke azamattardan tikeleı kelip túsken 1800 ótinishte baıandalǵan talap-tilektermen sáıkes kelip otyr.

«Bul óńir turǵyndary sheshimin kútip turǵan ózekti máseleler. Olarǵa qatysty memlekettik apparattyń jan-jaqty zerdelengen sheshimi qajet. Bul suraqtardyń sheshimi búgingi otyrysqa qatysyp otyrǵan Úkimet músheleri jumysynyń kún tártibine engizilip, mınıstrlerdiń óńirlerge saparlary aıasynda naqty qaralady. Bul baǵytta depýtattyq korpýsty birlese jumys isteýge shaqyramyz. Osy oraıda «Jańa Qazaqstannyń kún tártibi – azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý, tabys tapshylyǵyn joıý, jumys oryndaryn qurý jáne ınflıasııany tejeý» degen Memleket basshysynyń sózi aldymyzda turǵan negizgi mindet ekenin atap ótkim keledi», dedi E.Toǵjanov.

Basty baǵyt – tabysty arttyryp, kedeılikti tómendetý

Premer-Mınıstrdiń orynbasary turǵyndar tarapynan týyndaǵan suraqtarǵa keńinen toqtaldy.

«Suraqtardyń negizgi blogy naqty tabysty arttyrýǵa, kedeılik deń­geıin tómendetýge baǵyttalǵan. О́zderi­ńizge belgili, pandemııa, jahandyq ekono­mıkalyq daǵdarys halyq kirisiniń tómen­deýine áser etti. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes ázirlengen Halyq tabysyn arttyrý baǵdarlamasynda azamat­tar kirisin kóterýge baǵyttalǵan naq­ty sharalar qarastyrylǵan», dedi E.Toǵ­janov.

Spıkerdiń aıtýynsha, birinshiden bıýd­jet salasy jáne kvazımemlekettik sek­tordyń 1 mln-nan asa qyzmetkeriniń, son­daı-aq memleketten qoldaý alatyn bız­nes­tiń 2,8 mln jumysshysynyń jala­qysyn kóterý qajet. Ekinshiden, ekono­mı­kanyń barlyq salasynda jańadan ashylatyn 2 mln jumys orynynyń tabysyn arttyrý kerek. Sonyń ishinde bu­ryn syrttan ákelingen, óndiriste sura­nysqa ıe taýarlardyń 19 túri boıyn­sha jańa kásiporyndar qurý jospary bar. Farmasevtıka, bıotehnologııa, IT-teh­nologııa jáne munaı-hımııa salasynda shıkizaty joǵary 5-shi jáne 6-shy deń­geı­de óńdeýge negizdelgen óńdeýshi óner­kásipti damytý arqyly iske asyrylady.

Úshinshiden, iri kásiporyndar aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes bel­deýin qurý arqyly kásipkerlikten túsetin tabysty arttyrý kózdeledi. Bul búgin kóterilip otyrǵan suraqtar emes. Talaı eldiń kókeıinde júrgen máseleler. Tór­tinshiden, «Baqytty otbasy» sekildi joba­lar arqyly kópbalaly jáne múgedek bala tárbıelep otyrǵan analarǵa jyl saıyn 20 myń jumys ornyn qurý qajet. «Jas­tar praktıkasy», «Birinshi jumys orny» jobalary jáne granttar berý arqy­ly 160 myń jasty jumysqa tartý qaras­tyrylǵan.

«Álemdegi geosaıası jaǵdaıdy eskere otyryp Importty almastyrý baǵdar­la­masy ázirlendi. Tizimge 88 myń jańa jumys ornyn qurý múmkindigi bar 444 ımportty almastyrý jobasy engizildi. Aýyl­ sharýashylyǵy óndirisi tıimdiligin arttyrý maqsatynda 5 jyl ishinde 4,5 trln teńgege 934 ınvestısııalyq joba iske asyrý josparlanyp otyr.

Qoǵam jıi nazar aýdaratyn máse­le­lerdiń biri – ekologııa. Búgingi tańda bul baǵytta ekobelsendilermen birlesip 485 is-sharany qamtıtyn 17 jol kartasy iske asyrylyp jatyr. Onyń ishinde «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasy aıasynda 16 iri ónerkásiptik obekt emıssııalardy 20-dan 30 paıyzǵa deıin tómendetý boıynsha mindettemeler qabyldady.

Sonymen qatar búginde 204 qala men aýdannyń 134-inde qaldyqtardy bólek jınaý, al 96 eldi mekende suryptaý engizildi. Jalpy, qaldyqtardy qaıta óńdeý úlesi 21 paıyzǵa jetti. Aldaǵy ýa­qytta olardy kádege jaratý úlesin 34 pa­ıyzǵa deıin, al ónerkásiptik qal­dyq­tardy kádege jaratý úlesin 46 paıyz­ǵa deıin arttyrý mindeti tur», dedi E.Toǵ­janov.

Sondaı-aq Premer-Mınıstrdiń oryn­­basary depýtattyq korpýstyń nazar­­yndaǵy basym baǵyttardyń biri áleý­met­tik salaǵa toqtaldy. Onyń aıtý­yn­­sha, halyqty áleýmettik qamsyz­dan­dy­rýǵa 4 trln teńge qarastyrylǵan. Bul byl­tyrǵy somamen salystyrǵanda 230 mlrd teńgege artyq.

Úkimet basshysy ınflıasııa dáliziniń 8-10 paıyz deńgeıinde ózgerýine baılanysty zeınetaqy men járdemaqy mól­sherin taǵy 4 paıyzǵa ındeksteý kózdelip otyrǵanyn jetkizdi. Osylaısha, barlyq áleýmettik tólemder 2021 jylmen salys­tyrǵanda 9 paıyzǵa, al yntymaqty zeı­net­aqy mólsheri 11 paıyzǵa artpaq. Mun­daı áleýmettik tólemder 4,2 mln adamdy qamtıdy. Bul maqsatqa naqtylanǵan bıýdjet aıasynda qosymsha 111 mlrd teńge qarastyrylǵan.

«Áleýmettik saladaǵy ózekti másele­lerdiń biri – az qamtylǵan otbasylardyń jaǵdaıy. Biz kúnkóris deńgeıi kedeılik sheginen tómen otbasylarǵa ataýly áleý­mettik kómek kórsetemiz. Búginde osyndaı kómekti 95 myń otbasy alyp otyr. Aza­mattardyń talap-tilekteri eskerilip 2020 jyly ataýly kómekti taǵaıyndaý meha­nızmi ózgertilip, 25 tabys túrleri men áleýmettik tólemder alynyp tastaldy.

Kómek alýshylardy eńbekke yntalan­dyrý tásilderi engizildi. Eger eńbek­ke qabiletti azamattar usynylǵan jumys­tan bas tartsa ataýly kómek 6 aıǵa toqta­tylady. Bul ataýly áleýmettik kómektiń masyldyqqa aınalýyna jol bermeýge baǵyttalǵan. Ataýly kómek – tabysy jan jaqty tekserile otyryp, turmysy kedeılik sheginen tómen otbasylarǵa ǵana taǵaıyndalatyn memlekettik qoldaý.

Bul rette Úkimet tarapynan memle­kettik qoldaýdy qajet etetin otbasylar­dy turaqty qamqorlyqqa alyp, qajet kezinde proaktıvti formatta kómek kór­setý úshin memlekettik organdardyń 20 sıfr­ly qosymshasyn ıntegrasııalaý ar­qyly Otbasynyń sıfrly kartasy ázirlenedi», dedi E.Toǵjanov.

Osy oraıda, E.Toǵjanov Ekibastuz qala­syndaǵy rezonansty oqıǵany tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, bul jaǵdaı az qam­tylǵan otbasylardy qamqorlyqqa alýdyń proaktıvti formatyn engizý qajet ekenin kórsetetinin jetkizdi.

«Múgedektigi bar adamdardy ońaltý qyzmetimen qamtamasyz etý maqsatynda 2021-2023 jyldary respýblıkalyq bıýdjet esebinen 12 ońaltý ortalyǵyn sa­lý josparlanǵan, onyń 5-eýiniń qury­ly­sy byltyr bastaldy. Sondaı-aq «Qam­qor­lyq» jobasy aıasynda aýtızmmen syrqat­tanatyn jáne basqa da psıhıkalyq aýyt­qýlary bar balalarǵa arnalǵan 8 kúndizgi ortalyq ashý josparlanýda. Osyndaı 17 ortalyq byltyr ashylyp, qoldanysqa be­rildi», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary.

Eńbek daýlary azaımaı tur

Budan keıin minberdegi spıker eńbek qatynastaryna toqtaldy. Onyń sózine súıensek, eńbek daýlaryn sheshý bo­ıynsha jedel sharalar kesheni júzege asyrylǵan. Máselen, jyl basynan beri 140 problemalyq kásiporyn anyqtalyp, onyń 91-inde másele sheshildi. 49 kásip­orynda áli de másele bar. 800-den asa zań buzýshylyq joıylyp, 10 myńǵa jýyq qyzmetkerdiń quqyǵy qorǵaldy.

«Ekinshiden, 200 kásiporynda 2,7 myń­nan asa jumysker jalaqysy boıyn­sha bereshekti óteý qamtamasyz etildi. Úshin­shiden, 1 mln-nan asa jumysshynyń jala­qysy 5-ten 50 paıyzǵa deıin kóte­rildi. Qyzmet kórsetýshi kompanııalar qyz­metkerleriniń  jalaqysy negizgi kom­panııa qyzmetkerleriniń ortasha jala­qysynyń 70 paıyzyna teńestirildi.

Sońǵy kezdegi eńbek janjaldary – eń­bek qatynastaryn retteýde jumys be­rýshiler ókilderiniń qatysýy jetkiliksiz ekenin aıtqym keledi. Olardyń ujym isinen oqshaýlaný problemalary bar eke­nin kórsetti. Osyǵan baılanysty Úki­met janynan Jumys berýshiler birles­tikteriniń qyzmetin jańǵyrtý jónindegi jumys toby quryldy», dedi E.Toǵjanov.

Úkimet basshysynyń orynbasary den­saýlyq saqtaý salasy boıynsha kó­terilgen máseleler jóninde de áńgime­lep berdi. Spıker keltirgen málimet­terge súıensek, 1,5 mln aýyl halqy medı­sınalyq saqtandyrýmen qamtylmaǵan. Bul máseleni sheshý úshin qala men aýyl turǵyndary arasyndaǵy medısınalyq kómekke qoljetimdilik teńsizdigin qysqartý maqsaty tur.

«Osy maqsatta bıyl aýyl turǵyn­da­ryn, onyń ishinde birinshi kezekte balalardy keshendi profılaktıkalyq tekserýden ótkizý bastalady. Ekinshiden, 2025 jylǵa deıin aýyldyq jerlerde 420 me­dısınalyq mekeme salý, aýyldyq dári­hana pýnktterin qurý júzege asyry­lady. Úshinshiden, ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý máselelerin naqty sheshý maq­satynda 20 aýdanaralyq perzenthana, 17 dıagnostıkalyq ortalyq ashylady.

Tórtinshiden, kadr tapshylyǵyn azaıtý maqsatynda dárigerlerdiń orta medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy kóterildi. 2022 jyly tapshy mamandyqtar boıynsha granttar sany 43 paıyzǵa ulǵaıtyldy jáne medısına qyzmetkerleriniń jaýap­ker­shiligin saqtandyrý kózdelip otyr. Osy sharalar nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı aýyldyq eldi mekenderdi konsýl­tasııalyq-dıagnostıkalyq kómekpen qam­tý 47-den 100 paıyzǵa deıin jetkiziledi», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary.

Mektepterdi jańǵyrtý jalǵasady

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2025 jylǵa deıin 1000 mektep salynady. Úkimet basshysynyń orynbasary bul úsh aýysymdy jáne apatty mektepter problemasyn sheshýge jáne demografııalyq ósimnen týyndaıtyn oqýshy oryndaryna tapshylyqty joıýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

«2025 jylǵa qaraı suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha kolledjde bilim alý 100 paıyz tegin bolady. Joǵary oqý oryndaryna beriletin granttar sany 75 myńǵa deıin ulǵaıtylady. Onyń ishinde tehnıkalyq jáne IT salalarǵa granttar 60 paıyzǵa deıin ósedi. Sonymen qatar ekonomıkaǵa naqty qajetti kadr­lar daıarlaýǵa basymdyq beriledi. Bú­ginde tájirıbesi jáne tańdaǵan maman­dyǵyna suranystyń azdyǵynan jas­tar­dyń jumysqa ornalasý múmkindigi shektelip otyr. Buǵan qosa Qazaqstanda 129 mamandyq joıylyp barady, 95-i transformasııaǵa ushyraǵan, 239 jańa mamandyq paıda boldy. Osyǵan oraı, halyqaralyq tájirıbege sáıkes jumysqa turýdyń tıimdi joly retinde Pavlodar oblysynyń 15 kolledji bazasynda Ja­ńa kásipter atlasy ázirlenip, tájirı­be­den ótti. Nátıjesinde, kadrlarǵa qajet­ti­lik­tiń 17 óńirlik kartasy ázirlenip qolda­nysqa engiziledi. Sondaı-aq mektepter­de 7 synyptan bastap mamandyq tańdaýǵa baý­lıtyn «pedagog-kásiptik baǵdar berýshi» mamany engiziledi», dedi E.Toǵjanov.

Sonymen qatar kolledjder janynan stýdentterge tájirıbe jınaqtaýǵa múm­kindik beretin 100 shaǵyn kásip­oryn qurý iske asyrylyp keledi. Osyn­daı tásil sátti iske asqan Aqtóbe qala­syn­daǵy Ekonomıka, bıznes jáne quqyq kol­ledjdiń 188 stýdentiniń 144-i oqýyn oqı júrip jumysqa ornalasqan. Joǵary oqý oryndarynda stýdentterdiń mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasýyna jár­dem­desetin 100-den asa Kareralyq ortalyq qurylady.

«Mádenıet jáne sport 2025 jylǵa de­ıin aýyldyq jerlerde 259 mádenıet úıin salý jáne jóndeý jumystarymen 1241 má­denıet nysanyn qamtý josparlanǵan. Bul óte qajetti baǵyt. «El ishi – óner keni­shi». Sondyqtan ultymyzdyń ónege­li ónerin zamanaýı mádenıetpen ushtas­ty­ryp, eldegi ónerli jastardy qoldaý úshin bul jumystarǵa erekshe kóńil bó­lemiz. Sondaı-aq turǵyndardy sport keshen­deriniń jetispeýshiligi alań­datady. Shyn­dyǵyn aıtqanda bul qýan­tarlyq jaǵ­daı. Kópshiliktiń dene shynyq­­tyrýǵa degen qyzyǵýshylyǵynyń artýy­nyń naqty kórsetkishi dep bilemin. Byl­tyr 21 mlrd teńge kásipqoı sporttan buqa­ralyq sportqa qaıta baǵyttaldy. Qara­jat negizinen balalar sport seksııa­laryn qarjylandyrýǵa jáne sport ınfra­qu­ry­lymyn salýǵa jumsaldy.

Nátıjesinde, 275 myńnan astam bala mem­lekettik tapsyrys boıynsha tegin sek­sııalarmen qamtylǵan. 41 dene shynyq­tyrý-saýyqtyrý kesheni paıdala­nýǵa berildi. Qazirgi kúni 2025 jylǵa deıin sport ınfraqurylymyn damytý­dyń kestesi ázirlenýde, oǵan sáıkes eldi mekenderde 115 sport nysanyn salý jos­parlanyp otyr», dedi E.Toǵjanov.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary koronavırýs pandemııasy densaýlyqtyń mańyzyn kórsetkenin atap ótti. Osy oraıda, salamatty ómir saltyn damytý baǵdarlamasyn iske asyrý arqyly densaýlyq salasyna jumsalatyn 300 mlrd teńge qarajatty únemdeýge bolatynyn jetkizdi.

Investısııalyq joba sany – 747

Budan keıin Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev ónerkásip, kólik, qurylys jáne jer qoınaýyn paıdalaný salalaryn damytý úshin qabyldanyp jatqan naqty sharalar týraly baıandady. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, jalpy somasy 20 trıllıon teńge bolatyn 747 ın­ves­tısııalyq joba jasaqtalǵan. Bul jobalar júzege asqan jaǵdaıda, 135 myń jańa turaqty jumys ornyn qurylmaq.

Mınıstr sonymen qatar qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq salasynda, baspanamen qamta­masyz etý máselesinde aýqymdy sharýa tyndy­rylǵanyn atap ótti. Sondaı-aq aýyldyq jerlerden mamandardyń ketýin azaıtý úshin qyzmetkerlerine úı salǵan jumys berýshilerge sýbsıdııa tóleý júıesi engi­ziletinin jetkizdi.

Budan bólek, qalalarda ǵımarattardyń tyǵyz jáne retsiz salynýy sııaqty kúr­deli problemany sheshý jasalǵan naqty qadamdarǵa toqtaldy. Kólik salasyn da­mytý sheńberinde júıeli ózgerister jó­ninde de áńgimelep berdi. Mınıstr avtojol jobalary taqyrybyn da qozǵady.

«El halqyn tolǵandyratyn mańyzdy máseleniń biri avtojoldardy salý jáne jańǵyrtý jobalaryn aıaqtaý bolyp otyr. Áleýmettik mańyzdy barlyq jobalar Mı­nıstrliktiń turaqty baqylaýynda. Barlyǵyn merziminde aıaqtaýdy josparlap otyrmyz», dedi Q.О́skenbaev.

Kelesi qosymsha baıandamany Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashó­keev jasady. Vedomstvo basshysy agro­ónerkásiptik keshendi damytý jónindegi daǵdarysqa qarsy birqatar júıeli jáne jedel sharalarǵa toqtaldy. Mınıstrdiń sózine sensek, óńirlerge arzandatylǵan dızel otyny jóneltile bastaǵan.

«Jalpy, kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge naryqtyq qunynan 12-15 pa­ıyzǵa tómen baǵamen 400,2 myń tonna bó­lindi. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 20 myń tonnaǵa artyq. Otandyq ta­ýar óndirýshiler tuqym materıalymen qamtamasyz etildi. 2,3 mln tonna tu­qym nemese jospardyń 100 paıyzy qamtyl­dy. Suryp jańartý maqsatynda Reseı Fe­de­rasııasynan tuqym materıalyn jet­kizý máselesi pysyqtaldy. Kelissóz­der júrgizilip, tuqymdardy shyǵarýǵa sa­lynǵan shekteýler alynyp tastaldy.

Mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa kelsek, Úkimet qoldaýynyń arqasynda dıqan­dardyń qajettilikterin qanaǵattandyrý maqsatynda otandyq mıneraldy ty­ńaıtqyshtardy óndirýshilermen ýaǵda­lastyqqa qol jetkizildi. Bul rette ammıak selıtrasynyń baǵasy 200 myń teńgeden 160 myń teńgege deıin tómendetildi», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysy agroónerkásiptik keshen salasynda sýbsıdııalaýdyń jańa tetigi 2023 jyly engiziletinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, kókónister men qant qyzylshasyn óndirý men óńdeý jónindegi ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa qosymsha 8,3 mlrd teńge bólinedi. Bul qarajat zamanaýı sýarý júıelerin satyp alýǵa, qajetti ınfraqurylym tartýǵa jumsalmaq.

«Sondaı-aq aýyl halqynyń tabysyn arttyrý jónindegi jobanyń aýqymyn ulǵaıtý aıasynda óz bıznesin ashý jáne isin jańa bastaǵan kásipkerlerdiń qyz­me­tin keńeıtý maqsatynda aýyldyq eldi mekender men shaǵyn qalalardyń tur­ǵyn­daryna mıkrokredıt berýge 40 mlrd teńge bólý josparlanǵan. Bul eń keminde 8 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.

Budan bólek, jalpy otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Qujatta atqarýshylyq is júrgizý máseleleri boıynsha zańnamalyq aktilerdegi olqylyqtardy, kollızııalar men qaıshylyqtardy, sondaı-aq sybaılas jemqorlyq kórinisterine yqpal etetin normalardy joıý kózdelgen.