Shyndyqqa janaspaıtyn aqpar narazylyq týǵyzdy

Ertede et pen qymyzǵa toıyp alyp, erigip kele jatqan han jolyn kesip ótken qańbaqty kórip, janyndaǵy jolserigi Jırenshege: «Meniń jolymdy kesip ótken kim eken, qaıdan keledi jáne qaıda barady eken, baryp sony surap kel»,- dep buıyrady. Sonda Jırenshe sheshen atyn tebinip qalyp, qańbaqqa jetip barypty da, biraz turyp, hanǵa shaýyp kelip: «Baryp suraǵan edim, men qańbaqpyn, meniń usharymdy jel biledi, al qonarymdy saı biledi. Sony suratyp otyrǵan hanyń aqymaq pa, álde hannyń aıtýymen surap kelip turǵan sen aqymaq pa?»,- dep aıtty degen eken. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynyń basynda men teledıdardan qylmys týraly  baǵdarlamany kórip otyryp, osy  baǵdarlamany elge kórsetip otyrǵandar  «aqymaq» pa, álde sony kórip otyrǵan men aqymaq pa degen oıǵa kelip, sol shyǵarmany dúnıege keltirgen azamattarǵa qarnym ashty. Endi kórsetilgen qoıylymǵa keleıin. Ol habarda tilshi Jambyl oblysynyń «Qordaı» keden beketindegi qyzmetkerlerdiń qylmyskerlermen qalaı kúresetindigin habarlady. Onda Qordaı aýdanynyń bir azamaty ekonomıkalyq kontrabandamen aınalysyp, tez arada mol oljaǵa batqysy kelgendigin, osylaısha «Gazel» avtokóligimen Qyrǵyzstanǵa baryp, sol jerden 3,5 tonna qus etin alyp, «Qordaı» keden beketine kelgenin, keden beketinde avtokóliktiń tereze perdelerin jaýyp qoıyp, kedenshilerdi avtokólikte eshqandaı zat joq dep aldap, taýardy beket arqyly Qazaqstan jerine kirgizgeni baıandalady. Biraq, qylmyskerdiń qýanyshy uzaqqa sozylmaı, ony qarjy polısııasy qyzmetkerleri Qordaı aýyly ishinde ustaǵanyn, osylaısha qylmysker ádil jazasyn alǵany týraly aıtyldy. «Qordaı» beketi arqyly ótip kórgen azamattardyń kez kelgeni osy habardy kórgende meniń jaǵdaıyma túsip, «kim aqymaq?» degen oıǵa túsetinine esh kúmánim joq. Keden beketinen 3,5 tonna qus eti turmaq, balalaryna Bishkektiń bazarynan alǵan 1-2 sómke kıimderin ótkize almaı, qanshama azamattyń sarsańǵa túsetini týraly osy tilshi bile me eken? Ol bekette keden qyzmetkerlerinen bólek shekarashylar qyzmet etedi. Shekaradan qylmystyq jolmen tek taýarlar ǵana emes, esirtki, qarý-jaraqtar, oq-dáriler ótkizilýi múmkin. Sondyqtan ár kólik ǵana emes, kólikterdiń zat tyǵýǵa yńǵaıly barlyq qýystary tekseriledi, ár sómke qatań tekserýden ótedi. Avtokóliktiń tereze perdesin jaýyp qoıyp, tekserýsiz ótip ketý, 100 kılo emes, 3,5 tonna qus etin baıqatpaı alyp ótý degen naǵyz erteginiń ózi. Ekonomıkalyq kontrabanda otandyq taýar óndirýshilerdiń damýyna orasan zor zııanyn tıgizetin aýyr qylmys ekenin eskersek, mundaı baǵdarlamalardy túsirý óte úlken  jaýapkershilikti talap etetinin bilýimiz kerek. Bul baǵdarlamada kórsetilgen azamattyń keden beketinen qalaı ótkenine kóp kóńil bólinýi kerek edi. Bul ne, kedendegi qyzmetkerlerdiń shalaǵaılyǵy ma, álde sybaılastyq pa? Eger sybaılastyq bolsa, onda 3,5 tonna et alyp ótken azamattyń qylmysy muhıttyń tamshysy ǵana emes pe? Sonda sybaılastyq jasaǵan qyzmetkerlerdiń ekonomıkaǵa tıgizgen zııany kóp pe, álde bir ret ǵana kontrabandalyq taýar alyp ótken azamattyń zııany kóp pe? Ondaı jaǵdaıda biz nesine bir azamattyń ustalǵanyn aıtyp máz bolýymyz kerek, máseleniń túbirine nege úńilmeske? Ondaı jalpaqshesheı baǵdarlama kimge kerek, ol  baǵdarlamadan   elimizge  qandaı            paıda  bar?   О́zge  eldiń  «Chelovek  ı  zakon»   tárizdi baǵdarlamalaryn barlyq el súısine qyzyqtaıdy. Sebebi, olar eshkimniń kóńiline qaramastan, shyńǵyrtyp turyp shyndyqty kórsetedi. Muztaýdyń sý betindegi bóligin  ǵana emes, onyń sý astyndaǵy bóligin de tolyq kórsetýge tyrysady. Qoǵamdaǵy úlken problemalardy qozǵaı biledi. Kez kelgen shyǵarma óziniń shyndyqqa jaqyndyǵymen qundy bolady. Mine, sondyqtan Baýyrjan atamyz ózi týraly kitap jazyp júrgen jazýshy suhbat alýǵa kelgende qylyshyn stol ústine qoıyp, eger kitapta ózin ótirik dáripteıtin bolsa, osy qylyshpen jazýshynyń qolyn shaýyp tastaıtynyn aıtyp eskertken. Kitap jazǵanda, kıno túsirgende mindetti túrde ondaǵy kóteriletin máselelerdi jaqsy biletin mamandardyń kómegine júginip otyrý qajet. Kıno soǵys týraly bolsa, soǵysqa qatysqan áskerı maman, qylmys týraly bolsa tájirıbeli zańger kómegine júginý kerek. Sonda ǵana  shyǵarma shyndyqqa jaqyn bolady, ıaǵnı halyq júregine jaqyndaı túsedi. «Qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna jylaımyn» degendeı, men tyrnaq astynan kir izdep emes, jýrnalıstıkanyń qadiri qashpasa eken degen nıetten qolyma qalam aldym. Qazaq tildi gazetter az oqylady, qazaq tildi habarlardy kórermender qaramaıdy dep narazy bolamyz. Súreńsiz shyǵarmalar, jalǵan maqtaýlarǵa toly maqalalar halyqtyń júreginen qalaı oryn tabady?  Halyq qazaqsha basylymdarǵa, habarlarǵa moıyn bursyn desek, shyndyqty jalpaqshesheılerdiń tabanyna taptatpaıyq, aǵaıyn! Baqytjan Beksultanov. Jambyl oblysy, Shý aýdany. Derekkóz: B. Beksultanov. Foto: www. Inform.kz. (keden beketi).