Bilim • 13 Sáýir, 2022

Akademııalyq adaldyq

121 ret kórsetildi

«Muǵalim – mekteptiń júregi». Júrek áý bastan tazalyq, adaldyq, izgilik sııaq­ty qasıetpen astasqan uǵym retinde qalyp­tasqandyqtan, ustazdardy dál osyndaı sıpatqa laıyq kórip, qadir tutamyz. Biraq keıingi kezderi keıbir muǵalimderdiń bilik­tiligin kórseter tusta qaraýlyq jasap, bedeline nuqsan keltirer áreketke barýy tazalyqpen tutasqan tulǵaǵa degen túsi­nigimizge syzat túsirip júr.

Bala shaqtan bizdiń sanamyzda muǵalimniń tulǵasy, eń aldymen, kásibı biliktiliginen góri, adamı qasıetterimen qalyptasyp, myqtap bekigen. Iаǵnı biz muǵalimderdi mamandyǵyna adal ekenine qosa, ótirikke jany qas, ádildikti tý etken, aq sóılep, túzý júretin, aınalasyna meıirban jan dep bilemiz. О́ıtkeni oqýshylarǵa bilim berip qana qoımaı, adamgershilikke de tárbıeleıtin ustazdyń ózi de izgi qasıetke ıe bolýǵa haqyly. Al osynaý aıaýly adamdardyń qyzmet barysyndaǵy synaqta aıarlyqqa baryp, tegis jerden súrinýi ustazdar qaýymynyń atyna kir keltirip jatyr. Bul jerde olardyń biliksizdiginen buryn, bilmegenin bildirtpeý úshin jasaǵan jymysqy áreketine qarnyń ashady.

Jalpy, bizdiń aıtpaǵymyz biliktilik testin tapsyratyn pedagogterdiń ereje buzyp, keleńsiz jaǵdaıǵa qalýy týraly bolyp otyr. Osyǵan deıin birneshe synaq kezinde keıbir muǵalimder smartfon, shpargalka, tipti taralymy shekteýli, kópshilikke qoljetimsiz mıkroqulaqqap, mıkrofon sııaqty qurylǵylardy qoldanbaqshy bolyp kózge túsip qalǵan. Týralyq, ádildik turǵysynan pedagogterdiń bul tirligi oqýshylarǵa jaqsy úlgi emes ekeni anyq. Árbirden soń mundaı áreket – muǵalim etıkasyna, akademııalyq adaldyqqa jat qylyq.

Bul rette emtıhan, test sııaqty synaqtar – bilimniń ǵana emes, akademııalyq adaldyqtyń da synalar tusy. Al akademııalyq adaldyq degenimiz – ádildik, ashyqtyq, jaýapkershilik, senim, qurmet qaǵıdattaryna súıenip sıpattalatyn uǵym. Ádette muǵalimder bul qasıetke balalardy mektep jasynan baýlıdy. Iаǵnı mektepten bastap oqýshylardy bireýdiń shyǵarǵan esebin, jazǵan shyǵarmasyn, qandaı da bir tapsyrmanyń durys jaýabyn kóshirmeýge, synyptasynyń oı eńbegine qurmetpen qaraýǵa, sondaı-aq synaq kezinde durys jaýapqa qol jetkizýdiń nebir qıturqy áreketterine, aıla-sharǵylaryna boı aldyrmaýǵa tárbıeleıdi. Bul úlgili úrdis mektepten keıin oqý oryndarynda da jelisin úzbeı, únemi nasıhattala beredi. Búginde árbir bilim oshaǵynda akademııalyq adaldyq kodeksi túzilgen. Oǵan tán qaǵıdattardy bilim alýshylarmen qatar oqytýshylardyń da qatań saqtaýy mańyzdy.

О́kinishke qaraı, joǵaryda keltirgendeı, áshkere bolyp qalǵan muǵalim ádebine saı kelmeıtin áreketter tyıylmaı tur. Osydan eki jyl buryn Ulttyq biliktilik testileý barysynda ereje buzǵan 1 200-den asa pedagog anyqtalsa, byltyr «ustalǵan» muǵalimder sany da kórsetkishten kem túspepti-mis. Bul muǵalimder testileý kezinde «qosymsha kúshke» súıenbekshi bop árekettengender ǵoı. Al test tapsyryp tabanynan tozbaı-aq, synaqtan súrinbeı ótkenin kórsetetin sertıfıkat pen kýálikti satyp ala salǵan pedagogter de kezdesedi. О́tken jyly Shymkentte osyndaı jalǵan anyqtamany 340 muǵalimniń alǵany belgili bolǵan. Solaı biliktiligin arttyrǵan muǵalimder aılyǵyna ústemeaqy da alyp kelgen. Bul iske qatysty sot sheshimi shyǵyp, jalǵan kýálik jasaýmen aınalysqandar sottalǵan. Alaıda qoǵamda jalǵan qujat jasatqan muǵalimderdi de jaýapqa tartyp, pedagogıkalyq qyzmetten alastatý máselesi kóterildi.

Qalaı degenmen de, muǵalimderdiń mundaı jolmen biliktiligin kóterip, eńbekaqysyn kóbeıtkeni adal is emes. Túptep kelgende, máseleniń ushy pedagogterdiń sapasyna kelip tireletini túsinikti. О́ziniń bilimi men biligine senbeıtin maman ǵana osyndaı qadamǵa barady. Muǵalim mártebesin kóterý degen olardyń eńbekaqysyn ǵana kóterý emes, sondaı-aq sapasyn da arttyrý ekeni anyq. Sondyqtan aılyq kóbeıgen saıyn, soǵan sáıkes deńgeı de talap etiledi. Budan bylaı muǵalimderdiń biliktiligi synalatyn synaqtar júıelene, jetile beredi. Endi oqý bitirgen mamandarǵa pedagog qyzmetine kirispes buryn biliktilik testileýden ótýi mindetteledi. Byltyr qanatqaqty joba retinde júzege asyrylǵan bul bastamanyń nátıjesinde, test tapsyrǵan túlekterdiń 46 paıyzy ǵana qajetti baldy jınaı alǵan. Iаǵnı mektepke tek biliktiligin dáleldeı alǵan mamandar ǵana qabyldanady. Bul burynnan istep kele jatqan muǵalimderdiń sapasy eleýsiz qalady degendi ańǵartpaıdy. Jalpy, «almaqtyń salmaǵy bar» degendeı, aldaǵy ýaqytta ustazdar qaýymyna qoıylar talap kúsheıe bermek. Bastysy, muǵalimder «mereıin ósiremin» dep abyroı ákelmes áreketterden aýlaq bolsa eken.

Sońǵy jańalyqtar

Kitaphanashylardyń jalaqysy az

Qoǵam • Búgin, 21:52

Elordanyń damý dańǵyly

Elorda • Búgin, 21:46

Shańyraq shattyǵyn syılaǵan meken

Elorda • Búgin, 21:42

«Nur-Sultan kitaphanasy»

Elorda • Búgin, 21:37

Qattalǵan tarıh qazynasy

Elorda • Búgin, 21:36

Ahańnyń adaldyǵy

Ahmet Baıtursynuly • Búgin, 21:25

Qaraly kezeń kartınasy

Qazaqstan • Búgin, 21:24

«Aıttym. Aıtýǵa tıis boldym!»

Suhbat • Búgin, 21:22

Parıjge syımaǵan Pol

О́ner • Búgin, 21:16

Baıaǵy jartas – sol jartas...

Sport • Búgin, 21:15

Eshkimnen jeńilmegen sańlaqtar

Sport • Búgin, 21:11

Qarttar úıindegi vals

Qoǵam • Búgin, 21:05

«Barys» jańa oıynshymen tolyqty

Hokkeı • Búgin, 21:00

Aqtaýdaǵy «Dombyra-dastan» aksııasy

Aımaqtar • Búgin, 20:47

Dollar qaıta kóterildi

Qarjy • Búgin, 16:35

BQO-da Astana kúni atap ótiledi

Elorda • Búgin, 15:59

Uqsas jańalyqtar