Qoǵam • 10 Sáýir, 2022

«Stokgolm sındromy»

606 ret kórsetildi

Psıhologııada «Stokgolm sındromy» degen termın bar. Ǵalymdar bul termınge tutqynnyń basqynshyǵa sımpatııa, tipti aıanysh sezimin bildirýdi sıpattaıtyn psıhologııalyq fenomen dep sıpattama beripti. Bir qyzyǵy, osy «Stokgolm sındromy» qoǵamnan jıi baıqalady.

Bul uǵym 1973 jylǵy Shvesııa astanasy Stokgolmdegi úlken banktiń birin tonaý oqıǵasyna qatysty. Iаn-Erık Olsen esimdi qylmysker túrmeden bosap shyqqan soń bank tonamaqqa bekinedi. Biraq qaraqshynyń jospary júzege aspaı, amal joq 4 adamdy tutqynǵa alyp, ǵımaratqa bekinýine týra kelipti. Sóıtip Olsen 6 kún boıy banktiń kamerasynda olardy kepilde ustaıdy. Tutqyndardy bosatý polısııaǵa qıynǵa soǵady.

Aqyry qylmysker qolǵa túsip, tutqyndaǵy adamdar bosatyldy. Bir qyzyǵy, kepilde bolǵandar Olsenge qarsy kýálik etýden bas tartady. Tipti qaltasynan qarjy shyǵaryp qylmyskerge advokat jaldaǵan eken. Osy oqıǵa kezinde polısııaǵa kómektesken Nıls Beıerýt esimdi psıhıatr tutqyndardyń psıhıkalyq jaǵdaıyn «Norrmalmstorg sındromy» dep sıpattaıdy. Keıinirek bul uǵym álemge «Stokgolm sındromy» retinde tanylady.

AQSh-tan taǵy bir mysal keltirsek. 1974 jyly terrorıster jazýshy Ýılıam Hersttiń qyzy Patrısııany urlap áketedi. Sóıtip ony bosatý úshin ózderiniń jaqtastaryn bosatýdy jáne kóp kólemde aqsha berýdi talap etedi. Ýılıam Herst kerek qarajatty jınap bitemin degenshe Patrısııa «Stokgolm sındromyna» ushyraıdy. Patrısııa óz erkimen terrorıster sapyna qosylǵan eken. Aqyrynda ol San-Fransısko qalasyndaǵy banktiń birin tonaıdy. Budan bólek basqa da qylmystyq áreketterge atsalysady. Ras, Federaldyq tergeý bıýrosy 1975 jyly terrorıstik topty qolǵa túsiredi. Patrısııany 7 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrady. Herst tek 2001 jyly ǵana tolyqtaı aqtalyp shyqty. AQSh-ta Patrısııanyń basynan ótken jaǵdaıdy «Stokgolm sındromynyń» jarqyn mysaldarynyń biri dep esepteıdi.

Osy «Stokgolm sındromyna» qatysty bir oqıǵa sonaý 1933 jyly bolǵan eken. Merı Makelroı esimdi 25 jastaǵy boıjetkendi 4 er adam urlap áketedi. Ol birneshe jyl solarmen birge ómir súrgen. Keıinirek tártip saqshylary Merıdi bosatyp, qylmyskerlerdi tutqynǵa alady. Sot olardy ólim jazasyna kesedi. Biraq Merı birneshe ret túrmege baryp, ózin urlaǵandarmen kezdesken eken. Keıin tipti óz-ózine qol jumsap, qylmyskerlerge keshirim jasaýdy surap hat qaldyrady.

Ǵalymdar «Stokgolm sındromyna» ushyraǵan adamdar psıhologııalyq ta, fızıo­logııalyq ta qysymǵa tap keletinin aıtady. Sondaı-aq bul termınniń klassıkalyq úlgisine 4 túrli sıpattama beredi. Birinshisi, kepilge alynǵan adam kepilge alýshyǵa pozıtıvti sezimi bolýǵa tıis. Ekinshi, olar buǵan deıin bir-birin tanymaýy kerek. Úshinshi, tutqyndaǵy adamnyń polısııa jáne basqa da memlekettik mekeme ókilderimen árekettesýden bas tartýy qajet. Sońǵysy, japa shegýshi ózin kepilge alǵan­nyń adamgershiligine senýi, ony qaýip retinde kórmeýi qajet.

Degenmen keı ǵalym «Stokgolm sındromy­nyń» sıpattamasy munymen shektelmeıdi dep esepteıdi. Olardyń paıymdaýynsha, ózine zábir kórsetkenine qaramastan sımpatııasy oıanýdy osy sındromǵa jatqyzady. «Stokgolm sındromynyń» kúndelikti ómirde kezdesetin mysalynyń biri retinde balany urýdy, oǵan qysym kórsetýdi ataıtyndar bar. Jańa Zelan­dııadaǵy Masseı ýnıversıteti professorlary júrgizgen zertteýge súıensek, jynystyq qy­sym kórgen balalar ol týraly aıtpaı, kerisinshe ózin qorlaǵandy qorǵaýǵa tyrysatyn oqıǵalar kezdesipti. Sondyqtan ǵalymdar mundaı zábir kórgen balalardyń boıyndaǵy «Stokgolm sındromyn» emdeý kerek dep oı túıedi.

Sondaı-aq qazirgi tańda turmystyq zor­lyq-zombylyq kóretin áıelder az emes. Kúıeýi uryp-soqsa da soǵan tózetinder, tipti muny durys sanaıtyndar da kezdesedi. 2020 jyly elimizde 63 myńnan astam turmystyq zorlyq-zombylyq oqıǵasy tirkelipti. Sonyń 413-i asa aýyr túrde jasalǵan eken. Bul aıtylǵany ǵana. Kóp jaǵdaıda turmystyq zorlyq-zombylyq «jabýly qazan» kúıinde qalady. О́zin jábirlegendi zańdy jaýapqa tartýdyń ornyna, olardy qorǵap qalatyndar týra­ly buqaralyq aqparat quraldarynan da, quqyq qorǵaýshylardan da estip júrmiz.

О́kinishke qaraı, psıhıatrlar «Stokgolm sındromyn» emdeý uzaqqa sozylatyn prosess dep esepteıdi. О́ıtkeni qysym kórip, sharasyz qalǵan adam taǵdyr tálkegine kóndigedi. Sondyqtan olardy qaıta qalpyna keltirý úshin birshama ýaqyt kerek.

P.S. Keıde el ishinde asharshylyq jyldary qazaqty qynadaı qyrǵan, betke ustar azamattaryn saıası qýǵyn-súrginge ushyratqan, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qııan-keski urysqa aıdap salǵan, keshegi Jeltoqsan oqıǵasynda aıaýshylyq tanytpaǵan Keńes ókimetin ańsaıtyndardy kórgende bizdiń qoǵam «Stokgolm sındromyn» juqtyrǵan-aý degen oı keledi...

Sońǵy jańalyqtar

12 tamyzǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 10:30

Birqatar óńirde aýa sapasy nasharlady

Ekologııa • Búgin, 09:45

2186 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:30

Baqytjan Saǵyntaev jańa qyzmetke saılandy

Taǵaıyndaý • Búgin, 09:22

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 09:13

Bir kúnde 1643 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

1/16 fınalǵa shyǵa almady

Tennıs • Búgin, 08:45

«Real» – Sýperkýbok ıegeri

Fýtbol • Búgin, 08:40

Anderkardta kúsh synasady

Sport • Búgin, 08:37

Shilde aıyndaǵy úzdikter anyqtaldy

Fýtbol • Búgin, 08:35

Shahmatshylardyń tarıhı jetistigi

Sport • Búgin, 08:34

«Altyn taı» Aıagózdiń enshisinde

Aımaqtar • Búgin, 08:32

Uqsas jańalyqtar